%ISOlat1; %ISOlat2; %ISOgrk1; %ISOnum; %ISOpub; %ISOtech; ]> Metamorphosis Ovidiana moraliter . . . explanata[electronic resource] BersuirePierreca. 1290-1362 ca. 956 kilobytes University of Virginia LibraryCharlottesville, Virginia2003

© 2003 by the Rector and Visitors of the University of Virginia

 z000000059

Digitization is based on the 1979 reprint,published by Garland Publishing, Inc. (New York), edited by StephenOrgel. No part of the 1979 content (title page, introductory notes,etc.) has been reproduced in this electronic version.

In the 1979 reprint, editor Stephen Orgel notes the source copy onwhich the reprint is based: "Our copy is from the British Library,shelfmark 1069.b.35. Although the pagination is discontinuous, thebook is complete."

Metamorphosis Ovidiana moraliter a magistro Thoma Walleys anglico de professione <orig reg="praedicatorum">p̄dicatorū</orig> subsanctissimo patre Dominico explanata.BersuirePierreca. 1290-1362ThomasWaleysca. 1287-1350?ca. 200 p. ; 20 cm. Venundatur in aedibus Ascensianis & sub pelicano in vico Sancti Iacobi Parisiis :[1509] PA6531.M2 B4 3985762-1001 o08676475

"Written by Pierre Bercheur and edited by Thomas de Walleis"; cf. British Museum.

The 1509 ed. of the work by Bersuire (once regularly attributed to Thomas Wallensis) and of Albricus' De deorum imaginibus, published as part of the 1543 ed. of F. P. Fulgentius' Mythologiarum libri tres.

Library of Congress Subject HeadingsLatinOvid, 43 B.C.-17 or 18 A.D.|tMetamorphoses.Mythology, Classical.October 20, 2003Greg Murray (Digital Library Production Services,University of Virginia Library)correctorCorrections to vendor markup. Overhauled div structures andcorrected minor printing errors. Did not attempt to address problem of vendor's use of "<unknown>" for any and all non-standard characters. Metamorphosis Ouidia na Moraliter a Magistro Thoma Walleys Anglico de profes sione p̄dicatorū sub sanctissimo patre Dominico:explanata. Venundatur in ædibus Ascensianis & sub pelicano in vico sancti Iacobi Parisijs.

Iodocus Badius Ascensius Religioso admodū Patri i Ioanni de vepria sub diuo Bernardo in Claraualle le egregie militanti. Salutem.D.

MIsisti ad nos pater hūanissime moralē metamorpho seos Ouidian&ae; cōmētationē:venerandi videlʒ Pr̄is Tom&ae; Walleys natiōe anglici luculentā & vtilē (vt cōplures ali&ae; eius extant gentis) lucubrationē: meo pr&ae;lo (nisi fallor) imprimēdā. In qua re tacitis votis tuis lubē- tissime morē gessi:tū ab isto tā pio tam&que; &pro;bando consilio ne vnguē q̱dē latū discessisse voluerim:tū &quod; idē mihi fortasse &quod; & paternitati tu&ae; &pro;spicacissim&ae;: q̱n adeo & authori ip̄i visū est: Opus videlicet ipsum pr&ae;dicatorib&us;.i.diuini verbi declama- toribussane q̱̄ vtile futurū: Siue &quod; eiusmodi mythicis ille- cebris mortaliū animi facili&ssimus; & tenacius irretiant. vt sic admis- sus circū pr&ae;cordia ludat: ridens&que; verū dicat:siue &quod; (quoniaʒ nitimur in vetitū:difficile&que; est consueta relinquere) voluit au uū &ae;gyptiacū in vsū iud&ae;orū.i.res fabulosas ad vsū xp̄i fideliū cōuertere: docens videlicet fabulamentis poeticis q̄ pueri imbi bim&us; senes bene vti. Sic etē Pantheon factū est oīm sancto- rū templū. sic februari&ae; lustrationes virgine&ae; purificationis c&ae; rei& dn̄ic&ae; victori&ae; facul&ae;/brandones vocāt. Sic fere oīa tam gentilia q̱ iudaica & festa & antistitū ornamēta in piū vsum ca tholica couertit ecclesia. Nā pro saturnalibus: dn̄ici aduentus sanctissima instituit præ &per;amenta. Pro Iani xeniis dn̄icā colit circūcisionē. Pro genialib&us; illis ac martijs calēdis: quadragesi male ieiuniū. Pro phase mosaica dn̄icā celebrat resurrectionē. Pro pentecoste veteri/ sanctispirit&us; missionē. Sed q̱d &per; singu- ladiscurro: cū in omnibus nr̄is sit qu&ae;dā antiqu&ae; aut su&per;stitio nis aut cerimōi&ae; aut veræ etiā Religiōis imago: Sic ign̄ & ope ris hui&us; author magis in diuinis q̱̄ in hūanis litteris versatus: fabulosas narrationes ad seueras morū castigationes cōuertit tametsi argutior apes ex huiusmodi flosculis liquidi&us; & c&ae;lesti us subinde nectar exuxerit. Sed opus imprimēdum non iudi- candūrecepi:quocirca netabulā quidē īmutabo pr&ae;ter&que; in or thographi&ae; ratione. Quā lucubratiū culā paternitati tuæ Vir doctissime at&que; idem humanissime lubēs nūcupo at&que; addico. Vale & boni cosule. Ex officina nostra chalcographa ad Idus Iulias.M.D.IX.

 ⁌Incipit Tabula Moralis īter&per;tatiōisMetamorphoseos Ouidianæ.

AD maiorē notitiā & cognitionem meliorē subsequē tis tabulæ quia principalis intentio est moralitates inuenite:res moribus aptas quoto folio & qua litte ra inuenias indicabo.

 A. Bhorrētes lasciui vide lasciuiā.foli. lxxxviij. S. Absetia &per;lati: ē cā multo&rum; malo&rum;.fo.lxij.H. Acceptor persona&rum;. nō debʒ esse iudex.fo. lxxxj.B. Acheron dicitur sine gaudio vel salute. fo.xiiij.A. Achilles.i.xp̄s vƚ p̄lat&us; obsti natos &per; cōtritiōeʒ vincer̄ non potest. fo.lxxxij.I Adā ad instantiā &ae;uæ. totū ge n&us; hūanū occidit.fo.liij.B. Adā &pro;pter pct̄ de paradisi lumine fuit eiectus.ibidem. Adā q̱ a fidē fregit: hūana na- tura dē oib&us; data fuit.lxxix.g Adiudicauit de&us; pr̄ natu. hūa nā culpa prio&rum; &per;entū macula tā morti pœnæ & culp&ae;.lvj.& Adulator decipit āicū.xxi.R Adulator pico comparatur & histrioni.fo.lxxxviij.Q. Adulatoes malum dicūt esse bonum. fo.lxxix.L. Adulatores ī ecclia exn̄tes: fi ctā hn̄t apparētiā.fo.xxiii.b. Adulatores &vi;ba dn̄o&rum; suorū tāq̱ bn̄dicta replicāt. xxxv.t. Adulatores r̄ferūt mala dn̄is suis de subditis vnde pr&ae;miū non reportant.fo.xxvij.S. Adulatores faciūt hoīes ī vi- tiis obdormire cū fistula ver- borū suorū Exēplo mercu.q̱ caput. argi āputauit.fo.xxi.S Adulatores multa crimina cō mittūt vt magnatibus .cō placeant. fo.lxi.B. Aduocati & iudices spreta pri ma fidelitate ad mun&us; dupli- catūse cō uertūt.fo.xxix.D. Aduocati falsiad fouendum partem suam multa falsa fin- gunt  fo.lxxi.&fingunt fo.lxxi.&. Aduocati habent auariciam insatiabilem. fo.ix.E. Affectio anim&ae; est duplex: v- na alba alia nigra.fo.lxij.L. Affectio debet habere alas tē peranti&ae;. fo.viij.R. Affectus mulierū erga mari- tossuos. fo.xciiij.C. Et vide ibi bonam truffam de falsitate mulierū. Affect&us; bon&ae; mulieris est ima gīatio de viro suo.lxxxij.H. Affect&us; principū malo&rum; ē vt terribiles ap&per;eāt. fo.v.B. Alas contēplatiōis debʒ p̄- latus ad c&ae;lestia eleuare.viij.B. Altare beat&ae; virginis debent p̄lati frequētare.fo.ix.B. Metamorphoseos moralízatæ. Ambitiosi gloriā mundi qu&ae;- runt.fo.xix.K. Ambitiosi nō cessant de vno bn̄ficio ad aliq̱̄ ire.fo.xvj.F. Ambitiosus. &per;speritatē huius mūdi sibi parat.fo.lxviij.G. Amica xr̄i fit vilis & bestialis cum per vitium diabolo subiu- gatur.fo.xxj.V. Amici falsi dicuntur ambigui folio.xxiij.B. Amicicias fingunt & odia pro ditores.fo.lv.M. Amor carnalis est filius vene- ris.fo.vj.F. Amor vbi se ingerit nō aduer- titibidem Amor ē telū īeuitabile.fo.lx.? Amor naturā su&per;at.fo.xiij.A. Amor aīæ Xp̄ianæ. in crucis patibulo ē suspēsus. fo.xc.D. Amore mulierum multa mala fiunt.fo.lxiiij.Q. Amplexū dulcem pietatis at &que; caritatis. prælatus debet illi ostēdere: quem nec dura corre- ctione: nec tribulatione vince re potest.fo.lxxxij.I. Anima christiana per caritatē debet xp̄m tāgere.fo.xxx.G. Anima peccatrix: per contri- tionem in iustam personā mu tatur.fo.xxij.Z. Anima christiana religiosa vi- detIesum.fo.xx.L. Anima christiana debet cogi- tarede morte christi. & pœni- tētiamagere.fo.lxxx.M Anima peccatrix dicitur filia diaboli.fo.lxxvj.T. Aīma violatur dum ad poma aurea inclinatur.fo.lxxvij.? Anima circa flores mundi oc- cupata:in ea deuotio exicca- tur. fo.xlv.G. Anima a deo fugit per pecca- tum.fo.xlviij.R. Anima hūana mutatur in pec- catricem. & ab omni spirituali- tate alienā.fo.xxj.Q. Anima peccatrix propter pec- catum arūdini comparatur.fo. xxij.fa.xvj. Animā christianam &per;sequitur de&us; solet&que; eā in amaritudinē &per; pœnitētiā cōmutare.lxxvj.V. Animam peccatricem cum dia bolo fornicatam per peccatuʒ deus in manibus diaboli dere- linquit.fo.lv.K. Appetit simile suum simile.fo. lj.P. Appetitores mūdi de factis su is gloriantur.fo.xix.k. Apollo pingitur sol pro eo &quod; in diuersas ætates se variat: si- cutapollo. vt patet in figura e- iusdē.fo.v.latere.ij.A. Apostat&ae; virbij possūt dici.fo. xcj.C.post.fa.v.iij.lib.xv. A&que; est triplicis natur&ae;.fo.xij.a Aquam rustici nolūt cōcedere indigenti.fo.lj.V. Aquila Ioui consecratur at&que; ætheri.fo.iiij.post.A: Aquila dicitur Iouis socia & at migera.ibidem. Armaturā virtutum multipli- cē debet quilibet hr̄e. fo.x.A. Armorum factis superbi & pr&ae; sumptuosi se melioribus pr&ae;fe runt fo.lxxxii.Post.H Arundini comparantur ince stuosi. fo.lii.Z. Athalia omne semē regiū do- minā di libidīe īterfecit.f.lv.I. Athlas dicitur cœlū sustinuis- se. fo.lxix.L Auaricia non cessat pauperes sagittare. fo.ix.D. Auaricia rereum &per;speritatē fre- quentat. fo.viii.C. Auaricia ad nos faciem cōuer- tit  fo.vii.B.&.viii.C Auari propter autum patrē & patriā in mortē tradūt.f.lx.T. et lib.xiiii.fa.ii.D Auari sunt īsatiabiles.fo.xvi. post.F. Auari qu&ae;rūt ad altiores stat&us; cōtinue ascendere.fo.xvii.A. Auari mutantur in arbores. fo.xxv.i. Auari noncessant per diuitias crescere fo.l.L. Auari retro per amorem tēpo- ralium respiciētes animas per- dunt fo.lxxiii.B Auarus perdit vxorem suā.i. aīam cum colligit t&per;alia. ibidē Auarus tres malas conditiōes habet. fo.xiiii.B Auarus dicitur canis īferni eo &quod; insatiabilis est. ibidem et fo.lxxiiii.G. Auarus aīam suam diabolo sa crificat fo.lxxxix.T Auaris concedit deus vel for- tuna: vt omnia quæ faciūt ver tantur in lucra fo.lxxxiiii.G Auari alios homines depr&ae;dā tur. fo.xxxii.F. Aues dicunt̄ iusti.f.lxxxiiii.E & fo.lviii.H. Aurū et nihil aliud petūt a deo auari. fo.lxxviii.B Aurū si quis inuestigat a corde illius flāma sancti spiritus eua- nescit lib.xiii.fa.v.k BAliuorū tria sunt ge nera fo.xv.C Banniti &pro;pter furta sua & maleficia de pa tria ei iciuntur.lib.xiiii.fa.ii.D Barbas suas tangunt auari.  fo.xciii.O Barbam auream æsculapii dio nysius tyrānus rapuit & aspor tauit. ibidem.N.O Barbam humilitatis & constā tiæ debēt pr&ae;lati hr̄e. ibidē.N. Barbatos filios imberbē patrē indecens est habere. ibidē.O. Beata virgo florē virginitatis portat fo.xcii.H Bella sunt in ecclesia inter bo- nos & malos. fo.lxxxviii.I Bella & seditiones mars dicit̄ cōmouere fo.v.A Bellum habuit diabolus ab ini tio cū fidelibus fo.xxx.B. Beneficium quod simplex da tur duplex restitui promeretur fo.vii.E. Bestiales hoīes pl&us; laudāt dicta terrenorū aduocatorū q̱̄ facta Metamorphoseos Moralízatæ c&ae;lestiū docto&rum;. fo.lxxviii.C. CAlais & zet&us; tres har pyias fugauerunt. fo lio.liii.A Canes.i.iudæi xp̄m occiderūt fo.xxxii.G Caputrect&ae; intentionis amit- tit per adulatores fo.xxi.S Caritas faciem suam a multis auertit. fo.vii.D Caritas pr&ae;lati in facie ītelligit̄ fo.xiii.an̄. D Caritatē habētē deus stabilem facit fo.li.an̄.S Caritatem habenti nihil noce- bit .fo.lx.? Caro & affectus hoīem &per; desi- deria mala trahūt. fo.xci.D Caro & spiritus motus habent cōtrarios fo.xxxvii.D Caro inuidet anim&ae; & econtra rio. fo.lvi.R Caro dat aī&ae; multa oblectamē ta. fo.lxvii.C Carnis fragilitatē debet q̱libet in mente habere. fo.lxix.I Carnalitas ratione voluptatis nos diligit fo.vii.B Castitas dicitur niueo cando- re fo.xiii.an̄.D Caritas nulli est improperāda fo.xxxv.& Centauri onus diuerso&rum; huius s&ae;culi negocio&rum; &per;iiciūt super cōstantes fo.lxxxii.M Cista in qua absconditus fuit xp̄s duplicis natur&ae; est eucha- ristia fo.xxviii.? Ciuitas dei erit vnanimis & vna fo.xxii.A.in fine Clerici iuuenes ac &per;sumptuosi contra sapientes disputare cō- tenduntfo.xlviii.A.in fine Clericos & religiosos debet p̄- latus diligere & tenere. f.vi.C. Cochitus luctus interpretatur fo.xiiii.A.&.xv.ante.C. Cogitationis vitium videt̄ fi- lare fo.xv.E.in fine. Collocat deus p̄latos in eccƚia sapiētes & doctos.f.xxxvii.E Cōmisit xp̄s fidē catholicā po pulo gentili. fo.xxxiii.L Cōmixtio ignis & aqu&ae; nō pōt inuicē cōuenire fo.xciii.P. Concessit deus hoībus filium suum fo.xcii.M Concupiscētia mulierū &per; vinū in ebriis gn̄atur fo.xiii.A. Concupiscentia & sapiētia cō- trarioshn̄t actus.f.xxxvii.C. Cōcupiscētia rōnē & aīam ma- chinat̄diabolo tradere.lxi.A. Cōcupiscēti&ae; fœtu aīam dum ī mūdo delectatur diabolus im- pr&ae;gnat fo.lxxix.I Concussit xp̄s totū mundū &per; fidē & p̄dicationē. fo.xlv.G Confusionē & īfamiā incurrūt qui malo amore se inuicem di- ligunt fo.xxxviii.I Cōsēsus vitiū determīat.f.xv.E Conseruare vult xp̄s sctōs ma los aūt occidet fo.lxxii.H cōsiliarii mali bonū alienū dis consulūt:vt ad illud beneficiū admittāt̄. f.lxxxv.lib.xiiii.B Consiliarii dn̄o&rum; mali triplicē intētionē malā hn̄t.fo.xv C Cōsiliarios prudētes debet&per;la Tabula Alphabetíca.A iiii tus circa se habere fo.vi.C. Cōsiliū totū mali cōsiliarii qđ ab eis petitur in se retorquent. lib.xiiii.fa.i.B Conspiratores collegii turba- toresdebet pr&ae;latus sub pedi- buscalcare fo.vi.B Copulat sibi diabolus diuitia- rumcōgregatores fo.liii.& Cornices fiunt occupati circa mūdi negocia.f.xxvii.V.&.X Cornib&us; virtutū muniti digni sunt ad regnū vel &per;lationem sublimari fo.xcii.L Cornuti & su&per;bi ad alta mūdi officia tentāt ascēdere. ibidē.I Cornutū diadolum xp̄s vicit. fo.lxvii.A Corpus xp̄i glorificatū su&per; pe gasū in cælū ascēdit. fo.xlii.F Corrigere &per;sonā variā &pro;latus non valens manifeste dū non aduertit debet correctionē po- nere fo.lxxix.H Corrigit̄ homo nūq̱ &per;fecte an̄ q̱̄ a terra eleuet̄.fo.lxx.X.&.Y Cremare nitit̄ diabolus pctō- res fo.lxxxix.Y Crimina horrenda faciūt mul ti vt suis dominis cōplaceant. fo.lxi.B. Nota exemplum Crucē sctām xp̄s &per; fidē in ter- ra eccƚi&ae; plātauit. fo.xcii.G Crux xp̄i est nobis pro tutela &ae;tern&ae; dānationis fo.xx.N. Cupidi & auari barbas suas tā- gūt:eo &quod; solliciti sunt circa di uitias acquirendas.fo.xciii.O Cupiditatis vitio diabolo ani- mam suam sacrificat auarus fo lio.lxxxix.T. Cupiens ad dignitates ascēde re &pro; vicia corrūpet̄ fo.lxi.D Curati inferiores &pro;pter t&per;alia spūalia amittūt. fo.xxxvi.B DAmna & infortunia deus recompensat. fo.xxxiiii.P Dānatos dæmones finaƚr cōsumūt.f.xvi. G. ī fine Dedit deus filiū suū hoībus & lapidē angularē ecclesi&ae; ipsum fecit. fo.xlii.H Defensores ecclesi&ae; mutati sūt in tigrides & leones.xxxvi.A Delectatiōis vitium texere vi- detur fo.xv.E.in fine. Deliciis & diuitiis q̱ submergū tur dii & magni r̄putāt̄. xcii.F Derisores si qua sibi placentia non audiūt verba:improperia dicunt fo.xxxv.Y Descendit xp̄s personaliter vt naturā hūanā liberet.f.lviii.k. Destruit deus & præcipitat ma los &per;latos in mare.fo.xxiiii.E Detractores exploratores īpe diūt cōmodū alienū. xlvii.N. Detractores tres ordines dētiū habent:& tres linguas blandiē tiū verbo&rum; fo.xxxi.D Detractores tria capita.i.gn̄a detractionū habēt. fo.lviii.M Deuotio exiccat̄ dū aīa circa t&per;alia occupat̄. fo.xlv.G. Deuorat diabolus hoīes medi antibus hæreticis.fo.lxx.R. Deus plāgit aīam hūanā ī pec catricē mutatā fo.xxii.X. Deus fulminat su&per;bos & pec- catores fo.xviii.B. Metamorphoseos Moralízatæ Deus de virtutibus gloriantes cadere permittit. fo.xix.I. Deus furtorum dicitur pr&ae;dica tor fo.viii.C. Deitas indignata est cōtra ge- nus hūanū &pro;pter pct̄ primo rum parentum. fo.lxxxi.G. Diabolus in peccatoris corde sordido dn̄atur. fo.xiiii.B. Diabolus cū pctōribus ī infer- no &per;petuo cōdēnat̄.xxxvii.F Diabolus de iustis hoībus iniu- stos facit. fo.xi.B.in fine Diabolus nō cessat aīam xp̄ia- nam sibi per vitium subiugare fo.xx.L. Dignitates cupiens ascendere tētatiōibus vinceŧ. fo.lxi.D Discipulus post magistrū ad cathedrā sublimaū.fo.lxix.M Discordia est inter tria genera &per;sonarū. fo.lxxxi.D Discordiam semināt bona tē- poralia ibidem.E Discordiam inter pacificos se mināt inuidi ibidem.C Discordi&ae; dea & dn̄a est auari- cia ibidem.E Diues pau&per; effect&us;: cor hēt ita magnū sicut pri&us;.fo.xxvii.O Diuitē mutatū in pauperē eius filii et carnales amici recogno- scere dedignantur. ibidem.P. Diuitias quas dederat de&us; aua- ris&pro; bono vsu in vsus &pro;prios secu seruant. fo.lviii.O Diuitias petentibus &pro; bono fi ne dat deus ac mutuat abundā ter. ibidem. Diuiti&ae; regibus principantur. fo.xi.Post D. Diuiti&ae; in bonos vsus fact&ae; su os possessores bonos faciūt at &que; claros fo.liii.A Diuitiis & possessionibus dicū tur prīcipes repleri. f.lxviii.F Doctor catholic&us; de regīe sub ditorum disputat & tractat.  fo.xxv.F. Doctor ecclesiasticus cū amo- re mulieris vexat̄: non pōtbo- nis doctrinis patriā illuminare fo.xxxviii.k Doctores ecclesiastici debent esse molles. lib.xiii. fa.v.F Domus xp̄ dicit̄ vnanimis & vna fo.xxii.A Dona iniquo&rum; non &pro;bat altis simus fo.xviii.F Donū fortitudinis & cōstātiæ finaliter dat deus.f.lxxxii.M. EBrietas hoīes depau perat fo.xiii.A Ebrietas sic deludit hoīem &quod; taurum vel arietē ceruū putat. fo.lvi.X Ebri&us; puero cō&per;at̄. fo.xiii.A Ebrius se esse diuitē imaginat̄. fo.lxxviii.A Ebrii secreta faciliter reuelant. fo.xiii.A Ebriosus quicq̱d tangit credit aurum ess  fo.lxxviii.A Ebriosi quicq̱d habēt in vino expendūt fo.xl.T Ebrios nō arguas.f.xxxv.Z. Ecclesia dēt h&ae;reticos a se ex- pellere fo.lix.Q Tabula Alphabetíca. Ecclesia viris contēplatiuis cō comitat̄ fo.xi.D Ecclesiam xp̄us superduxit si nagog&ae; fo.lvi.Q Ecclesiā debet pr&ae;lat&us; sustine- re fouere & gubernare. xlii.H. Elemosina data de substantia pauperū reprobat̄.fo.xviii.F. Episcopi debent circa beatam virginē ac eiusdē ecclesiam dis currere fo.ix.B Erecti de statu infimo virtute xp̄i ad statū debitū &pro;uehuntur fo.xcii.F Euolāt iusti ad &per;adisū. lviii.H Existentiū in eccƚa tria benefi cia habēt mƚti aliqui vero pau peres facti sunt fo.lxix.N Extinguitur vita naturalis qn̄ igne caloris accidētalis stipes humidi radicalis ex toto cōsu- mitur fo.lxv.S Extrema gaudii luct&us; occupat fo.lxxxix.V FAbricat aī&ae; diabolus &per;speritatē mundi: vt eā occidit. f.lxxii.C. Facere bellum nō de bet quis:& pau&per; maxīe contra diuites & potentes. fo.lxx.Z. Faciūt &pro;ditores sub colore ali eno dari aliis venena.lxviii.E Factus fuit xp̄s sine virili se- mine fo.xci.E Fama ablata per verba detra- ctoria raro aut nūq̱̄ restituitur: aut reuocatur fo.lx.AA Famescere facit opulentia vsu arios & tyrannos per auariciā fo.lxvi.Y. Fatorum destinationē īposs- bile est fugere. fo.tertio.G Fatuitas est secretū alicui dice- re. fo.lxxix.E Fœminas mutat deus i viros. fo.lxxxii.L. Fideles in ecclesia per pctā re- uersos diabolus solet per vicia subiugare fo.lxx.Z. Fidelitas mulierum erga mari tos suos:& ecōuerso.fo.vlti.S Fidē catholicā abstulit deus a ppƚo iud&ae;o&rum;. fo.xxxiii.L. Fidē & caritatē deus & angeli ei&us; ab hoīe petierūt. f.lxxix.E Fides & spes manēt cū multis caritate n̄ exn̄te. fo.vii.D.īfi. Fili&ae; regis xp̄i esse debent do- ctores per molliciē & benigni- tatem lib.xiii.fa.v.F. Filii mali ex malis patribus fa ciliter gn̄ant̄. fo.xviii.B. Filius dei mediante carne vir- ginisdiabolū su&per;auit.f.xlii.FFilius dei vestem & faciem mu liebrem assumpsit.fo.xxv.M. Filius dei ad terram descendit fo.xviii.E. Filo diuinitatis & pice huma- nitatisxp̄s mortem infernum & diabolū su&per;auit. fo.lxii.I. Flegeton ardens interpr&ae;tat̄. fo.xiii.A.& fo.xv.ante.C Flores dū iuuencul&ae; colligunt rōnē & aīam &per;dunt.fo.lxxi.A Formas variasscit diabolus ī duere. fo.l.k.&.xci.C. Fornicatrix motus rationales Metamorphoseos Moralízatæ. amittit & induit bestiales.folio xxv.N. Fornicatur aīa cū a deo per vi tium elōgat̄ fo.lxii.G Fortes & virtuosi digni sūt ad &per;lationē sublimari fo.xcii.L Fortis hō pōt tres malas figu- rassu&per;are fo.xli.B Fortuna vel deus auaris conce dit: &quod; oīa quæ faciunt in lucra vertunt̄. lib.xiii.fa.v.E Fortuna huius mūdi est vacua & inanis fo.lxviii.G Fragilitatem carnis debet qui- libetin mēte retinere.fo.lxix.I Fratres pauperis hoīs oderūt eum. fo.xxxii.H Fructus mundi qui gustauerit: ab amore illo&rum; extrahi nō pōt fo.xlvii.O. Fruct&us; merito&rum; ex diuitiis nō generantur fo.xi.D Furto&rum; deus dicit̄ prædicator fo.viii.C. Furtum latrones transformāt in speciē alienā fo.lvi.Y GArruli pic&ae; cōparant̄ fo.xliiii.D Garruli cōtra sapien- tesviriƚr cōtēdūt.ibi. Garruli nullū secretū possunt celare fo.xxii.Y Garruli oīa verba volunt habe re fo.lxxii.D Gemere & plangere facit viros sctōs vsurarius aut tyranuus. fo.lxvi.Y Genera tria in eodē statu mini- me &per;seuerātiū. fo.lxvi.Z Generatur amor ex cōiunctiōe nimia & frequētia. fo.lx.? Genus humanū ante aduentū xp̄i fuit detētū: postea fuit liber- atū fo.xlvii.M Genus humanū &pro;pter peccatū condēnatū xp̄s crucis lancea li berauit fo.xliii.L Genus humanū adam &per; pct̄ occidit. fo.liii.B. Genus misericordi&ae; est malos occidere fo.lxxx.A Gentilitas xp̄m &per; fidem rece- pit fo.li.T. Gentiles fidē xp̄i receperunt: nō aūt iud&ae;i fo.lxv.X Gerion dr̄ tricorpor &pro;pter tria regna quæ habebat.fo.lxix.N Gigātes.i.mūdi su&per;bos deus destruit. fo.iiii.B Gladiū timoris dn̄i debet sub- ditus habere. fo.ix.an̄ E Gƚia mūdi a multis adamatur fo.xix.k. Gloria nr̄&ae; saluationis est crux xp̄i fo.xx.N Gratia q̱ simplex dat̄ duplex restituit̄ fo.vii.E Gratiā alicuius cū diabolus &per; pct̄ rapuerit cōuersationem eius mutat fo.lxxix.k Gubernauit xp̄s canes.id est iu d&ae;os fo.xxxii.G Gulam & libidinem ventris sa turitas excitat fo.iii.F HAsta sicca dei filiū &pro;- creauit fo.xcii.H Hebe. id ē btē virgini sunt copulati viri sā- Tabula Alphabetíca. ctifo.lxxii.B. Hærba pœnitenti&ae; mortuos fa cit viuos. lib.xiii.fa.vi.L H&ae;rbā doctrin&ae; & prædicatiōis tangentes etiā si mortui sint &per; gratiā viui fiunt ibidem.k Hercules.i.xp̄s per incarnatio nē veniēs naturā humanā libe- uerat fo.lxxix.G Hercules.i.bonus pr&ae;latus de- bet detractores & alios malos hoīes opprimere & cathena di- sciplin&ae; alligare fo.lviii.M Hercules.i.xp̄s cerberū inferni ianitorē su&per;auit. ibidem.N. H&ae;retici malū bonū faciunt ap parere fo.lxxix.L H&ae;retici subtiles &per; suos errores decipiūt simplices. xxxviii.L H&ae;reticos & tyrānos debet &per;la- t&us; subiicere & coercere. liiii.F. Hypocrit&ae; &per; gƚia mundi hn̄da pœnitētiā patiunt̄. fo.xix.k Hypocrit&ae; de apparēte sancti- tate ad a&per;tā iniq̱tatē se conuer tūt fo.xxiii.B Hypocrit&ae; solū hn̄t apparētiā & locutionē. fo.xv.k Hypocrit&ae; &per; suas fictas appar- ētias đcipiūt mƚieres.xxv.M Hypocrit&ae; q̱cq̱d faciūt ī publi co đ;struūtī occƚto.lxxxvii.O Hippomenes.i.diaboli fraudē & occasionē peccā didebet puel la casta. id est anima sancta vi- tare. lxxvii.? Histrio & adulator formā hūa- nā & rōnē &per;dūt. f.lxxxviii.Q Histrionū cātibus nō licet iuuē culis delectari fo.lxi.E Hoīes lapidei solum sapiūt pri mā naturā fo.xix.H Homo simplex non litiget cū potente fo.iii.X Homo prudens serpenti cōpa ratur fo.xl.X Homo naturaliter nitit̄ in veti tum fo.xxvii.Z Homo debet mētē ad cœlestia eleuare fo.xxiiii.H Homo obstinat&us; ex tribulatio ne cōpellit̄ pœnitere.fo.xix.G Homo non debet contra auda ces & potētes insurgere: sed po ti&us; cōtra fugaces. fo.lxxvi. Z Horrendam nota impudiciam mulierum fo.lxii.F Hospitalitas placet deo. folio lxv.V Hospitio bonos recipiētes ab eis &per;cipient bona multa.liiii.E Hospitio qui pau&per;es recipiunt a deo pr&ae;mium reportabunt. fo.li.Q Hūanā naturā xp̄s in mūdum veniens liberauit. fo.lxxix.G Human&ae; dānationis de mate- riasola vnica persona sctā na- scitur sine pctō. fo.lxxxix.& Hūanitas xp̄i fuit triplicis nat- uræ fo.x.B Humanitate nostra assumpta xp̄s tyrānos subiecit. f.liiii.G IDiot&ae; sapiētes volūt existrimari. f.xlix.C Ignigena dr̄ xp̄us & bis genit&us;. xxxiii.M Ignorare pulchritudinem cor poris vtile est. fo.xxxv.S. Metamorphoseos Moralízatæ. Imaginationē de viro suo cō- siderans mulier: amorē extra- neū nō admittet.f.lxxxxii.H. Imago diaboli dicit̄ princeps malus fo.vi.D Incestuosi sub specie cōsangui nitatis abutūtur fo.xxx.H Incestuosi more canū horribi- li luxuria cū parentibus concū bunt fo.lvii.D Induere scit diabolus formas diuersas fo.xci.C Induit se xp̄s lorica nr̄aelig; mor- talitatis: et sic cōtra diabolū di micauit fo.xxix.B Infidelitas a nobis faciē auer- tit fo.vii.B Ingrati beneficia non reddūt fo.lxii.k. Ingrati & parci ab amicis libē- ter beneficia recipiūt: sed nihil penitus dare volūt.fo.lvii.F. Ingrati auxilio hominū indi- gentes multa &per;mittunt: sed &per; missa non tenent.fo.lxxix.F. Inimico tuo non credas. folio lxxxiii.seu lib.xiii.fa.ii.C. Intentio debet habere alas in- nocenti&ae; fo.viii.C. Inuidia diaboli mors intrauit in orbem terrarū. fo.lvi.S. Inuidēt fatui sapiētib&us; lxiiii.P Inuidi de &pro;speritate aliena cō- dolent fo.xxvi.Q Inuidi condolēt bonū de aliis audire fo.xxviii.A Inuidi cōtra bonos machināt̄ et insidiant̄ fo.xxix.F Inuidus diligētes se īuicē detra hit & diffamat lib.xiii.fa.vi.H Inuidi multis inuident &quod; ab a liis diliguntur.lib.xiiii.fa.i.A Inuidi de alienis successib&us; cru ciantur & infamiis auferunt fer tilitatē fo.lvii.C Inuidi nō possunt meliores se sustinere fo.lix.R Inuidi &per;curant grauamen vel mortē person&ae; qu&ae; ab aliis dili git̄ plus q̱̄ ipsi. fo.xxxviii.N Inuidi cofusionē hēbūt & odiū vn̄ pr&ae;miū expectabāt. ibidē. Inuidi sub specie boni aliis dā num et pericula intentant. fo. lvi.O. Inuidus sibipsi ignominiā: & illi cui inuidet gloriā parit.ibi. Ioannes euangelista propter eius subtilitatem & claritatem aquil&ae; cōparatur. fo.lxxiiii.N Iouialis stell&ae; irradiatio secun- dūmathematicos honores ho minibus tribuit. fo.iiii.an̄ B. Iracundi quicq̱d benefecerint subito per impatientiā subuer- tunt fo.xvi.F. Iracundorum tria genera dicū tur. fo.xv.C Iudæi mortis lectū xp̄o para- uerunt fo.xviii.E Iud&ae;i in lapides &pro;pter cordis duriciā sunt mutati.fo.xliii.L Iud&ae;i ī fine xp̄m eē dei filiū re- cognoscent. fo.xxxiii.N. &.xxxiii.O Iud&ae;i iniquas man&us; in xp̄i hu- manitatē īiecerūt.lxxxviii.R. Iudex in iudiciis debet &ae;qualit̄ Tabula Alphabetíca. habere.fo.lxxxj.B. Iudex vel pr&ae;latus seruabit me diū &ae;q̱tatis.fo.xxxiij.C. Iudicantes sine pietate digni sunt vt in inferno iudices fiant fo.lxxij.F. Iuppiter dr̄ patrē castrare. eū&que; expellere de regno.fo.ij.A. Iup. q̱ gr&ae;c&ae; zeus dr̄.latine ca- lor: siue vita īter&per;tat̄.fo.ij.A Iuppiter scđm philosophos æ ther dicitur.& elementorū pos- sidet principatum ibidē. Iouialis stell&ae; Irradiatio. hono res tribuit hominibus.ibidem. Iuppiter qui est æther superior: omnibus inferioribus dicitur principari.fo.iiij.F. Iuppiter cum thetide nō debet mr̄imoniū cōtraher̄.fo.xciij.q Iuppiter filius dei nobiles op- pressos per inuidiā. suscitat & exaltat.fo.xxvj.Q. Iuuencul&ae; vagātes per loca cō munia frequēter ad vitia trahū tur.fo.xxx.H. Iuuē cul&ae; elat&ae; cōparant̄ ceruis cornutis.fo.lvij.B. Iuuenes mulierib&us; cō&per;ant̄ pro- pterluxuriā.fo.xxiiij.I. Iuuenes non debet quis nimis obiurgare.fo.lxxiiij.I. Iuuenes lasciui frequenter pro pter ludos quos exercent pere- unt.fo.lxxv.P. KAlais vide calais. Kalon bonum dici- mus.fo.liij.A. LAbyrintho victoruʒ peccatorē diabol&us; in cludit.fo.lxiij.M. Lacerauerūt xp̄m iu- dæi.fo.xcij.B. Lasciuiā iuuenū abhorrētes s&ae;- pein consimile incidunt pec- catum.fo.lxxxviij.S. Latitat diabol&us; sub diuersis spe ciebus vt animas ad peccatum trahat.fo.l.k. Latrones temp&us; obscurum ex- pectant.fo.xxj.P. Et de eodem.fo.lvj.Y. Librauit xp̄us animam huma- nam.fo.lxvij.A. Lingua hominis aliquando eū dānificat.fo.xxvij.S. Longam vitā petentes. nō cō- siderātes de virtutū corruptio ne: q̱to diutius viuent. tāto ma gis decrescent.fo.lxxxvj.E. hoc est lib.xiiij.fa.iij Loquela nimia frequenter no- cet.fo.xxvij.S. Lucifer propter delictū suum. fulmine ignis æterni damnat&us; est.fo.xxv.L. Luciferum voluit xp̄s occide- re &pro; redēptiōe hūana.fo.lxv.S Luct&us; occupat extrema gaudij fo.lxxxix.V. Luxuria voluptatem frequen- tat.fo.vij.C. Luxuria viros iustos ad sui co- pulā inuitat.lxxxvij.P. Luxuriosi cō&per;ant̄ capr&ae;.xiij.d Luxuriosi diuites & sapiētes vi lipendunt.fo.lxxxj.D. Metamorphoseos Moralízatæ Luxuriosi varijs modis se mu- tātad decipiendū mulieres. fo. xlix.H. Luxriosus de suis malis actib&us; nō fatigat̄;.fo.xvj.F. MAlicia mulierū mali- ci&ae;colubri com&per;atur fo.xlj.A. Malicia & crudelitate malorum &per;lato&rum; subiecta pr̄ia l&ae;dit̄ & vitiat̄.fo.xxiiij.E. Malicia vetularū nihil pericu- losius. fo.xc.A. Mars colericæ complexioni dr̄ dn̄ari.fo.v.A. Maritus turpis pulchr&ae; mulieri nō tradat̄. fo.xxxviij.G. Martyres tyrāni occidunt.fo. lxxxij.k. Martyriū cordis in morte filij passa est mr̄ dei.fo.lvij.A. Mater dei innocentes sibi con- iungit & castos facit.lxxiiij.L. Mr̄imoīa q̄ cōtra dei volūtatē cōtrahūt̄ mƚta mala fortiūtur. fo.lvj.P. Medic&us; aīarū barbā virilitatis & cōstāti&ae; debʒ haber̄. folio. xciij.N. Medium plus valet q̱̄ extremū fo.lxiiij.in principio. Memoria damnatorū obliui- oniodatur.fo.xv.D. Mercuri&us; cooperatur ad merca turā.& ad furta.fc.viij.A. Mīstri su&per;io&rum; suis dn̄is de bo- nis subdito&rum; cōuiuia &per;āt. lij. Y Mores boni ōs in formica- tore mutant̄.fo.xxv.N. Mors aufert ab homīe amicos vitā & bona t&per;alia.fo.lxxiiij.f Mors peccatorem trahit in in- fernumfo.lviij.N. Mors diabolus & infernus ani- mas deuorabāt. fo.lxij.an̄.k. Mors nū&que; sociat̄.fo.lxxiiij.F. Mors aufert a nobis carnē san guinem & ossa.ibidem. Mors btē virginis erat passio fi lij eius benedicti.fo.xxxvij.B. Mortē xp̄i anima xp̄iana con- sideransdebʒ pœnitentiā age- re& cōfessionē.fo.lxix.M. Mortem considerans obstupes cet. fo.lxxiiij.F. Mortē & damna procurāt pro- ditores.fo.lxxxiij.B. Mortē xp̄i deuot&ae; animæ lamē tantur.fo.lxv.an̄.S Morti &pro; xp̄o mortuo debēt se expōere aī&ae; fideles & exēplarit pro eo mori.fo.lxxxiiij.E. Mulier incōstans est.fo.lx.Y. Mulier mala nō veret̄ peccata q̱ cū&que; cōmittere.vt desiderū; suū improbum impleat.fo.lxj.C. Mulier luxuriosa semp vult in delicijs natare.fo.vij.B. Mƚier a luxurioso īuitata ad ho spitiū suū: debʒ ab illius societa te fugere & volare.fo.xliiij.C. Mulier mala ē infern&us; .xlvij.P. Mulier si luxuriosus eā vult op primer̄ debet fugam arripere. fo.lvij.E. Mulier luxuriosa pūgit homi- nes per tēptationes.fo.viij.C. Mulier sancta ne in labē pctī ca Tabulala Alphabetíca. dat. sei &per;aʒ vilē facit. fo.xx.M. Mulier non potest cōsilium te- nere. fo.xxvij.Z. Mulier nō potest custodiri: duʒ tamen pluuia aurea possit ad eā pertingere.fo.xlj.&. Mulieres mal&ae; prædicatores &per; infamiā occidūt.fo.lxxiij.D. Mulieres fornicatrices vtinaʒ tali signo signarentur quem ad modum vna sororum gorgo- num.fo.xlij.C. Mulieres luxuriosæ: luxriosos spoliāt: & t&per;alē eorū; substātiā deprædant̄.fo.xlix.D. Mulieres luxurios&ae; homines ī- cantant& eos ad pct̄ luxuriæ &per;uocant: etiā si sint senes.lv.h Mulieres luxurios&ae; non hor- rent homicidia & furta facere: vt earum delectatio & libidinis malicia ad impleatur.ibidē.I. Mulieres frequenter amore iu- uenum patrem & patriam dese runt.ibidem.H. Mulieres luxurios&ae; q̱̄diu inueni unt in hoīe delectationē vel lu- cra faciē sibi &vi;tūt.fo.vij.B. Mulieres & domin&ae; &per; suas do- micellas a suis pctīs & vitiis ex cusantur.fo.xxxj.E. Mulierum delectationibus qui assenserit:vix ab earum laque- isrecedet.fo.xlvij.P. Mundus & diabol&us; hoīes beni- gne recipiunt: q̱ tn̄ in fine illos strāgulāt & occidūt.fo.lix.P. Mūdus & diabol&us; hoīes capiūt laqueis viciorum.ibidem. Mundus fuit iustis hominibus spoliatus.fo.xix.G. Mundus auro mediāte animaʒ corrumpit.fo.xlj.post.&. Mutat de&us; in lapides prælatos qui non castigant parentelam rebellem.fo.lxxiiij.H. Mutat xp̄s peccatores in fide manētes ī &per;sonas iustas.ix.V. NAscit̄ sine pctō soluʒ vnica &per;sona ex mate riahūan&ae; damnatio- nis.fo.lxxxix.&. Natura humana dicitur filia dei.fo.lxxxviij.R. Natura in &per;iculo nō potest dis- simulare:fo.lxxxiij.A. Natura humana per xp̄m libe- rata est a dn̄io diaboli.fo.xxj.t. Natura hūana a pctō erepta dei filia cōprobat̄. fo.lvij.&. Naturā xp̄i duplicē &per; fidē iud&ae;i recipere noluerūt.fo.xxxiij.N Naturæ duplicis fuit christus. fo.xxviij.in prī.&.xxxix.S. Nebula falsarū cautelarū indu- cit̄&per; raptores.fo.xx.O. Nequitia mulierū mutat eas in equas.fo.xxviij.B. Nihil in hoc mundo stabile est. fo.xcj.A. Nouerc&ae; timent filios virorum suorum validos: & mala ōia eis procurant.fo.lxviij.I. Nuntius beatæ mari&ae; dicit̄ bo- nus prælat&us;.fo.xj.C.primū. OBbediens est christus vs&que; ad mortem. fo. xxviij. inprin. Obediens debet esse subditus. fo.viij.D. Metamorphos&ae;os Moralízatæ Obediēs vadit ad exequendū o&per;a sibi inuincta.fo.lx.&rum;. Obedire debet subditus: licet &per; latus sit malus: & difficilia præ cipiat.lxviii.H. Obseruantia.Regularis disci- plin&ae; a &per;lato tēat̄.fo.xxiij.C. Obstinati & tyranni quærunt pauperes & depressos comede- re& deuorare.fo.lvj.T. Obstinatos & &pro;teruos domuit christus.etiam diabolum supe- rauit.fo.viij.G. Occiderunt christum iud&ae;i pro pter inuidiam fo.lix.S. Oculos duos q̱ haber̄ deberēt: vnico visu & vnico oculo con tenti sunt.fo.lxxxvj.F. Occultator virtutum debet eē mīster & bon&us; subdit&us;.fo.viijd Occupat luctus extrema gau- dij.fo.lxxxix.V. Odia & amicitias fingunt pro- ditores.fo.lv.M. Odia & suspiciones suscitant verborū delatores.fo.lx.&. Odio habet christus peccato- rem.fo.xxxix.O. Officiales magnatū at&que; potē- tum substātiam temporalem a subditis at&que; inferiob&us; auferūt & tollunt.fo.l.Y. Onere diuersorū negociorum hui&us; mūdi fortib&us; at&que; cōstanti bus imposito: diabolus eos suf focat & vincit.fo.lxxxij.M. Opulētia facit vsurarios &per; aua iciam famescere.fo.lxvj.Y. Ordinatio diuina immobiliter obseruat̄.fo.xv.E. Ordinationem diuinā impossi bile est vitare.fo.iij.G. Ore adiuuat Religiosus & ore parit.fo.lxxj. Osculo cōsanguītatis cōsāgui ne&ae; s&ae;pi&us; vulnerāt̄.fo.lxxvj.y PAtientia tres habʒ &pro; prietates.fo.x.A. Parcitas est pœna tā tali.fo.xvj.F. Parcendū non est agentib&us; cō tra legem.fo.lxxx.A. Pepercit xp̄s mariæ a matyrio carnis.fo.lvij.A. Passio christi fuit mors matris eius.fo.xxxvij.B. Pastores ecclesi&ae; debent curam sollicitam habere. vbi nota de argo. qui centum oculos habe bat.fo.xxj.R. Pauper a potēte persecutus ab oībus derelinquit̄.fo.lj.S. Pau&per; cū quis efficit̄. eius amici falsi ip̄ʒ obliuiscūt̄.fo.xxvj.p. Pauper præ despratione vertit̄ in serpentem.fo.xl.Y. Pauperes debet pr&ae;latus fouere & nutrire.fo.vj.C. Pauperes oppressi per potētes aliquando ad statum pristinuʒ resurgunt.fo.xlvj.H. Pauperes diuites facti.nō con- siderāt vnde venerūt.ibidem Pauperes qui in hospitio recipi unt adeo &per;miant̄.fo.lj.C. Paupertatē qui appetūt prī odi uitias affectabāt.fo.lxxviij.B. Phœb&us; illos quos plus diligit. Tabula Alphabetíca.B mortis mēores facit. lxiiij.M. Peccare permittit deus illos: q̱ se fingūt iustissimos.fo.lviij. g Peccator a d&ae;mōib&us; īfestat&us; &per; pœnitentiā liberat̄.fo.liiij.D. Peccator mutat̄ in bestiam ir- rationalē. fo.xxj.Q. Peccator debʒ cum lachrymis deū orare ibidem.V. Peccator propter vanitatē di- citur arundo. fo.xxij.&. Peccator mediāte auxilio bea- tæ mariæ per lachrymosam cō fessionē liquescit. fo.xlviij.R. Peccatores multi deū & ecclesi am abominant̄. fo.xlix.F. Peccatores eleuat diabolus vt ip̄os facit h&ae;reticos.lxxxix.X Peccatores in ecclesia semina- tos xp̄s per fidem milites suos facit. fo.liiij.G. Peccatū pctōr tollit cū ad san- ctos &per; or̄onē recurrit.fo.lvj.V Pnīam debʒ agere aīa: de mor te viri sui cogitans.lxxxij.M. Pericula multa multi incurrūt. propter nimiam vini sumptio nem. fo.xl.V. Persona ambitiosa cum xp̄o ī aliquo bn̄ficio ecclesiastico cō tugari vult. fo.lxxvj.S. Person&ae; duplices nihil firmita tis hn̄t aut fidelitatis.xxxix.q Pomū discordiæ semināt inui- di. fo.ixxxj.C. Pondus negotiorū mundi dia bolus super peccatores impo- nit vt ipsos citius obruat & in- cludat. fo.xlv.E Populus iud&ae;orū mutat&us; est in lupum. fo.xviij.E. Popul&us; gētilis xp̄m & eius ma trē per fidem & caritatem rece- pit. fo.xl.ʒ. Populus iudaicus christum q̱a veritatem prædicauit occidere attemptauit. fo.xlviij.T Potentes at&que; superbi de sua &pro; speritate nimis su&per;biūt & glo- riantur. fo.l.N. Potētes excoriant simplices. fo.lii.X. Potus diaboli est prosperitas mundi. fo.lxxxvij.M. Precogitans alijs damnum & malitiam inculet ī illud.pro ut patet in exēplo de quodā offi- ciali regis franciæ: qui fecit pa- tibulum Parisius sumptuosuʒ & curiosum. fo.lxiij.N. Pr&ae;dicat bene pr&ae;dicator mal&us; & male viuit. fo.lxxxiiij.K. Prædicator dicit̄ deus merca- tionū spū aliū.  fo.viij.C. Prædicator debet in mōte san- ct&ae; scriptur&ae; seder̄.fo.lxxiij.D Pr&ae;dicator vt animam conuer tat in formas varias se trāsm tet. fo.xc.B. Pr&ae;dicator homines incātat: & facit vt eorum malum proposi tum mutetur fo.lv.L. Pr&ae;dicatores immūdos & pec catores ad deū rapiunt. & con- uertunt. fo.uij.B Pr&ae;dicatores repn̄tant xp̄o aī- Metamorphoseos Moralízatæ mā peccatricē per pœnitentiā conuersam fo.xli.& Pr&ae;lati in ecclesia dei cū suis in ferioribus vnanimes erunt.fo lio.xxii.A. Prælati multi & superiores li- cet sint benigni: habēt tn̄ circa se personas insatiabiles & mor daces. lib.xiii.fa.I.C Pr&ae;lati mali vel principes san ctos vili pendunt & innocētes grauant. fo.iiii.E Pr&ae;lati boni quia suos inferio- res nitūtur corrigere: ab euisdē ī festant̄: vt a regimine & officio deponātur fo.iii.D Pr&ae;latus plāgit filiam suā pec- catricem fo.xxii.X Pr&ae;latus vel princeps nō sit vī dicatiuus fo xxiii.C Pr&ae;lat&us; bon&us; de regimīe eccli&ae; disputat & tractat. fo.xxiiii.F Pr&ae;latus si videat pctōrē sub- ditum liquefieri debet ipse met &per; cōpassionē liq̱fieri. xlviii.S Pr&ae;latus anteq̱̄ bona ecclesiæ acquirat debet cum sapiētia fa miliaritatē habere fo.liiii..F Pr&ae;latus & p̄dicator debet dia bolum su&per;are: & fideles pullu- lare ibidem. Pr&ae;latus vel princeps bon&us; de bet superbos mūdi: & tyrānos affligere & humiliare ne cōtra eccƚiam īsugere p̄sumāt.iiii.q Pr&ae;latus malus diabolo cōpa- ratur vel apollini fo.vi.D Pr&ae;latus bonus debet contra tyrannos p̄dicare fo.viii.B Pr&ae;latus vel princeps debet sur gere verba dctractoria & accu- satoria fo.lxviii.F Pr&ae;latus aliqn̄ debet esse iune- nis hylaris & iocundus: aliqn̄ grauis senex & maturus. vi.B. Pr&ae;sūptuosi alio&rum; famā & no mina sibi attribuūt.fo.xlix.C Pr&ae;sumptuosi ad altiores stat&us; ascendere cupiunt & affectant. fo.xliiii.B. Princeps qui credit mendaciis ministros habebit impios & &per; uersos fo.v.B Princeps & pr&ae;lati mali subd- itos suos exactionib&us; attenuāt & confundunt fo.ii.C Princeps mundi in deliciis na tare noscūtur. fo.xii.c.primū. Proditores & ingrati qui in &pro;- s&per;itateamici credūtur ī aduersi tate falsi sūt & īfideles.xxix.D Proditores fingunt se esse be- niuolos. fo.xxxiii.I Proditores decipiūt simplices personas. & nota bonā narra- tionem fo.lxviii.E Producit princeps malus in ec clesia claudicātes. f.xxxvii.E Productio bono&rum; est punitio malo&rum; fo.lxxxix.Z Proles seq̱t̄ patrē. fo.xxvi.R Promittit homini diabol&us; sub specie boni iuuētutem & virtu tem fo.lv.N Prosperitas mūdi iuuat homi- nū cōditiones fo.xxxvi.L Prosperitas q̱libet a deo orit̄ ibidem. Tabula Alphabetíca.B ii Prosperitatē alienā qui tollunt aut impediūt cōsimiles eis vel magis miseri efficient̄.lxxi.&rum;. Protegit xp̄s fideles.fo.xci.E Prouidentiā dei occultā fugere nullus pōt fo.lxxxvii.N Puella quæ primo contradicit libidini mediante venere ad lu xuriā. se inclinat. fo.lxxvii.& Puell&ae; &per; īspirationē btē virgīs fact&ae; sūt religios&ae;. fo.xxvii.T Puer vetul&ae; nō debet coiugari fo.lxxiiii.I Pueri &pro;pter fidē eccƚ&ae; quā non seruauerūt spiritualiter castrāt se ipsos ibidem.k Pulchritudinem corporis bo- numest ignorare vel nescire.  fo.xxxv.S Punitio p̄decessorū nō est cor- rectiomalo&rum; fo.xviii.C QVanto viri plures in eccƚia dei &pro;pter fidē passisunt tāto plures loco eo&rum; cōsurgunt folio.lxx.S. Queruli ac seruitores litigiosi verbum vltimū ad suos dn̄os volūt habere fo.xxxv.X Quomodo in quo peccat q̱s et punietur fo.lxix.P Quomodo fortior tyrannus et magis potens expugnat de biliorem & vincit ibidem.Q RAptores dicuntur lu pi fo.xviii.F Raptores possessio- nespauperū rapiunt folio.xx.O Ratio memoria & volūtas de- bent aīam qu&ae;rere diligenter. folio.xlvii.Q Rationē et iustitiam adulatori & histrioni diabolus adimit.  fo.lxxxviii.Q Recuperat pctōr qn̄&que; gratiā quā &pro;pter pct̄ &per;diderat &per; de uotā modulationē. lxxxiii.B. Redarguere inebriatos ī furo- renō decet fo.xxxv.Z Refugere debet quilibet cōsan guinitatē malā.Nota cōtra in- cestuosumamorē. fo.lxxii.G Rex qui ambulat su&per; pennas ventorū:ventum dedit nobis. fo.lxxxvi.k. Rex lybi&ae; ab hercule fuit vict&us; fo.lxx.T Regnū malo&rum; &per;lato&rum; multa mala facit fo.xxiiii.E Regnum &pro;merentur virtuosi. folio.xcii.L Regnum paradisi auari &pro;pter gloriā mūdi perdunt.fo..lx.T Relatores bonū alienū impe- diuntaccusando. fo.xviii.N Relatores verborum dominis suis de simplicib&us; referūt mul- ta mala fo.xxvii.S Religio non solū &pro;ducit deos sed aliquando etiam gigantes fo.xi.B Religio et domus dei debet eē aurea fo.xxii.A Religiosi multi non habēt nisi faciem et os. fo.xxv.k Metamorphoseos moralízatæ. Religiosi qui prīo mulierū co- pulamabhorrēt mediante Ve- nere cōcupiscētiā carnis appetūt & affectant. fo.lxxv.R. Religiosi mƚti de suis stultirijs nolunt recipere correctionem. fo.xlix.E. Religiosus elegit sibi sanctio- nialēcastitate & sanctitate: in- formandam: quā dicit sociam vel filiam. fo.lxxv.R. Rigorē p̄lati lʒ pœnitēs vide- at nō debʒ recedere ab humili- tate. fo.xxxix.p Rot&ae; currus in quo sedent tyrā ni sūt quattuor affectiones ma l&ae;.vel q̄ttuor gn̄a elatiōis.v.C Rot&ae; currus in quo sedet mal&us; sūt q̄ttuor vitia spū alia.ibi.D. Rustici pr&ae; c&ae;teris sunt inurba nl. fo.lj.V. Rustici propter eorū parcitatē & miseriam a nobilibus impu- gnantur. fo.xlij.I. SAcramēta &per; malos sacerdotes non vitiā tur. fo.liiij.C Sacramētum altaris hoī duplicis natur&ae; traditur cu stodiendū. fo.xxviij.C. Sacrificat diabolo animā suaʒ auarus. fo.lxxxix.T. Salus non est cōmuniter in cu riis principū fo.xv.C Sanctimoniales domū religio nis deserentes stimulante vene re oppress&ae; sūt fo.xiv.K. Sanctimonialis dicit̄ eburnea. quia casta. fo.lxxv.R. Sanguine virgineo contra ge n&us; humanū offensa deitas pla catur. fo.lxxxj.G. Sapiēs abs&que; dāno pōt se cōiū gere cū scƚi &pro;s&per;itate.lxxxvi.L Sapientes præferūt se diuitib&us; & luxuriosis fo.lxxxj.D. Sapientes mūdi qui deo dona & virtutes nō attribuūt de&us; ca- dere permittit. fo.lj.O. Sapiētia a deo est. fo.x.A. Sapīa pacifica magis &per;ficit re gi q̱̄ bello&rum; potētia. fo.xlix.B Saturitas vētris libidinē exci- tat:&venerē ītpellat.fo.iij.F. Satu. filios suos deuorauit.ijb Saturn&us; scđm astrologos ortu suo s&per; tristitiā denūtiat. ibidē. Scientia futuro&rum; dotant̄:q̱ vi su terren&ae; sapī&ae; p̄uāt̄.xxxiiij.q Scutū patiēti&ae;.tres habet pro- prietates. fo.x.A. Secreta facit̄r reuelāt ebrij.iz.a Segetes virtutū & gr̄a&rum; de&us; pr̄ a mundo fubtraxit:per raptū plutonis. fo.xlviij.T. Semīauit xp̄s milites fortes q̱ cōtra tyrānos pugnarent. fo. .xxxj.C. Senes per pœnitētiā facit iuue nes pr&ae;dicator. fo.lv.L. Senes auaris cōparāt̄.xxiiij.I. Seueritas est in gladio Iustiti&ae; fo.xij.C Simplices & fatui de statu suo nō sunt cōtēti. fo.xxxiii.k Synagoga xp̄m occidit.lvi.q Tabula Alphabetíca.B iij Soli pr&ae;latus bonus compara tur. fo.vi.B. Sodōitæ ī tauros mutari dicūt̄ eo q̱ viuūt bestiaƚr.lxxv.Q Sponsa xp̄i efficit̄ vacca & be stialis per pct̄. fo.xxij.Z Status auari qualis cū&que; sit: nō sufficit ei. fo.xvij.A. Stella aīa peccatrix facta est. &per; cōtritionē. fo.xxij.Z. Stix īt&per;tat̄ tristitia xiiij.a.&.b Subditi inobediētes. lxiij.O. Subditi multi &pro;pt defectū &per;la to&rum; multis vitiis sūt inflāma- ti.fo.xxxvj.A. Sƀditi multi &pro;pter iniq̱tatē su &per;iorū pctōres facti sūt.xxiii.d. Subditū quē pluto diabol&us; ra- puit ad mundū per apostosiā. debet prælatus qu&ae;rere caritati ue. fo.xlvi.L. Subditū fugitiuū videns pr&ae;la tus insequi debet ad bonā vitā reducendum. fo.xlviij.S Subditus si correctionē subter fugiat.debet ei pr&ae;lat&us; pūgēdo pœnitētiā īponere. fo.xlix.G Subditus debet esse contem- platiuus. fo.viij.D. Successor nō destruat qđ fece- rat prædecessor. fo.xc.F. Superbi & cornuti nihil appe- tunt aliud nisi officia & digni- tates. fo.xcii.K. Superbi inferiores erigūt se cō tra potentes. fo.l.i. Superbi nomen & famā. vsur- pant. fo.xlix.C. Superbia de corde diaboli na- ta fuit. fo.x.C. Superbia vniuersos contem- nit. fo.vij.C. Superbia corrumpit impios & crudeles pr&ae;latos. fo.xiij.D. Sustinent pœnitētias viri san- cti vt cuadant. fo.lxvij.D. TAcere vtile ē.fo.xxij Y.&.xxvij.S. Taur&us; xp̄s ē.xxx.G Theologi subtiles magis affectant diuitias acqui rere q̱̄ bona moralia obtinere. fo.xvij.G. Templum ecclesiæ fundauit xp̄s. fo.lvj.&. Temptatione diaboli oppres- sus debet ad christū per contēplationē volare. fo.xliiij.A. Terra rotis sustinetur.fo.xj.A Terrā debʒ hō humiliter tāge- re in tētatione. fo.lxx.V. Timere debem&us; īfernū.xxv.E Timor infernalis supplicij fa- cit de vitijs pœnitere.lxxiij.B Timor dn̄i victoriā &per;at.xvi.E Tyrāni desiderant sua facta. &per; suos subditos tuba commen- dari. fo.xij.C.primū. Titani & subditi mali contra sanctos patres insurgunt mali ciose. fo.xj.C.secūdū. Tyrāni sui contemptores per- sequuntur. fo.lvj.Z. Tyrāni q̱ alios violētia & fur- to subiciunt a suis inferioribus sunt decijendi fo.iij.E. Metamorphoseos Moralízatæ Tyranni Iura ecclesiæ impedi- re nitunt̄. fo.l.M. Tyranni in armis se delectant: & hominib&us; facie terribiles cu- piūtapparere. fo.v.B. Tyranni ad pr&ae;dicatores occi dendos: ministros suos mit- tunt. fo.lxxiij.E. Tractat pythagoras de muta- tione personarū & rerum parti cularium. fo.xcj.A Tria requiruntur bono præla- to. fo.xxiij.C. Tria circa se prælatus debet ha bere. fo.vj.C. Troia per paridem fuit destru- cta. lxxx.A. Turpitudo peccati expulit dia bolū paradiso. fo.xxxvij.E. VAnitati oīa subsunt fo.xci.A. Venit xp̄s in mundū qu&ae;rere animā a dia- boloolim raptā. fo.xxx.A. Venit christus ad siluam huius mundi fo.xxxij.G. Ventū vanitatis & superbiæ su is sequacibus diabolus admi- nistrat. fo.lxxxvj.I. Venus vulcano maritat̄.vii.A Ven&us; luxuriæ cō&per;at̄.ibidem.B Veritas dicitur in oculis fo.xiij ante D. Vestis xp̄i fuit tricolor.fo.x.b Vetularū malicia nihihil iuen culis periculosius. fo.xc.A. Vicia virtutibus su&per;āt̄.lxix.k. Vitio cupiditatis auarus diabo lo animā sacrificat.lxxxix.T. Vitiorū labyrītho inclusus de- bet alas contemplationis acci pere exemplo d&ae;dali.lxiij.M. Vitiorū laqueis homines capi- unt diabolus & mundus.lix.P Vitiū luxuri&ae; viros ēt iustos ad suū cōscnsū īcuruat.lxxxvii.p Vinū furorē inducit.fo.xiij.A Vinū est gr̄a dei. ibidem.B. Virgines sanct&ae; sitiūt pro chri- sto mori. fo.xciij.P. Virgines sanctimōiales debēt ante btām &vi;ginē astare.ix.A. Virgines bon&ae; ne in peccato depræhendātur pulchritudinē corporis deponūt. fo.xx.M. vbi vide exemplum. Virgini martyri xp̄s per fidem copulatur. fo.xxxviij M Virgo beata diabolum supera uit. fo.ix.A. Virgo beata deum & homineʒ concepit. fo.xlZ. Virgo beata dicit̄ in myrrhaʒ mutata. fo.lxxvj.X. Virgo beata a patre suo filium cōcepit xp̄m. ibidē Vir prudens l&ae;siones & malici- as hominum expertus: prudē- tior efficitur. fo.xl.X. Vir expertus debet alijs mitior esse: ex his quæ experimento didicit. ibidem. Vir cōtemplatiuus existens in terra corporaliter debetde coe lo mentaliter cogitare. folio. xxiiij.H. Tabula Alphabetía. Vires exteriores cū deficiūt. in teriores fiūt acutiores.fo.ʒʒ.R Vires anim&ae; sunt ratio/memo ria/& voluntas.fo. lxxxi.F. Viri sancti per pœnitentiam & tribulatiōem ad gloriam vo lant. fo.liii.?. Viri sancti ad xp̄m via triplici- veniunt. ibidem. Viri sancti sunt vocati ad habi taculū paradisi.fo.xviij.p&us;.C. Viri sancti ad virtutū iuuentu- tem cupiūt reduci suos amicos & successores. fo.lxxj.B. Viros stabiles & fortes nulla tri bulatio per impatientiam pe- netrat. fo.lxxxij.L. Viros sapientes de&us; sibi eligit. fo.vij.E. Virtute xp̄i spiritualis sanitas restauratur. fo.xcij.M. Virtutes aliquando hoī sūt dā nosæ. fo.lxxij.E. Virtutes hui&us; mūdi sapiētes at tribuūt sibi ip̄is nō deo.fo.lj.o Vita lōga nō debet appeti: nisi virtualis quātitas possetetiam cōseruari. fo.lxxxv.E Vita gr̄&ae; tātū durat q̱̄tum cru- cis mēoria &per;seuerat.fo.lxv.T Vita mal&ae; &per;son&ae;.multos facit lapideos & peccatores.xlij.N. Vituperia machinant. q̱ ī con fusione aliorum gloriantur fo. xxxviij.H. Vieficat pœnitemem virgo. beata. fo.xci.D Voluit xp̄s anim&ae; human&ae; cō- iūgi per caritatē. fo.xxxvi.A. Voluntas rōnē & mēoriā cōē- nit. fo.lxxxj.F. Vsurarius & tyrānus faciūt vi- rossanctos plangere.lxvi.Y. Vsurarij multos de&per;dant̄ ac in de prosperitate felici perfruun- tur. fo.xxxij.F. Vultum bonum incontinenti personæ quæ deliquit:iam pe nitenti prælatus non debʒ ostē dere. fo.xxxix.P. Vxor prima viri iusti est caro. Sđā vero aīa. fo.lvjR. Vxor regis franco&rum; fecit ipsuʒ interfici.vt posset libere adulte rari.fo.lv.I. Vxorem extraneis nō ē bonū committere. fo.lxvij.B. Vxorē vel filiā quā diligit hō si nō castigauerit &per;det.lxxiij.c XPūs scribi deberet christus aut &KHgr; &rgr; &sgr; sed vulgo per errorē scri bitur &per; x &pro;pterea &quod; &rgr; putat̄.x.&.&sgr;.&rgr;.&.s.c.sed q̱a hic rem non verba sectamur: scribatur notis litteris. Xpūs c&ae;lū sustinet & gubernat & tāgit terrā. fo.xxiiij.G xp̄s ē hō & serpēs.fo.xxviij.a xp̄s fuit triplicis natur&ae;.vij.E xp̄s de duris peccatoribus iu- stosfecit. fo.xix.G. xp̄s voluit luciferū de mundi ianua tollere:& in inferno fina liter detinere. fo.lviij.k. Xpūs in infernum descendit & Metamorphoseos M oalízate luciferū domuit vt aīam hūa- namsecum ad paradisum du ceret. ibidem.L Xpūs dr̄ aquila. fo.xxxv.O Xp̄s naturā hūanā redemit:& vn̄ venerat remeauit.xxv.M Xpūs naturā hūanā a dn̄io ar gi.i.diaboli liberauit. xxj.T Xp̄s vocat sanctos ad suum cōsiliū secretum. fo.xviij.D. Xp̄s in infernū voluit descen dere vt genus humanum libe raret. fo.lxxiij.A. Xp̄iana anima pro xp̄o pœ- nitentiāagat. fo.lxxx.M. ⁌ De perpeʒam per.y.scribi solitis. YDiotæ vide idiotæ. Ymaginationem vi de Imaginationem Ypocrit&ae; vide Hy pocrit&ae;. Ypomenes vide hippomēis ZElotypa synagoga & Inuida: ecclesiam xp̄i nititur concre- mare. fo.lvj.Q. Zelotypi & suspitiosi mariti explorant vxores suas quod non decet. fo.lx.X. Zelotyp&ae; mulieres maritos suos explorant. ibidē.Z. Zelo inenarrabili l&ae;dūtur mu lieres suspicios&ae;. Ididem Finis Tabule. Prologus in metamorphosim moralisatâ:Fo.i. a

⁌ Incipiūt moralitates Ouidii metamorphoseos etiam de formis figuris & imaginibus deo&rum;.quæ variis modis videlicet litteralit er:moraliter: historialiter:nec nō spiritualiter exponunt̄.edit&ae; a magistro Thoma Waleys anglico:sacr&ae; pagi ne doctore de ordine pr&ae;dicato&rum;.

 ⁌ Prologus.

AVeritate quidam auditum auertent:ad fabu las aūt cōuertentur.ij.Thi.iiij.ca. Dicit apo stolus paulus pr&ae;dicator & rigator fidei chri stian&ae;. Quod verbū ad hoc possum induc- ere q̱ plerū&que; fabulis:enigmatibus & poema tibus est vtendū vt exinde aliquis moralis sensus extrahatur: vt etiam falsitas veritati famulari cogatur. Sic etē sacra scriptura in pluribus passibus videtur fecisse vbi ad alicuius veritatis ostensionem fabulas agnoscitur cōfecisse:sicut apparet in libro iudicū ca.ix.de fabu lis arborum volentiū regem eligere. In ezechieƚ.ca.xvij.de aq̱ la qu&ae; cedri medullam ficta est transportare. Sacra ē scriptura his & similibus fabulis solet vti vt exinde possit aliqua veritas extrahi vel concludi. Simili modo fecerunt poet&ae; qui in princi- pio fabulas finxerūt:quia per hmōi figmenta semper aliquam veritatem intelligere voluerunt. Constat ē libros poeta&rum; trās currenti:q̱ vix aut nūq̱ est dare fabulam q̱n aliquā: aut natura lem aut historicam cōtineat veritatem. Vnde rabanus de natu- ris rerum lib.xvj.ca.j.dicit q̱ officiū poet&ae; est:qu&ae; gesta sunt in alias species obliquis figurationibus cum decore aliquo cōuer- tere. Quapropter ibidē dicit̄ lucanū nō fuisse poetam: quia sci- licet visus est historias potius q̱ poetica cōfecisse. Latet igitur qn̄&que; sub fabulis veritas naturalis sicut exempli gratia patet de vulcano: qui a Iunone dicit̄ genitus: & de cælo in terram &pro;ie- ctus:& quia de alto cecidit fingitur claudus factus. Iuno enim aerē significat qui reuera vulcanū.i.istū ignē quē hic habem&us; generat:& eū per elisionē imbriū de alto eiicit:qui &per; eo claudus dicit̄: quia flāma semper tortuose incedit. &Quod; in fabulis aliquā do lateat veritas historica patet ī fabula persei & athlantis. Per seus ē dicitur gorgonē occidisse & cum eius capite athlantē maximū gigantemin montem qui athlas dicitur cōuertisse: q̱a scilicet perseus strenu&us; gorgonē filiā phorci regis ī insulis meri dionalibus quæ gorgonic&ae; dicuntur regnabat occidit & vicit: & caput eius.i.diuitias regnū & substantiā tulit:cum quo exer citū cōgregauit: ita q̱ athlantē regem aphric&ae; superauit ipsum Prologus in metamorphosimmoralísatā. in mōtē fugere coegit:& sic in mōtē mutatū poetica garrulitas ipsum dixit. Quia igitur video &quod; scriptura vtitur fabulis ad ali cuius rei ostensionē & &quod; etiā poet&ae; fabulas finxerunt ad verita tis tam naturalis q̱̄ historic&ae; designationem cōgruum mihi vi sum est post moralizatas rerū &pro;prietates postq̱̄ ad mores redu- cta natur&ae; ōa: etiā ad moralizādum fabulas poetarū: manū ap ponere: vt sic &per; ipsas fictiones hoīm possint morū & fidei my- steria cōfirmari. Licitū est eū &quod; hō si possit de spinis vuas col- ligat: mel de petra sugat: oleū&que; de saxo durissimo sumat sibi:& quasi de thesauris &ae;giptiorū tabernaculū fœderis ædificet & cō- ponat sicut etiā & Ouidius dicit. Fas est & ab hoste doceri. Ve- rū quia de litterali fabularum intellectu iam pƚimi tractauerunt scilicet fulgentius Alexander:& Seruius & alij nō nulli quia litte ralis intellectus non est &per;positi vbi scilicet non agit̄ nisi de re- ductione morali: quia insu&per; forte valde difficile īmo forte īpos sibile est: sicut bene deducit Aug.de ciui.dei lib.ij.litteralem rō nem de oībus fabulis assignare: cum lipse Tullius lib.iij. de na- turadeorum dicat &quod; magnā molestiā & minime necessariā sus- cepit zeno prim&us;: post cleanthes: deinde crisippus cōmentitia- rū fabularū reddere rōnem Hinc est &quod; in præsenti opusculo qđ huius voluminis mei &per;ticulam esse volo nō intendo nisi rarissi me litteralem sensum fabularū tangere: sed solū circa moralem sensum & allegoricā expositionē laborare sequēdo.s.librū Oui dij qui dicit̄ metamorphoseos: vbi recte vident̄ quasi &per; modū tabul&ae; oēs fabul&ae; congregat&ae;. Distingā igitur istū tractatum in xv.ca. secūdum.xv.lib.in prædicto Ouidij volumine cōtētos Aliquas tn̄ in aliquibus adīungā fabulas quas in alijs locis re- peri.Aliquas etiā detrahā & omittā quas nō necessarias iudica ui nō moueat tn̄ aliquē quod dicunt aliqui fabulas poetarum alias fuisse moralizatas:& ad instantiam domin&ae; iohān&ae; quō- dam regin&ae; franciæ dudū in rithmū gallicū fuisse trāslatas: q̱a reuera opus illđ nequaq̱̄ me legisse memī.de quo bn̄ doleo: q̱a ipsum inuenire nequiut. Illud ē labores meos &quod; plurimū re- leuasset: ingenium meū etiā adiuuisset. Non ē fuissē dedig- natus expositiones in passibus multis sumere & auctorē earū hū- iliter allegare. Sed anteq̱̄ ad fabulas descendā prīo de formis & figuris deorū aliqua dicā. Veruntamen q̱a deo&rum; ipso&rum; imagi- nes scriptas vel pictas alicubi nō potui re&per;ire: habui cosulere ve nerabilē virū magistrū Franciscū de petato poetam vti&que; &pro;fun dū in scīa: & facūdū in eloquētia: & ex&per;tū in oī poetica & histo- rica disciplina: q̱ pr&ae;fatas imagines in quodā o&per;e suo eleganti De Saturno Fo.II.a ij metro describit. Discurrere etiā libros fulgētij. Alexā.& rabani vt de diuersis &per;tib&us; trahā figurā vƚ imaginē quā dijs istis fictitijs voluerūt antiqui secūdū rōes phisicas assignare cū antiq̱ pƚes deos posuerūt & quasdā rerū virtutes deos crediderūt & appel- lauerūt: vtpote: q̱a ip̄s ītellexerūt &per; saturnū: &ae;therē &per; iouē: aerē &per; iunonē: aquā &per; thetidē: mare &per; neptunū: terrā &per; cibelē: solē &per; apollinē: lunā &per; dianā.& sic de alijs. Vnde ipsi antiqui q̱a volue rūt res naturales vel saltē ipsarū rerū naturaliū virtutes deos di cere: iō ad hoc volueru nt aliquas aliquo&rum; historias applicare. Primo & an̄ oīa videndū est de saturno qualē supponebat̄ hīe formā:& q̄lē ī scripturis & picturis obtinebat imaginē & formā

⁌ De saturno & eius figura. capitulum.i.

SAturnus pingebat̄ & supponebatur hō senex: curuus tristis & pallidus. invna manu falcē tenebat:& in eadē draconis portabat imaginē q̱ dētibus caudā &pro;priam cōmordebat: altera vero filiū &per;uulum ad os applica- bat: & cum dētibus deuorabat. Caput etiā galeatū: amictu coo- pertū habebat.iiij.iuxta se habebat liberos.s. Iouē Iunonem Neptunū & Plutonē: quo&rum; Iuppiter pr̄is virilia āputauit. Ma- re etiā an̄ eū pictū erat ī quo dicta saturni virilia &pro;iecta videbāt̄ de quibus venus puella pulcherrima nascebat̄. Iuxta ip̄m autē ops vxor ī cuiusdā matron&ae; similitudinē picta erat q̱ opē oīb&us;dabat & panē pauperib&us; porrigebat. Ista pn̄t exponi mƚtis mo dis lr̄aliter:naturaliter:historialiter:& spūaliter. Et prīo lr̄aliter q̱a sicut saturn&us; prim&us; deo&rum; ē: sic saturn&us; prim&us; oīm planetarū q̱ dr̄ senex: q̱a c&ae;teris planetis tardi&us; mouet̄ & cursū tardi&us; facit Falcē etiā curuā hēre dicit̄ &pro; eo &quod; iste est retrogard&us; planeta q̱ curlū retro curuare videt̄. Iste filios suos deuorat &pro; eo &quod; oīs q̱ ī cōstellatiōe saturni nascit̄ raro viuit. Iupiter aūt fili&us; ei&us; dr̄ eū ca strare: q̱a ad lr̄am sid&us; iouis qđ ipsi īmediate subiūgit̄ virtutē ei&us; & malitiā dr̄ tē&per;are. Iste etiā dict&us; ē eū expellere ex regno &pro; eo &quod; stella iouis qn̄&que; se exaltat ī saturni circulo. Ops autē eius vxor dr̄ &pro; eo &quod; īfluētia ei&us; terrā respiceret & &pro; eo &quod; ei&us; influētia bona terrestria generāt̄. H&ae;c etiā dicebat̄ mater deo&rum;: q̱a terra est mr̄ oīm hoīm: dr̄ aūt ops scđm fulgentiū &quod; esuriētib&us; frugū largi tiōe opi tulat̄. Berecynthia vero scđm eūdē dr̄ q̄si mōtiū dn̄a & de hoc tractabit̄ īferi&us;.

⁌ Vel illud exponit̄ naturaƚr: q̱a saturn&us; significat tp̄s. Filij aūt ei&us;.iiij.elemēta.s.iupiter ignē:iuno aerē: neptun&us; aquā:pluto terrā. Iste iupiter.i.ignis eū castrare dr̄ &pro; eo &quod; oēs vires t&per;is.i.oēs fruct&us; quos &pro;ducit tp̄s ab igne.i.calore cōsumi noscūt̄ Et sic ēt saturn&us;.i.tp̄s filios suos comedit in q̱̄tū De saturno quicquid in tp̄e nascitur tp̄s seu duratio attenuat seu consumit vel in q̱̄tū eius fructus & seīa ad locū vn̄ exierunt reuertunt̄.i. ad terra. Falcē aūt habere dr̄ &pro; eo &quod; tp̄s &per; reductionē in se ip̄m curuat. Vn̄ & draconē dicit̄ tenere &pro; eo &quod; ann&us; qui per draconē intelligit̄:& q̱ more draconis in se ipsū reuoluit̄ ita &quod; caudā suā cū suo capite cōiūgat sub ipso noscit̄ cōtineri. Eius āt virilia in mare &pro;ijciunt̄ in quātū virt&us; gn̄atiua q̱ in tp̄e est in aqua.i.in hu moribus cōseruat̄. Venus aūt existis &pro;uenit in quātū a rerū natu ralium humoribus libido & cōplacentia gn̄ationis &pro;rūpit. Vn̄ & ip̄a habuit Celiū patrē.i.cœlū qui carere virilib&us; dicitur: &pro; eo &quod; virtus gn̄atīa cœlo & cœlestib&us; corporib&us; nō remāsit.

⁌ Vel dicat̄ historialiter. Fuit ē saturnus rex cret&ae;: cui frater eius Ti- tanus dixit q̱ quidā filius erat ip̄m expulsurus de regno &pro;pter qđ cōsuluit q̱ oēs filios suos deuoraret & sic fati malitiam decli naret. Deuorauit igit̄ Iunonē Neptunū & plutonē. Finaliter tn̄ cogitauit &quod; aliā q̱̄ vxorē primā cibelē cognosceret & credidit &quod; filius ex ea genitus non noceret el. Cognouit igit̄ cibelē: de qua Iouē genuit: qui tn̄ ip̄m postea de regno expulit & eiecit: qui in italiā veniēs a Iano: qui tunc ibi regnauit receptus est. Hic igit̄ in agricultura magnū impēdens exercitiū in &pro;tē imperii admis sus est & per annon&ae; prorogationē populos ad se trahēs a satu- randosaturnus meruit appellari. Hunc mœstū describant poe t&ae;: tū quia bello victum: tum quia deregno expulsum. Vel secū- dū astrologos: ideo dicitur mœstus quia stella saturno deputa- ta ortu suo semper trislitiā denūciat. Illa ē in capricorno po- sita pluuias grauissimas & præcipue initalia cōmouet. In scor- pione vero grādines: in alio signo fulmina: in aliis aūt alia no- ciua apportat. Senē etiam ip̄m dicunt quia sicut senes calore iu uentutis destituti frigiditate laborant. (Minuitur ē in eis san- guis: vn̄ & tremūt) ita & h&ae;c stella frigidissima extat.nec mirum cū a sole a quo oīs calor &pro;cedit: sit remotissima & cū sit aq̱s su&per; cœlestib&us; vicina: cū ēt in signis remotissimis q̱ in suis affectib&us; frigida censentur aquario scilicet & capricorno domicilia sua habeat in quibus etiā si cum sole positus fuerit: grauissimam nobis frigoris vredinē generat. Caput tectū habet sicut senex vt nos cōtra frigus suū illud facere admoneat.

⁌ Dimissis istis expositionibus dicimus allegorice: &quod; saturnus pōt significare aliquē malū superiorē pr&ae;latū senē.i.in malis moribus antiqua tū: incuruū.i.a rectitudine volūtatis inclinatū ad terram per aua riciam: falcē tenentē.i.frigiditate & malitia deprauatum. & ase- candoalios falce rapinæ & inuidiæ cruentatū: qui scilicet filios De saturno Fo IIIaiij. suos comedit inq̱̄tū sub ditos rapinis & exactionibus attenuat et cōfundit. Isti draconē tenent quia pro fecto famulos & offi- ciales draconicos & venenosos secū habent/vt ipsis medianti bus subditos opprimāt & infestent. p̄s. Super aspidem & basi liscū ambulabis & cōcul cabis leonē & draconē/q̱a &pro;fecto tot sunt talium aspides.basilisci. leones & dracones.i.mali mini- stri& officiales. &quod; vix potest ibi ambulari nisi super tales quia tales sicut aspis alios dormire faciūt false blandiendo: sicut fa cit basiliscus/quicquid vident inficiūt explorādo: sicutleo a&per; te sæuiunt inua dendo: sicut draco inficiūt insidiando & cauda su&ae; finalis malici&ae; ad caput.i.ad principium reducendo. p̄s. Draco iste quem formasti ad illudendum ei. Quapropter sæpe fit vt post multorum deuorationem & afflictionem isti opem accipiunt in vxorem.i.diuitiarum &ae;mulationē & successionē Veruntamen s&ae;pe accidit &quod; Iupiter.i.vnus ipsorū subditorū c&ae;teris sollertior & audacior cōtra istum malum patrē insurgit & ipsum ad superiores vt ad papā vel ad regē trahit: & ipsum a propria virtute castrat ettam diu contra eum pugnat &quod; de regno & de &pro;latura ipsum detrahit & deponit dicēs illud Esa. 14. Quomodo cecidisti lucifer qui mane oriebaris Iustum est enim vt qui filios sibi subditos iniuste deprimit & pr&ae;datur ab aliquo filiorū finaliter inuadatur: & per eum castret̄ & a regimi ne deponatur ita &quod; virilia eius in mare proijciātur.i.&quod; tota vo luptas ei&us; in amaritudinē cōuertatur Fze.5. Comedēt patres filios in medio tui & filij comedēt patres suos. Talis ergo Iu piter q̱ vult ipsū castrare dicit̄ regnare &pro; ipso. ip̄a plærū&que; cōtin git &quod; q̱ tales malos &pro;curāt deponi solēt eorū regimina & offi- cia obtinere Eccƚi.xi.Potētes oppressi sunt valde & insuspica bilis portabit dyadema. De virilib&us; aūt eorum in mare proie- ctis venus nascitur. quia in bonis istorum mali aliquando lu- xuriantur quia reuera basiui & officiales virilia.i.bona talium quando deponūtur propter iniq̱tatē solent rapere & in eis lu- xuriari& gaudere & sic de talium virilibus.i.de sƀa dea venus generat̄ Eccƚi.14. Qui aceruat ex amimo suo iniuste alijs con gregat & in bonis ipsius ali&us; luxuriabitur.

⁌;Vel dic &quod; saturn&us; qui suit primus qui frumenta docuit Italicos seminare & q̱ fam ē hominū qui prius glandibus viuebant/docuit reuelare: po test significare aliquem piū & iustum prælatū in saturādo alios occupatū qui audet malos filios & subditos deuorare per cor- rectionem& qui opem habet in vxorē.i.pietatē & compassio nē: q̱ pauperes nutrit &per; elemosynarū largitionē: q̄ falcē habet De Ioue id est iustitiæ sectationē: senex & maturus per discretionē. Ve- runtamen tales boni pr&ae;lati solent a Ioue filio suo castrari id est ab ambitiosis subditis infestari. Mult&ae; enim tribulationes iustorum Boni enim pr&ae;lati &pro; eo &quod; malos subditos castigāt ab alijs malis subditis odio habentur & hoc quia timent per eos similiter deuorari & ideo nitunt̄ tales patres suos de regno deponere vt in loco eo&rum; valeāt im&per;are.iij. Reg.xv. Interfecit regem israel baasa & regnauit proeo.

⁌; Vel dic &quod; saturnus si- gnificattyrannos & maximeillos qui furto vel violentia subij ciunt ciuitates. Isti enim sunt certi &quod; a filijs suis id est aliquib&us; subditis suis sunt finaliter deijciendi & ideo de consilio fratris sui titani id est parentum & amicorum. filios suosid est subdi tos deprimūt & deuastāt & hoc ne sint aliqui qui eos contra se erigant vt eos deijciant vel deponant Et tamē hoc eis parū &pro; dest.quia ille subditus de quo minus cauebant ipsos deijcit & deponit & pro eis regnat sicut ad litteram audiui contigisse in laude ciuitate Itali&ae;/vbi quidam molen dinarius tyrānum de- uicit& loco ip sius officium & ciuitatis dominiū vsurpauit. Si cut enim dicitur Iob.xxxiiij. Contcret deus multos & īnume- rabiles. & stare faciet alios pro eis.

⁌; Vel dic &quod; saturnus dict&us; a saturando gul&ae; satietatē designat q̱ reuera venerem generat inq̱̄tum gul&ae; & ventris saturitas libidinem excitat & ventrem interpellat. Hiero. Venter mero æstuās/facile spumat in libidi nem.

⁌; Vel pone pr&ae;dictam historiam exemplar &quod; impossibi le est fatorum destinationem: id est consilij diuini ordinatio- nemfugere immo perillam viam quia ipsam vitare credis ne cesse habes in eam incidere. Saturnus enim ne deijceretur. vita re credidit qui ideo filios legitimos occidit & alienam superdu xit vxorē Cuius tamē fili&us; Iupiter: fati ordinationē impleuit.

 De Ioue & eius figura. Capƚm secundum

IV piter saturni filius cui cœlum & cœli regnum in sor tē cessit pingebatur in throno eburneo in sua maiesta te sedens sceptrum&que; regium manu tenens/fulmina etiam/altera manu inferius mittens & gigantes repressos ful- minetenens sub pedibus & conculcās. Iuxta eum erat qu&ae;dā aquila qu&ae; volabat & qu&ae; inter pedes suos quendā pulcherri- mum scilicet Ganimedem rapiebat.

⁌ Iupiter dicitur quasi iu uans pater Per Iouē enim intelligunt ignē poet&ae; siue calorem Nulla enim res sic fouet omnia. Iupiter gr&ae;ce zeus dicitur. lati ne calor siue vita interpretatur Sedens in throno depingit̄ tan De Ioue Fo. IIII. q̱̄ rex Namsecundum philosophos iupiter qui & æther dicit̄ c&ae;lorū possidet principatū: secundum mathematicos iouialis stell&ae; irradratio honores hoīb&us; tribuit &pro;pter qđ sceptrū descri bit̄ tenēs. &quod; aūt fulmīa emittit ob hoc videtur fictū &quod; hæc ab igne superiore per aerem ad inferiora descendere manifestū est &Quod; autē aquilam eius deputant tutel&ae; quam refert fabula ioui cōtra gigantes dimicāti fulmina ministrasse: hanc dāt philoso phi rationē: &quod; aquila est nimij caloris adeo etiā vt oua q̱b&us; su &per;sedet posset deco q̱re nisi agatē lapidem frigidissimū adhibe- at.Aquila etiā acutissimevidet ita &quod; ī solē in suo circulo ocƚos defigat. Elemēto ergo calidissimo scilicet ætheri.i.ioui illud a- nimalcōsecratur q̱a calore abūdat & perspicuitate alii tn̄ aliā rationē assignā. Iupiter enim rex erat cret&ae; expulso pr̄e qni dū aduersus titanos.i.titani filios qui frater saturni fuerat bellum suscepisset & sacrificiū cœlo fecisset in victori&ae; auspicium. aqui læ sibi adesse &pro;sperū videt volatū. cui&us; cum vicisset augurio in signis bellicis aquilam sibi aureā fecit:& quia auspiciū id victo- riaconsecuta est fictum est &quod; et aquila dimicāti fulmina mini- stratVnde a felici augurio natum est/vt aquilæ militū castra se quant̄ & ideo romani in suis signis bellicis aquilam fecerūt vt et sicut h&ae;c ē rex auiū.sic ipsi prīcipatū in mūdo generalē se ob tinere putabant. Porro de titanis:ne qđ poeticū est nescias fe- runt eos fabulæ contra deos ab irata terra percreatos ad eius vltionē:sedipsia diis fuerūt victi:& multipliciter destructi p̄ci- se &pro;pter fulmina Iouis. Et q̱a sol noluit interesse eū c&ae;teris: sed ab iniuria numinū abstinebat: cœlū meruit & adhuc pristinum nomen tenet: vn̄ Titan appellat̄. Ganimedes erat regis troia- norū filius:puer pulcherrisimus quē Iupiter rapuit:vt eo abute- retur. vn̄ se in aquilā ad eū capiendū dicit̄ trāsmutasse scđum fa bulas postea trāslat&us; estin cœlū. & factus est pincerna Iouis & deorū. Vnde & Ganimedes est signū qđ aquariū dicimus: qđ cōstat eē pluuiosum.

⁌ Sed istis omissis dic allegorice:&quod; Iupi- ter pōt significare deū cœli prīcipē & magistrū. Esa.lxvi. Cœ lum sedes mea q̱ in throno sūm&ae; maiestatis sedet: virgā&que; iusti tiæ:& æquitatis qua cuncta regit manu tenet: qui fulmina rigo ris & punitionis cōtra malos mittit & gigātes.i.mūdi su&per;bos & d&ae;mones calcat:& cōfundit.Esa. Terrā gigantū detrahes in ruinā. Ip̄i aūt assistūt aq̱̄&ae; angeli q̱ pueros.i.īnocētes viros.& &pro;bos ī morte rapiūt ipsos&que; in c&ae;lū subleuāt & extollūt. vel aq̱̄ l&ae; sunt p̄dicatores q̱ pueros.i.immūdos & peccatores eleuant ipsos&que; verbo & exemplo ad deumrapiunt. Matth.xix. Sini- te paruulos venire ad me.

⁌; Vel dic &quod; Iupiter est bonus præ- latus qui reuera in throno maiestatis & auctoritatis debet sede re: virgam iustitiæ debet tenere fulmina asper&ae; correctionis de bet habere q̄ debet cōtra gigantes.i.cōtra superbos & tyrānos mūdi mittere. ipsos&que; ne cōtra cœlū.i.eccƚiā resurgere p̄sumāt et ne aliis noceant debet reprimere & arcere. Iob.xl. Disperge superbos in furore tuo & omnem arrogantē humilia.

⁌; Aqui l&ae; quæ clare vident.i.viri discreti prudentes & astuti debent ta- libusassistere qui scientia & doctrina pueros.i.simplices.i.ad a- moremcōtemplationem c&ae;lestium eleuant. Pr&ae;latos ē & principes decet tales cōsiliarios habere & familiares/qui mo re a quilæ possint pueros.i.simplices sursum rapere & a carnali bus verbo & exemplo ad c&ae;lestia eleuare.Iob.xxxix. Nūquid ad pr&ae;ceptum tuū eleuabitur a quila?

⁌; Vel dic &quod; Iupiterē ma lus princeps qui virgā spiritualis iuridictionis habet: in thro no tēporalis dignitatis sedet: fulmina crudelitatis portat gigā tes.i.viros magnos & sanctos vili pendit:& aquilas quæ rapi- untpueros.i.crudeles familiares qui innocentes grauant sibi appropriant. Aquila ē armiger Iouis fingitur quia ipsi bellā ti contra gigantes fulmina ministrauit/vt dictum est. Et ideo vbicun&que; fit Iouis imago aquila assistere videtur. Sic reuera tales crudeles qui more aquilæ acute vident per maliciam: al te volant per superbiam status: rapiunt per s&ae;uitiam. tales deo Ioui.i.principibus & pr&ae;latis ministrant fulmina. maliciā ful- minandi& ardorem violenti&ae; seu rapin&ae; inducendi qđ faciūt mala consilia dando. Pauci enim sunt hodie qui principibus et prælatis assistunt nisi sint similes aquilis. Eze.primo. Faci- es aquilæ desuper ipsorū quattuor. Sicut secundū fabulas vul canus q̱ erat turpis & claudus & ciclopes q̱ monoculi/fulmina iouis dicti sunt fabricasse: et propter turpitudinem dicti sunt de cœlo eiecti.sic balliui & person&ae; inferiores viles scilicʒ & de formes qui per proditionem & falsitatem claudicant & per ig norantiam tanq̱̄ monoculi parum vident fulmina crudelita tis& rapin&ae; pr&ae; c&ae;teris fabricant cogitant & extorquent

⁌; Dic ergo litteraliter &quod; Iupiter est &ae;ther superior qui in throno sede- re & virgam tenere dicitur pro eo &quod; omnibus rebus inferiori- b&us; principaliter fulmīa mittit: quia scʒ fulmen ab illa superiore parteaeris descendit. Aquilā vero habʒ sociā q̄ sola inter aues ad superioris aeris pōt volare celsitudinē Et ideo ip̄a armigera Iouis dicitur &pro; eo &quod; ad locū ætheris / velsaltem su&per;ioris &per;tis aeris vbisunt fulmina volare creditur.

 De Marte & eius figura Capƚm Tertiū. De marte. Fo V

MArs terti&us; deo&rum; pīgit̄ &pro; eo &quod; stella ei&us; ī planeta&rum; ordi ne tertia cōtinetur Erat s⁰ figura martis imago furibū di hōis in curru sedētis. galeā hn̄tis in capite & flagel- lū ī manu portātis Ante eū vero lup&us; pīgebat̄ q̱a illđ animal ab antiq̱s ipsi specialiter cōsecrabat̄. Iste eni mauors.i. mares vorās & de&us; bellorum dicebatur a gentibus In cuius ho norem secundū Solinū libro pri. Ventri geri sacrificabant mu- cronibus.

⁌ Ista omnia voluerūt poet&ae; cōfingere ad ostenden dū naturā isti&us; stell&ae; martis. qu&ae; calida est & sicca & ideo coleri- cæcōplexioni dicit̄ dominari & propter hoc dicebat̄ homo fu ribūdus. Et ideo eius efficacia mediāte bella & seditiones dicū tur moueri & ideo fingebatur in curru galeatus. ⁌; Dico ergo allegorice &quod; per istū deū & ei&us; imaginē possunt intelligi: mūda ni principes vt tyrāni & maxime bellicosi. isti ē in curru sede- re dicunt̄ quia scʒ nulla stabilitate fulciunt̄ īmo affectus eorū status & cogitatio ad currus similitudinē cōuertūtur. Eccƚi.ʒʒ. Pr&ae;cordia fatui.i.īpij quasi rota carri & quasi axis versatilis co gitatus illius.

⁌; Galeat&us; & terribilis facie mars pīgit̄ quia tales nitunt̄ vt hominib&us; terribiliter ap&per;eant & in armis & talib&us; se delectāt Eccli.ix. Terribilis ē in ciuitate sua hō linguos&us; Et fla gello ideo dicunt̄ armati pro eo &quod; ad flagellandū hoīes vidē- tur ordinati: Quapropter lup&us; ante eos depingit̄ &per; quē ip̄o&rum; rapax & lupina familia designat̄ q̱a tales tyranni sem&per; secū ha bent lupos.i.crudeles familiares q̱ sciant & velint oues.i.sim- plices subditos lædere: & abeis tollit̄ illa de quib&us; possint o&per;a bellica excercere. lupi ē dicūt̄ marti cōsecrati q̱a talibʒ domi nis & tyrānis lupini & īpii senescalli chari & accepti habēt̄ Pro uer.29. Princeps q̱ libēter audit verba mēdacij oēs ministros habet impios. Isti ergo dicunt̄ dij bellorū quia nō curāt nisi de cōtētionib&us; & bellis Dicūt̄ etiā mauortes q̄si mares.i.viros bo nos & virtuosos vorātes q̱a pro certo isti magis solēt mares q̱̄ fœminas: bonos q̱̄ malos lacerare: ventri geri.i.eorū mali ser ui vt ipsis complaceant enses & arma adorare dicūtur inq̱tum amore magistrorum suorū in bellis & seditionibus in armorū excercitijs delectari noscunt̄

⁌; Vel dic &quod; curr&us; in quo sedet si- gnificat virorum strepitū & tumultū qui scilicet q̱tuor rotis.i. quattuor affectio nibus malis vel quattuor superbiæ generib&us; voluit̄ scilicet superbia q̄ nascit̄ ex nobiltate ex auctoritate ex fortitudine & ex diuitiarū amplitudine ita &quod; circa eos tumul- tus pompæ et iactantiæ. ob hoc audiuntur. &pro;s. Hi in curri- bus & hi in equis

⁌; Vel dic &quod; mars significat peccatum discor di&ae; quæ scilicet in curru maliciæ sedet quam quattuor rot&ae;.i. quattuor vitia spiritaulia trahūt scilicet auaritia superbia detra ctio & iniuria Iste enim quattuor rot&ae; seu vitia Martē idest disc- ordiam portant generant & confortant: Ipsa autē discordia flagellū dicitur portare quia ipsa mediante alij flagellātur. Ma- uors dicitur quia ad litterā mares in pr&ae;lijs per ipsam deuoran tur. Ventrigeri autem proprie viri litigiosi & brigosi martē de- um belli.i.vitium discordi&ae; colere dinoscūtur.

De Apolline & eius figura. Capƚm quartum

QVartus deorumest Apollo: quapropter hunc quar to loco pono: quia Sol qui & Apollo dicitur inter planetas quartum locum tenet in c&ae;lo. Iste igit̄ pin gebat̄ in forma iuuenis: nunc in puerili facie: nuncin senili: nūc in capite diuersimode apparens. Iste super caput portabat tri- podemauream: In vna vero manu portabat sagittas arcum et pharetram: In altera autem cytharam: Sub pedib&us; erat mō- strum pictum quoddam terrificū cuius corpus erat serpētinū tria&que; capita habebat caninū. lupinum. & leoninū. Qu&ae; q̱̄uis ī- ter se essent diuersa in corpus tamē vnū cōueniebant: & vnam folam caudam serpentinam habebāt. Iuxta Apollinem vero viridis laurus picta erat vbi coruus niger desuper volitās pin- gebatur auis scilicet ipsi Apollini specialiter consecrata. Sub lauro mus&ae; choream ducebant & circa apollinē cantus melodi am depromebant A longe vero phiton serpens maximus pi ctus erat quem vna ipsius apollinis sagitta per medium trasfi gebat.

⁌; Dic litteraliter &quod; apollo est sol q̱ comuniter Iuuenis pingitur pro eo &quod; diebus singulis oriatur in diuersas tamē &ae;ta tes se variat pro eo &quod; secundum horas dieisol continue se im mutat vt scilicet in mane dicatur puer quia rubet in meridie vir q̱a feruet in sero senex q̱a pallet Iste arcū tenet & sagittā emit- tit quia sol yridem creat:& radios suos ad nos mittit. Citha- ram vero portat pro eo &quod; totius c&ae;lestis melodi&ae; sonos modi ficat: Tripodem habet in capite propter tria beneficia scilicet Splendorem: Calorem: & interiorem vigorem: qui in cunctis viuentibus operatur. Et monstrum cum tribus capitibusest tempus qđ ab ipso tripliciter mēsuratur quia scilicet canis blā diēs est tempus futurū qđ sem&per; per spem futurorū homini blā ditur. Lupus vero tempus pr&ae;teritum qđ more lupi rapit & ef- fugit dum subito voluitur. Leo vero significat temp&us; pr&ae;sens De apollíne seusole Fo VI. quia scilicet stat & fugere non dignatur. Iste laurum & coruum et musas sibi a&pro;priat inq̱̄tum scilicet coruus in æstate mediis feruoribus nidificat lauri viror in &ae;state durat: musæ vero id ē subtiles person&ae; ab ipso dependent & subtilitatem ingenii il- li debent. Bene ergo iste deus sol & apollo qđ idem est qđ pru- dens dicitur pro eo &quod; luce & significatione eius occulta ma- nifestentur

⁌; Per istum apollinem possum intelligere quemli- bet virum iustum & maxime prælatum: quia reuera imago Solis dicitur inq̱̄tum solem Iustiti&ae; pro viribus imitatur. Matth. xxij. Cuius est imago hæc & superscriptio? &c. Iste enim debet apparere quādo&que; iuuenis hylaris & iocundus: qn̄ &que; senex scilicet grauis & maturus: quādo&que; sine barba idē sine mundana sapiētia quasi ignarus: quia reuera illud ad vnum- quem&que; bonum pr&ae;latum pertinet &quod; sciat diuersimode se mu- tare& secundum loca tempora & personas & conditiones di- uersimode variare exemplo apostoli qui dicebat pri.Co&rum;.ix. Omnibus omnia factus sum vt omnes facerem saluos. De- bet enim se simulare iuuenem cum iuuenibus: Senem cum se- nibus& c. Iste etiam debet tripoda aurea idest trinitatis fi- de& imagine esse ornatus. Citharam diuinæ laudis habere debet. Arcu pharetra & sagitta Iustitiæ debet esse armatus & ad sagittandum & corrigen dum phitonemid est serpentinos pec catores debet esse continue præparatus. Iuxta eum debent phi tones id ē mali & peccatores vulnerati iacere & correcti. Sagit t&ae; enim potentis debent esse acut&ae; cum carbonibus desolato- rijs.Super omnia autem iste debet calcare id est sub pedibus habere monstrum terrificū scilicet conspiratores & collegij tur batores qui licet inter se sint cōtrarij & diuersi: ad conspirandū tamen inter alios inuicē sunt cōiuncti: qui licet sint canes blan diendo: leones s&ae;uiendo: lupi fugiendo: in vnā tamen caudam serpentinam id est in vnam malitiam conueniunt multipliciter machinādo figurati vulpibus sansonis quarum scilicet facies erāt diuers&ae;: caud&ae; tamē erant inuicē copulat&ae;: quia reuera mali gnorum hominum corda seu facies mentis nun&que; per amorem conueniunt tamē s&ae;pe fit &quod; in caudis id est fallacijs & malicijs ad faciendum malum inuicem se coniungunt. Ezechielis.  primo. Du&ae; penn&ae; singulorum iungebantur. Talia igitur mō- stra.i.tales in malis confœderatos debet pr&ae;lat&us; sub pedibus tenere & ab inuicem segregare ne sibi vel alijs noceant vt ipsi dicatur. illud psalmist&ae;. Super aspidem & basiliscū ambulabis De Apollíne seu sole et conculcabis leonem & draconem

⁌; Item debet pr&ae;latus ha bere circa setria: scilicet laurum coruum & musas. Laurus qu&ae; semper viret significat hoiēs sapientes & doctos Coruus qui nigredine squalet significat pauperes & egenos Mus&ae; q̱ dicun tur a musica significāt clericos & religiosos diuinis laudib&us; & iubilationibus dedicatos Ista igitur debent esse apollini.i.bo no pr&ae;lato socia & vicina & specialiter dedicata. Debet enī vi- ros prudentes socios & consiliarios habere. Coruos.i.paupe res & squalidos fouere:cantores & clericos pro laude diuina di ligere & tenere Vnde & Dauid cum cātoribus citharam percu- tiebat vt habetur.i.Paraƚ.13.

⁌; Vel dic cōtra &quod; apollo q̱ erat quoddam Idolum gentilium in quo scilicet apud delphos in mōte &per;naso in totius mundi medio secundū Ouidiū Diabol&us; dabat respōsa: potest significare malum principē vel prælatū qui diaboli est imago & idolum ipsi per imitationem & vitia conformatum. Ioan.8.Vos ex patre diabolo estis Isti enimportant tripod em triplicis concupiscentiæ Habent citharam mundialis l&ae;titiæ. Habent arcum crudelitatis & sæuitiæ qui- bus sagittant phitonem.i.pauperem per punitiones exactio- nis & maliciæ. Hier̄. .6. Sagittā & scutum arripiet crudelis & non miserebitur Isti etiam secum habent monstrum terrificū .i.monstruosam & serpentinam maliciam quæ tria capita nos citur habere inquantum caput suæ malæ intentionis solet tri- pliciter variare: quia in capite intentionis habent canem dum fallaciter blandiuntur: habent lupum dum occulte insidiātur: habent leonem dum manifeste iniuriantur. Canis enim blan- ditur dolose: lupus insidiatur occulte: leo vero iniuriat̄ mani- feste.Ista tamen in vnam caudam serpentinam.i.in vnum ma lum finem conueniunt dum contra innocentes vnum fiunt. Et habere circa se volunt hæc tria genera personarum quæ sci licet per coruum laurum & musas intelliguntur Coruus qui se cundum augures semper malos rumores deportare dicitur significat detractores & malorum verborum relatores. Lau- rus vero quæ semper viret & nunq̱̄ comam deponit significat lasciuos Iuuenes & Mulieres. Musæ vero quæ semper fatare dicūtur significant adulatores Et reuera circa apollinem id est malos principes & pr&ae;latos: videbis coruos abundare qui ma los rumores suis dominis portant aliis detrahendo laurum: id est lasciuos iuuenes & mulieres qui comam & capillos nutri ant impudice se ornando Musas vero id est adulatores qui De venere Fo.VII. placētia resonādo Vnde iste apollo videt̄ fuis dicere illud Esa. xxx. Loquimini nobis placētia.

⁌; Vel dic &quod; apollo q̱ est sol iu stiti&ae; xp̄s qui semper fuit iuuenis per puritatem tripodā auream habuit.i.triplicis natur&ae; varietatem.f. aīam corpus & diuinitatē cytharam habuit alios cōsolando: arcum & sagittas alios arguē do: phitonem.i.luciferum sagitta crucis &per;strauit. Tricipites.i. monstra triū capitū.s. cupidos &per;teruos mūdi prīcipes su&per;auit Coruos.i.pauperes & religiosos amauit Laurū.i.arborē crucis cōsecrauit: viros sapiētes & deū laudātes specialiter elegit tanq̱̄ musas: vel.ix musas.i.ix. ordines angelo&rum; sub lauro.i.sub viro re &ae;tern&ae; glori&ae; dedicauit. Iste ē deus īgenii.i.deus diuinatio- nis dicit̄ inquā tū per ei&us; influentiā hoīes ad diuinā dū de occul- tis dei.s. de his q̄ ad salutem aī&ae; pertinent informantur.

 De venere & eius figura. capitulum.v.

VEnus quintū locum tenet inter planetas. Quapropter figurā eius volo hic scribere loco quinto. Pingebatur igitur venus puella pulcherrima nuda & in marinatās & in manu cōchā marinā continens quæ rosis erat or- nata& a colūbis circū uolantibus comitata Vulcano deo ignis rustico turpissimo ī cōiugiū assignata: ante quā stabāt tres nud&ae; iuuencule quæ tres grati&ae; vocabātur quarum duarum facies ad ipsam cōuers&ae; erant: vna vero in cōtrarium: cui etiam cupido fi- lius eius alatus & c&ae;cus assistebat qui sagitta & arcu apollinem sagittabat &pro;pter qđ diis turbatis ad matris gremiū puer timid&us; fugiebat.

Ista litteraliter attribuunt̄ planet&ae; qui dicit̄ venus: q̱a scilicet planeta est fœmine&ae; cōplexiōis & iō in specie nud&ae; puel l&ae; depingitur. Ista etiam calida est & humida & ideo vulcano.i. igni dicitur maritata & in mari exposita & īmersa: vt sic calori & humori videat̄ esse cōiuncta. Et iō dicit̄ cupidinē deū amoris .i.carnis cōcupiscentiā peperisse eo &quod; caliditate & hūiditate ip̄i&us; stella fert̄ carnis cōcupiscētiā excitare.

⁌; Omissa igit̄litterali ex positione. Per istam deā possum intelligere secundum exposi- tionē fulgentij vitam voluptuosam vel quācū&que; personā luxu- riosam q̱ dicitur fœmina &pro;pter ipsius inconstantiā variabilem. Dicitur esse nuda &pro;pter ipsius indecentiā ineuitabilē. Dicitur in mari natare eo &quod; semper vult esse in deliciis. Dicitur concham marinā in qua scilicet canitur vel chorei sat̄ in manu portare q̱a semper vult esse in cātibus & l&ae;titiis. Reuera ē voluptas luxu ria est fœminea: q̱a non durat. Est nuda quia vix homo eam ce lat vix&que; potest esse quī appareat. Et in mari.i.deliciarū opulen tia vult natare. Et semper concha īanis l&ae;titi&ae; vult gaudere. V- De venere nus ē in mari fingitur genita &pro; eo &quod; luxuria ab opulentia & a deliciarum fluxibus non recedit. Vnde nudā meretricē videtur alloqui scriptura.Esa.xxiij. Transi terram tuam quasi flumen maris: & sequitur Sume cytharā circui ciuitatem meretrix obli- uioni tradita &c. Ista voluptas colūbas.i.luxuriosos nutrit ro sas.i.& flores & curialitates diligit: cupidinem.i.carnis concu- piscentiam producit qui apollinem.i.viros iustos sagitta ten- tationum quādo&que; vulnerat & transfigit. Et.iii.puellas nudas .i.culpas manifestas solet venus seu luxuria secū habere.i.aua- riciamqua nostra rapiat: carnalitatē qua nostra alliciat. Cōstat ē &quod; carnalitas luxurios&ae; person&ae; nos diligit ratione volupta tis.auaricia ratione rapacitatis. Et iste sunt du&ae; quarū facies sūt ad nos cōuers&ae;. Infidelitas vero nos eiicit.i.nobis faciē suā ver tit ratione paupertatis vel pr&ae;dilecte alterius formositatis. Pro priū enim est mulieribus luxuriosis &quod;q̱̄ diu inueniunt in homi- ne delectationem vellucrū faciem vertunt ad eum alas ab eo fu giunt & recedunt: ita &quod; homo delusus finaliter dicat id Hie.ij. Verterunt ad me tergum & non faciem.

⁌; Vel dic &quod; tres domi- cell&ae; quæ veneri assistunt tria peccata significant quæ rerum &per;- speritatem seu voluptatem frequentant scilicet auariciā: luxu- riā:& superbiā. Du&ae; enim prim&ae; se vertunt ad nos: scilicet luxu ria vt delectetur: auaricia vt dicetur. Superbia vero ab alijs ver tit faciem suā inq̱̄tum vniuersos contemnit & eos respicer æ nō dignatur.

⁌; Vel dic &quod; ist&ae; tres puell&ae; sunt tres virtutes theolo- gic&ae;:scilicet fides: spes: charitas. Duæ primæ se vertūt ad nos: quia vt communiter bene credimus & speramus: sed tertia scili- cet charitas faciem suam auertit a nobis inquantum sicut tene- mur deum ac proximum nō amamus.

⁌; Vel dic secundum ful- gentium &quod; per istas tres puellas intelliguntur gratiæ & benefi- cia& gloria quarum vna auertit faciem suam a nobis: sed duæ conuertunt faciem suam ad nos ad denotādum &quod; beneficium vel gratia quæ simplex datur duplex restitui promeretur: vel q̱a beneficium & gratia bene vertunt faciem suam ad nos in præsē ti: sed gloria solum in futuro.

⁌; Vel dic &quod; Cupido filius ve- neris est amor carnalis filius voluptatis qui alatus pingitur pro eo &quod; amor subito volare sæpe videtur. Cōstat ē &quod; homo quando&que; subito & sine deliberatione amore alicuius personæ inflāmatur: & ideo amor iste alatus & volatilis dici potest. Cæ- cus autem iste deus pingitur: quia quo seingerat aduertere non videtur: quia amorita solet se ponere in pauperem sicut in diui- nem: in turpem sicut in pulchrum: in religiosum sicut in laicum De mercurío Fo.VII. Cæcus autem aliter dici potest: quia per ipsum etiā homines ex- c&ae;cari videntur. Nihil ē est c&ae;cius homine inflammato amore alicuius personæ vel alicuius rei. Vnde dicit Seneca &quod; amor iu dicium nescit. Breuiter igitur voluerunt poet&ae; duos deos depin gere c&ae;cos scilicet cupidinem & fortunam: quia scilicet cupido & amor sicut dictum est ita c&ae;cus est &quod; aliquando nititur in im- possibile sicut patuit in Narcisso qui vmbram propriam vs&que; ad mortem amauit. Sicut etiam quotidie videmus &quod; vna vilis persona amabit nobilissimam vel econtrario. Fortuna etiam ac si cæca esset quando&que; subito &pro;mouet indignos & deprimit di gnos.Ro.ij. C&ae;citas ex &per;te contigit in israel.

 De Mercurio & eius figura. Capitulum. VI.

QVia mercurius sicut & alij planetæ credebatur ab anti- quis gentilibus esse deus voluerūt ipsi depingere ima- nem secundum hunc modum. Erat enim ipsius figura secundum Fulgentium & Rabanum in libro suo de re um naturis homo qui in capite & in talis habebat alas: ī mani bus virgam quæ habebat virtutem somniferam qnæ circunse- pta erat serpentibus & gladium curuum quem harpen vocabāt habebat&que; fistulam fictam de calamo syringe quam ad os suum applicabat Galerum vero seu capellum in capite deportabat. Coram eo crat gallus ipfi specialiter consecratus & ex altera &per;- te erat Argus cui&us; caput est oculis plenum qui corameo iacebat occisus. Iste igitur dicebatur mercatorum deus & furum & mer- curius quasi mercatorum curius: id est curam gerens dictus quā do volebat de viro in fœminam & de fœmina in masculum se mutabat: de albis vero nigra & e contrario faciebat. Aliqui etiam vt dicit ibidem Rabanus depingebant eum cum capite canino: vnde Ouidi&us;: & tu latrator anubis.

⁌; Patet &quod; mercuri&us; sit alatus eo &quod; stella illa quæ mercuri&us; dicitur citissime facit cur sum suum. Et quia iste planeta operatur ad eloquentiam & ad mercaturam & ad furta. ideo fictus est habere virtutem somni- seram &pro; eo &quod; eloquentia decipit etiā oculatos quapropter etiā caninum caputhabebat quod latratum eloquentiæ significat. Habebat & in capite galerum sicut mercator & gallum qui eui- gilat mercatores. Sed de litterali sensu nihil plus ad præsens.

B.⁌; Dicamus igitur &quod; mystice Mercurius potest designare quē libet bonum prælatum: qui in primis debet habere caput De mercurío canis inq̱̄tum scilicet custos gregis dominici & subditorū spe- culator& pugil debet esse qui lupos.i.d&ae;mones & tyrannos la- tratu &per;dicationis & redargutionis deterreat & dente punitionis mordeat inq̱̄tum fidelis debet esse domino suo i. Corinth.iiij. Hic iam qu&ae;ritur inter dispensatores vt fidelis quis inneuiatur. Hic in capite & in talis debet esse alatus inq̱̄tum in principio & in fine debet alas contēplationis sursum eleuare circaillos qui bene sunt eleuati & contemplationis volatui dediti non solū in capite iuuentutis: sed etiā in talis senectutis.

Vel per caput intel ligitur intentio per pedes & talos affectio: quia intētio debet ha bere alas innocēti&ae; & affectio alas temperanti&ae; Esa.vi.Duabus alis velabāt facies suas & duabus velabant pedes suos. Iste de- bet habere virgā gladiū fistulā & gallū: quia &pro; certo ad bonum superiorē pertinet &quod; habeat virgā prudenti&ae; ad alios regēdos gladiū seueritatis & iustiti&ae; ad malignos arcēdos. fistulā spiritu alis eloquēti&ae; ad prædicandū & ad orandum & deum laudandū gallū vigilis diligenti&ae; ad oīa præuidenda & ad oīa nociua pr&ae;- cauenda quæ oīa videtur innuere apl&us;.ii.Thimo.iiii. Prædica verbum insta oportune importune. & hoc quo ad fistulam elo- quēti&ae;. Argue obsecra increpa: quo ad gladium iustiti&ae;: tu vero vigila quo ad gallū vigilis diligenti&ae;. Ministeriū tuū īple: quo ad virgam pastoralis eminēti&ae;. Et siciste est deus mer cationum spūaliū inq̱̄tum scilicet cōmutat temporalia &pro; &ae;ternis. deus fur torum inq̱̄tum furatur peccatores ad fidē & iustitiā conuerten- do& de nigris candidos.i.de impiis iustos faciendo. Se etiam commutabit de viro in fœminā & e cōtra cōditiones suas secun dum loca: tempora: & personas diuersimode variando & nunc vir virtuosus: & vigorosus: & cōstans: nūc vero fœmina.i.mol lis: benignus & cōpatiens est dicens cum apostolo.i.corint.ix. Oībus oīa factus sum &c. Et sic iste argū oculatum.i.diabolum poterit vincere & antese &pro;sternere dum tamē virga sit serpenti bus.i.viris prudentibus circūsepta.i.dum sua iuriditio per ser- pentinā prudentiā sit directa: quia reuera nūq̱̄ &per;latus virga iuri ditionis bene vtitur: nūq̱̄ per ipsum argus.i.diabolus vincitur nisi turba serpentium.i.virorum prudentium ipsum comitetur & ad eius consilia admittatur. Math.x. Estote prudentes sicut serpētes. Eccƚi.ix. Viri iusti sint tibi cōuiu&ae;.

Vel dic &quod; talis mer curius debet esse quilibet bonus subditus & minister qui debet habere caput.i.cor caninum per fidelitatē: alas cōtemplationis debet habere in capite.i.in corde per eleuatam ad deum volun- atem. Pedes etiā debet habere alatos &per; obedientiā & sedulitatē De díana Fo.IX.b Debet habere virgā per oīmodam in aduersis patientiā. &per;s. Virga tua & baculus tuus ipsa me consolata sunt. Item habere debet gladiū diuini timoris: fistulā ciuin&ae; laudis & orationis: gallū vigilāti&ae; & laboris. Et debet esse nūc vir: nūc fœmina &per; cōformitatē sui cordialis amoris Galerū etiā hūilitatis debet gerere quo.s.capillos suos.i.virtutes debet abscōdere. Sene. Esto occultator virtutū sicut alii vitio&rum;.

⁌; Vel dic in malo &quod; iste mercurius significat aduocatos mūdi sapientes qui.s.ha- bēt caput caninū.i.īsatiabilē auaritiā: galerū su&per; caput per su&ae; mal&ae; ītētiōis occultationē. Pedes & caput alatos &per; &pro;sumptio nē.i.superbiā & virgā hn̄t sōni ferā.i.deceptiōes & maliciā. Fi stulā hn̄t in ore.i.falsam eloquētiā & blāditiā: gladiū hn̄t.i.cru delitatē & s&ae;uitiā: gallū hn̄t iuxta se.i.vigilē ac diligentē astu- tiā.Nūc sunt viri: nūc sunt fœminæ &per; fraudulētiā suo&rum; operū & mutationē fictitiā. Hi sunt dii furto&rum;.i.iniquarū litium: dii mercationū.i.lucro&rum; & pūctum. Et breuiter quicquid tangūt verbis suis faciūt dormire. Isti &per; astutias suas solēt Argū.i.&per;- latūvel &per;latos & principes circūspectos & oculatos decipere & suis voluntatibus subiugare. Isti ē sunt de quibus dicitur ose&ae;.vii.. In malicia sua lætificauerunt regem: & in mendaciis suis principes.

 De diana & eius figura. Capƚm septimum.

DIana q̄ & luna & &pro;serpina & hecate nūcupat̄: est septi mus planetarū quapropter hic pono eā ī septimo lo co in nūero fictitiorū deo&rum;. Ista igit̄ pingebat̄ in spē vni&us; dn̄&ae; sagittā & arcū tenētis ceruos timidos in ve natioe sequētis Circa quā chorizāt chori dryadū: oreadū: na- adū & nereidū.i.chori nympharū: syluarū: mōtiū: fontiū: at&que; mariū cū choris satyro&rum; q̱ dii dicebāt̄ agro&rum;: q̱ poetæ &pro; tāto voluerūt fingere: q̱a luna q̱ mater est humoris habet īsiluis & in mōtib&us; & in mari & fontib&us; humorē multiplicare & in agris h&ae;rbas & semina &pro;creare. Solet etiā venatores de nocte illumi nare & sic venationis necnō & syluarū dr̄ esse dea: quapropter deā syluarū mōtiū & fontiū gētiles eā colebant.

⁌; Dic &quod; per istā deā possumus ītelligere virginē gloriosam q̄ &pro; certo arcu flexibilis mīæ & sagitta deuotionis & orationis armat̄: quib&us; mediantibus ceruus cornutus.i.diabolus superbus su&per;at̄. Et ideo &pro;cul dubio circa ipsam debēt chorizare.i.&per; deuotionem astare chori nympha&rum;.i.societates sancta&rum; &per;sonar̄ & maxīe virginū sanctimonialiū & aliarū puellarū. Maxīe aūt circa eā debent per deuotionē manere oreades nymph&ae; montiū: drya De Mínerua des nymph&ae; syluarū.i.aī&ae; laborios&ae; & actiu&ae;: Naiades. id est nymph&ae; fluminū & fontiū.i.q̄ in flumine scripturarū & deuo tionis morāt̄: nereides vero.i.nymph&ae; mariū .i.aī&ae; q̄ in religio nis vel cōtritionis amaritudine cōmorant̄ & conuersant̄. Ita &quod; breuiter de ea dici pōt id cātico&rum;.vii.Quid videbis in suna mite nisi choros castro&rum;? Et p̄s. Adducent̄ regi virgīes post eā. Chori satyro&rum;.i.pctōr̄ qui.s. in agro huius mūdi dii.i.ma gnifici reputant̄ & qui per superbiā cornuti esse noscunt̄: circa ip̄am debēt choreare & discurrere ab ipsa veniā & mīam postu lando & auxiliū cōtra d&ae;mones & vitia implorādo.

⁌; Vel dic &quod; satyri agro&rum; sunt pr&ae;lati & maxime ep̄i cornuti q̱ circa istā dianā.i.beatā virginē debēt discurrere obsequendo: & per de- uotionē& affectionē alta re ipsius frequētando dicentes id cā tico&rum;.i.Trahe me post te: curremus in odorem vnguētorum tuo&rum;.

⁌; Vel dic &quod; diana est mulier mala q̄ arcum & sagittas dicit̄ habere &pro;eo &quod; ipsa solet &per; temptationē pūgere & per libi dinē sagittare. Ista igit̄ solet p&us; se trahere cohortes nympha&rum; .i.iuuē cularū &pro; exēplo ipsi&us; decipiūt̄. Solet ēt trahere satyros .i.luxuriosos cornibus dignitatū elatos. Vn̄ etiā ipsi luxuriæ pōt dici illud. Cantico&rum;.i.Oleū effusum nomē tuū ideo ado- lescentulæ dilexerūt te nimis. Ist&ae; iuuēcul&ae; quæ famulant̄ dia n&ae;.i.luxuri&ae; sunt qn̄&que; nymph&ae; mōtiū inquatū sūt de alto ge- nere:nymph&ae; syluarū inquātū sūt de rustica plebe: qn̄&que; nym ph&ae; fluminū inq̱̄tum sunt diuites & delicios&ae;: qn̄&que; nymphæ mariū inq̱̄tum sunt pœnitētes & religios&ae;: qn̄&que; nymph&ae; fon tiū inq̱̄tum sunt aliis pr&ae;sidētes in regimine: quia breuiter nō est hodie dare aliquē statū siue bassum: siue altū: siue ecclesiasti cū: siue mūdanū in quo nō sit dare nymphas: famulantes dia n&ae;.i.personas obediētes luxuri&ae;: q̱a sicut dicit p̄s. Nec est qui se abscondat a calore eius.

⁌ Vel dic &quod; diana est auaritia vel rapina q̱ ceruos timidos.i.pau&per;es nō cessat sagittare. & iō cor nuti & ceruicosi su&per;iores tyrāni solent circa eā choreare nym- ph&ae; mōtiū syluarū & mariū.i.oīa gn̄a &per;sonarū solent eis obe- dire:siue claustraliū: siue seculariū. Vn̄ Hiere.vi. A minore vs &que; ad maximum oēs auariti&ae; student. Et a &pro;pheta vs&que; ad sa- cerdotem cuncti faciunt dolum.

 De minerua & eius figura. Capƚm octauum.

MInerua dea sapienti&ae; & de cerebro iouis nata: q̄ pal- las dicta est. Pīgebat̄ a poetis in similitudinē vnius domin&ae; armat&ae;: cuius caput Inde circuncinctū erat cassis siue crista de.super.eam contegebat. Ipsa autē De Mínerua Fo.X.b ii lanceā tenebat in dextera: in sinistravero scutum cristallinum habebat&que; caput mōstruos&ae; gorgonis circūcinctū serpētib&us;. Hæc igit̄ oculos hēbat splēdētes vestes & triplici colore distin ctas. Iuxta severo hēbat oliuā viridē pictā:& desu&per; auem qu&ae; noctua dicit̄ volitantē: sicut dicit Fulgētius in libro suo My- thologo&rum;.Antiqui posuer̄t tres vitas.s. cōtēplatiuā: actiuā:& voluptuosā. Primā assignātes sapientibus. Scđam diuitibus Tertiā carnalibus:& quālibet istarū vocauerūt deā & ciuilibet pinxerūt suā imaginē: ita &quod; Minerua fuit prīa: Iuno secūda: tertia venus: de qua dictum est.

⁌; Dico igitur &quod; minerua.i.sa pientia significat sapiētis hoīs vitā quæ a cerebro iouis.i.ab ipsa mēte diuina nascit̄ & desursū a pr̄e luminū deriuat̄. Eccƚ .i.Oīs sapiētia a dn̄o deo est. Ista igitur dicit̄ armata: q̱a sapiē tia siue vir sapiens habere debet multiplicē armaturā virtutū. Debet ē habere scutū fortitudinis & patientiæ: galeā sobrie tatis & tēperātiæ: Iridē claritatis & prudēti&ae;: oliuam pietatis & mī&ae;: noctuā humilitatis & occultāti&ae;: triplicē vestē.i.tres vir- tutes theologicas: vel fidem trinitatis & magnificēti&ae; diuin&ae;. Dico igit̄ &quod; iste debet habere lanceā q̱ rectā hēat hastā & ferrū acutum significās iustitiā q̄ acuta est īq̱̄tum malos castigat. Re cta vero inq̱̄tum indeclinabiliter circa partes iudicat.i.inq̱̄tū nō declinat ad aliquā &per;tē &per; fauorē vel odiū. Sapien. v. Acuet irā dirā in lāceā. Itē debet habere scutū patiēti&ae; & fortitudinis: q̱a patiētia & fortitudo sunt scutū qđa l&ae;sione defendit & tri- bulationis& tēptatiōis iaculis obuiat & resistit qđ summæ de cet hoīem sapiētē: q̱a sđm Senecā: Doloris remediū est sapiē tia. Istud tn̄ sapiē&ae; scutū debet habere tres &pro;prietates: Debet esse cristallinū &per; soliditatē & &per; splēdorē: debet esse triāgulū: in q̱̄tum sustinet triplicē aduersitatē.s.in &per;sona: in fama: in sub- stātia.Debet habere imaginē terribilē.i.timoris diuini: imagi- nationē& seueritatē. Sapiens ē debet timorem dn̄i & imagi nem gorgonis.i.mortis vel diaboli in suo corde pictam habe re:vt sic possit &per; timorē dn̄i a vitiis declinare: quia Eccƚ.x viii Homo sapiens in omībus metuit. Patientia debet esse in trib&us; & quo ad tria:quia debet esse clara.i.vera & non ficta: et debet esse humilis id est reuereus & timida: & sic erit scutum palladis id est patientia hominis sapientis.iii.&vi;.x. Fecit rex Salomon trecenta scuta de auro purissimo. Aurum enim quod percus- sum non resonat patientiā significat. Scutum vero patienti&ae; nostr&ae; & fortitudinis non videtur nūc esse per patientiam au- teum:sed per impatientiam sonorum & &ae;neū. Vn̄.iii.&vi;.xiiii. De Mínerua. dicitur &quod; rex &ae;gypti diripuit aurea scuta qu&ae; fecerat salomō in hierusa lē pro quibus fecit rex roboā scuta &ae;rea ad denotandū &quod; de hierusalem.i.ecclesia scuta aurea patiēti&ae; mediante rege &ae;gypti diabolo defecerūt: scuta autē &ae;nea.i.clamoris & discor di&ae; successerunt. Itē ista pallas debet habere galeā in capite per quā intelligitur tēperantia q̱ sensus cohibet & coercet Iridem prudenti&ae; qu&ae; circa sapientē splēdet & signū fœderis & amici ti&ae; esse debet Et su&per; galeā debet habere cristā honoris & emi- nenti&ae; quæ c&ae;teris supereminet & pr&ae;pollet. Noctuā quæ est a uis quæ de die se abscōdit debet habere.i.præsentiæ hominū fugā & suarū virtutū occultationē. Oliuā quæ est signū pacis & oleū fūdit debet habere.i.pacē cōcordiā & dilectionē Zach & du&ae; oliuæ &c.

⁌;Vel dic ōia de sapiētia īcreata.i.de dei fili o benedicto cuius vestis.i.humanitas fuit tricolor inquantū habuit tres naturas animam carnem & sanguinē vel animam corpus & deitatē: qui habet scutū &ae;quitatis: lanceam seuritttis galeā impenetrabilis potestatis cū crista &pro;pri&ae; dignitatis: iri- dem totius perfectionis & honestatis: circa se habet noctuas. i. humiles & oliuas.i.misericordes Vnde de isto dicitur sap. v Sumet scutuminexpugnabile: æquitatē acuet īram diram in lanceam Induet pro thorace iustitiā & accipiet &pro; galea indici um rectū.

Vel dic &quod; ista dea significat superbiam quæ scilicet de cerebro iouis.i.corde diaboli fuit nata qu&ae; cōtra pauperes est armata & &per; præsū ptionē castrata & capite gorgoneo.i.ter rifica magnificentia ad terrēdum alios est munita.

 De Iunone & eius figura Capitulū.ix.

IVno picta ē in similitudinē aerisscđm fulgētiū. An tiq̱ ē ip̄am & vxorē & sororē Iouis dixerūt Vxorē quia sub eo & ab eo calorē quo inferiora foueat ve- lut semē in matricē videt̄ recipere Sororē vero quia prope eū est. Virginē tn̄ eā dicūt quia de aere nisi aliud assit ni hil generat̄. Iridē & nimphas ipsi attribuūt quia iris gignit̄ & nimph&ae;.i.nubes in aere similiter generātur Et ideo neptunus i.deus maris dicit̄ nutritor iunonis &pro; eo &quod; fumi de mari ascē dētes cū aere se īmiscēt & sic videt̄ &quod; ipsi alimētū quoddā sub ministrat Sed de hoc nihil plus ad p̄sens sed dic &quod; antiqui di xerūt iunonē esse deā regno&rum; & diuitiarū Iouis cōiugē & soro rē sed tn̄ fuisse virginē & intactā neptuni&que; nutriciā & alūnam cui&us; imago erat fœīa tenēs sceptrū in dextra. caput eius nube velabatur & vestis eius multicolor pingebat̄. Iris vero ipsi sa crata erat q̱ ipsā in circuitu ābiebat Pauones aūt pedes eius lā De díana Fo.XI.b iii bebāt et a dextris & a sinistris dn̄&ae; subsidebāt aues&que; iunonis specialit̄ dict&ae; erāt. ⁌ Talis dea per oīa videt̄ esse beata virgo quæ est regno&rum; & diuitia&rum; paradisi dn̄a & regina & magistra Iouis&que;.i.xp̄i vxor & soror &per; intimā charitatē: virgo tn̄ sem&per; &per;manens &per; ītegrā puritatē: a neptuno aut a mari.i.tribulatio- nū& cōtritionū a maritudine nutrita est &per; doloris & considera tiōis acerbitatē. Eze.xxxi. A quæ nutrierūt illū. Ista operta & velata est nube mūdissim&ae; castitatis: vestita multicolorib&us; ho nestatis: circūdata iride quæ pluuiā significat.i.rorē dulci flu&ae; pietatis. Sceptrū tenet &ae;tern&ae; & regi&ae; maiestatis. Pauones&que;.i. viri sancti pedes ipsius lābūt &per; sedulitatē deuotiōis & obseq̱o s&ae; hūilitatis. Mat.xxviii. Accesserunt & tenuerūt pedes eius & adorauerunt.

⁌ Dic &quod; Iris est p̄dicator vel p̄latus q̱ ad modū arcus &per; iustitiā est erectus vel extētus: & tn̄ est per cl&ae;mētiā hu- midus & curuus q̱.s.iunonis.i.bt&ae; virgīs nūcius debet dici q̱a ip̄i specialit̄ dēt dedicari. Pauones ēt sūt q̱ plumis honeste cō uersationis pingunt̄ q̱ & isti de&ae; cōsecrant̄ specialiter. Apoc. iiii. Iris erat in circuitu sedis.

⁌ Vel dic &quod; iuno est ecclesia q̄ est vxor xp̄i q̄ ad litterā est regno&rum; dn̄a multicoloribus indu- ta: sceptro iudiciariæ ptātis ornata Iride sacramento&rum; circun cincta & pauonibus.i.viris cōtēplatiuis cōcomitata. ⁌ Vƚ dic scđm fulgentiū &quod; &per; iunonē intelligūtur diuiti&ae; seu gƚia tēpo- ralis qu&ae; est domina regno&rum; & cum sceptro depicta pro eo: &quod; per diuitias ad regna peruenitur: et pro eo &quod; diuitiæ et diui- tes regnis & regibus principantur. Velato tamen capite pin- gitur &pro; eo &quod; diuiti&ae; volunt esse abscōdit&ae; & occultæ. Neptun&us; deus maris nutritor illius dr̄ &pro; eo &quod; per mare diuiti&ae; acquirūt̄ Naū.iii. Cuius diuiti&ae; mare. Multicoloribus dr̄ indui pro eo &quod; diuites solent multis ornatibus apparari. Pauones autē istius pedes dicuntur lābere &pro; eo &quod; aues cœli.i.mūdi nobiles solēt diuitibus subuenire & diuitias affectare. Iris etiam quæ est im pressio cœlestis eius nūcius dicitur &pro; eo &quod; ipsi cœlestes homi- nes.i.religiosi & clerici diuitibus famulantur & circa eos mo- rari in eorum curiis & hospitiis delectantur. Ista tamen iuno: .i.rerum opulentia virgo dicitur &pro; eo &quod; a virtutibus sterilis inuenitur & quia nullus meritorum fructus ex diuitiis generat̄ Eccƚ.v. Qui amat diuitias fructū non capiet ex eis. Talis igit̄ Iuno.i.diues figuratur in illo angelo. Apoc.x. Qui erat ami ctus nube & Iris in capite eius.

 De Cibele & eius figura. CapƗmin.x. De Cíbele

CIbeles mater deo&rum; dicta fuit terra: quæ deos genuit q̄ dicebat̄ berecynthia & pessimūtia & ops vxor sa- turni sicut dictū ē supra capƚo de saturno. Hui&us; ima ginē antiqui mirabilē depinxerūt secūdū rabanū & fulgentiū & Isido. Erat imago fœminē in curru volubili sedēs lapidibus &per;ciosis & metallis vestita coronā de turribus in ca- pite portabat: galli eā sequebant̄ & leones domiti currū ipsius trahebāt :& habebat clauē in manu.

⁌ Istud aūt exponit̄ lr̄ali ter. Terra pinguebat̄ vt fœmina: q̱a poetæ aquā et terram fœ minas appellabant. Hæc ē succumbunt & patiunt̄ & influen tiā ab igne & aere recipiunt. In curru vehitur: q̱a terra in aere pendet. Sustinetur rotis quia mūdus rotat̄ & volubilis est: leo nibus fertur vt ostendat̄ materna pictate totū posse superare. Oīs ē feritas matern&ae; subest affectiōi. Erat vestita lapidib&us; p̄ciosis & metallis quia terra mater est oīm lapidū & metallo&rum; Galli dicūtur eā sequi quia eius sacerdotes castrati erant qui & corybātes dicebant̄ & per gallos signabant̄. Turribus erat co ronata ad significandū &quod; interra sunt ciuitates & turres & ca- straClauē habebat in manu: q̱a verno tempore terra aperitur & hyemali claudit̄. Et dic vltra &quod; ista cibeles.i.terra irata con- tra deos titanos fingit̄ &pro;tulisse & ipsos ad impugnandū iouē & cœlū citasse. Erant aūt titani gigantes cū pedibus serpenti- nis ex quibus vnus fuit sol quirestare dicit̄: vt dictū est supra capƚo de ioue Ista applica.

⁌Terra.i.religio vel eccƚia nō so- lū &pro;ducit deos.i.viros iustos de q̱b&us; dr̄. Ego dixi dii estis: sed etia &pro;ducit qn̄&que; gigantes.i.hoīes impios & iniquos qui cōtra deos.i.cōtra iustos nō cessant pugnare. Igit̄ nō gloriet̄ cibeles mater nostra.i.religio vel ecclesia &quod; deos.i.viros sctōs pluri- mos &pro;duxerit qui dn̄antur in cœlis quia &pro;cul dubio plures gi gantes.i.viros iniquos &pro;ducit qui in infimis &pro;strati iacent &ī infimis iacebūt. Iob.xxvi. Ecce gigantes gemunt sub aquis.

⁌; Vel dic &quod; dii sunt pr&ae;lati: titani cū pedibus serpentinis sunt serpentini subditi & maliciosi qui cōtra deos.i.&pro;latos solēt in- surgere&pro;pter qđ sæpe cōtingit eos a diuinitate sua.i.ab hono re deiici & de primi. Verū tn̄ qn̄&que; contingit &quod; ibi est fol. i. aliq̱s clarus sapiens & discretus qui alio&rum; cōspirationib&us; non cōsen tit: sed intra terminos suos remanens deo&rum;.i.pr&ae;lato&rum; suo&rum; potentiā nō inuadit. Quapropter ille solet ī statu & maiestate sua remanere & aliis cadentibus su&per;stare. Fatuus est igitur qui talibus litigiosis consentit: quia vt cōiter male accidit illis qui contra prælatos suos insurgunt contumaciter et rebellant q̱a De Neptuno Fo.XII.b iiii Apoc.xii. Draco pugnabat & angcli eius & nō præualuerunt: ne&que; locus inuentus est eo&rum; amplius in cœlo.

 ⁌ De neptuno & eius figura. Capƚm.xi.

NEptunus deus aquarū pingebat̄ scđm fulgentium in similitudinē maris vel saltem ad modū cuiusdam numinis maria gubernantis. Erat igit̄ imago ei&us; hō in mari natans & tridentē &pro; sceptro regio manu por tans: quo tridente saxum quoddam percutiebat & inde quen dam equū acerrimū educebat: greges aūt tritonū circa eum na tabant: & regē &ae;quoris honorabāt. Sunt aūt tritones pisces q̱ tubas in ore portant quibus tubicinant: ideo antiqui eos quæ dā marina numina esse dicebant. Dicitur autē neptunus quasi nube tonans &pro; eo &quod; de eo & vaporibus de terra ascendētibus tonitrua in nubibus generantur.

⁌ Dic litteraliter &quod; neptun&us; quia nando dr̄: sicut portun&us; a portu pingitur cum tridente &pro; pter triplicē &pro;prietatē aquæ: quæ scilicet ē natabilis fluxibilis et potabilis. Pingit̄ cum equo ad denotandum inquietā cele ritatem. Pingitur cum tritonibus ad significanū eius tubi- cinalemsonoritatem: vel quia tribus elemētis aqua circuit̄.s. igne: aere:& terra. Peristum neptunum intelligo diabolum q̱ &pro; certo maris.id est huius s&ae;culi deus dicitur quia ibi dominat̄ prim&ae; ad co&rum;.iiii. Deus huius s&ae;culi exc&ae;cauit mētes infideliū

⁌ Iste enim per aquas huius faculi fluctuose perambulat & tridentem triplicis cōcupiscenti&ae; secum portat: quo scilicet sa xa. id est homines fortes & saxeos percutit: & in equos id est ī luxuriosos & īmūdos & superbos aliquotiēs eos vertit: figura tus in Io ab qui tribus lāceis absalonem interfecit. Vnde sicut iam apparet multi qui fuerūt iam in ecclesia lapides viui: facti sunt equi: et qui fuerant sancti sunt mali: contra illud p̄s. Noli te fieri sicut equus & mulus &c. Tritones.i.mundi tubicines.s. magniloqui & adulatores: isti deo maris.i.diabolo deseruiūt & circa eū &per; vitia deābulant & incedunt.

⁌ Vel dic &quod; neptun&us; significat principes & tyrānos qui sunt dii hui&us; mūdi qui in a- qua deliciarū natare noscūt̄. Sceptrū tridētatū.i.iuridictionē dentatam et rapacem portant: qua saxa id est subditos pau peres per rapacitatem percutiunt: ita &quod; ipsos faciunt equos in quantum de bonis eorum solent equos emere:& alia qu&ae; ad fa stum s&ae;culi sunt necessaria &pro;uidere. Isti etiam habent choreas tritonum.id est tubicinū adulato&rum; qui. s. eorū mala facta non cessant tuba su&ae; eloquēti&ae; cōmēdare: & alios deferēdo accusare De Pane Quod bene figuratum est Daniel.iij.vbi dicitur &quod; circa statu am auream audiebatur sonus tub&ae; cythar&ae; symphoni&ae; & ead denotandū &quod; isti aurei diuites statuales sem&per; volunt habere secum tubicines.i.adulatores & suorū malorū operum lauda tores de quibus dicitur. Apoca. viij. Qui habebant tubas pa rauerunt se vt tuba canerent. Isti igitur dicūtur neptuni quasi nube tonantes.i.sursum exaltantes vocē suam per iactantiā Sceptrum vero rapacis auctoritatis tres dētes habere dicitur in quantum ipsi l&ae;dūt aliorum personam famā & substātiam Daniel. vij. Bestia habebat tres ordines dentium.

 De Pane & ei&us; figura. Capi.xij.

PAn ab antiquis dictus fuit deus natur&ae; & in similitu dine natur&ae; vniuersalis fuit ab eis figuratus. Pinge- batur ē homo cornutus cū facie rubicunda: in cu- iuspectore stellarū plurium erat forma. pectus&que; ei&us; in parte superiori pingebatur stellatū: femora autem cum her bis & arboribus pingebantur In ore eius fistula septem cala- morum ponebatur Pedes vero caprinos habens cum amore pigebatur luctatus. sed ab eo victus erat

⁌ Ista igitur fuit ima go naturæ secūdum fulgentiū & Rabanū cui&us; facies rubea cū cornibus repr&ae;sentabat superiorē mundi partē scilicet ignē & &ae;therem cū radiis. Pectus stellatū significabat stellas: septē ca lami septem planetas: femora arbustosa significabant inferi- ores arbores & h&ae;rbas. pedes vero caprini significabant ani- malia & bestias Istum amor superat quia ad litteram amor na turam superat at&que; domat

⁌; Exponamus igitur allegorice & dicamus &quod; ille deus natur&ae; potest significare verū deum & dominū iesum qui reuera faciem cordis habuit rubicundā &per; flāmineam caritatem. Caput habuit cornutum per inuincibi lem potestatem: pectus habuit stellatum per multiplicem cla- ritatem vel virtutē septem calamos habuit.i.septiformis gra ti&ae; siue spiritus suauitatē: femora habuit arborosa &per; honesta tis virētē amœnitatē Pedes habuit caprinos quātū ad affe- ctiōis humilitatē: & q̱̄tū ad assūptā carneā humilitatē Vel dic ad litterā &quod; talē imaginē & formā debet habere bon&us; p̄lat&us; q̱ &pro;prie suæ naturæ dicit̄ deus inquātū ei&us; appetit&us; refrenat. vt dn̄s.

Et maxime hoc pertinet ad deum cornutū.i.episcopū mitratū. q̱a facies cordis cius debet esse rubicūda &per; flāmineā charitatem & pectus eius cōuersatiōis per virtutes stellatum. Ceruix per iustitiam cornuta: & per fortitudinē armata. Fistu lam diuin&ae; laudis cū septē calamis.i.septē donis spiritus san De Baccho Fo.XXI cti in ore debet tenere. h&ae;rbas & arbores.i.virorē honestatis & mūd&ae; castitatis circa femora debet habere. Pedes vero capri- nos qui duri sunt.i.soliditatē perseueranti&ae; in fine suo&rum; ope rū possidere. Daniel. ij. Pedes habet ferreos. vt sic figuret̄ in il lo filio hominis. Apocaƚ.j. Qui faciē habebat vt sol: oculos vt lāpades: capillos: vt nix: gladiū vero acutū in ore: in dex- tera septē stellas & pedes similes a uricalco. vt sic in facie intel ligatur charitas: in oculis veritas: in niueo cādore castitas: in gladio iustiti&ae; seueritas: in stellis virtutū multiplicitas

⁌ Vel dic in malo &quod; tales dij dicūtur crudeles & impij pr&ae;lati & tyrā ni qui per superbiā sunt cornuti: per crudelitatē & s&ae;uitiā sunt sanguinei.i.inflammati per curiosos ornatus sunt stellati per ineptā l&ae;titiā fistulis & calamis cōsolati herbis & arborib&us; car nalitatis per luxuriā sunt delectati & caprinis pedib&us;.i.caprino fetore: sed luxuria & immūditia finaliter in vit&ae; su&ae; pedib&us; caprini sunt. inquātū in fine dierum suo&rum; caprinos mores in duūt vel etiā nō deponūt Tren.j.Sordes eius in pedibus eius nec recordata est finis sui. Et ideo de talibus sic cornutis dicit̄ Danie.viij. &quod; hircus caprarū habebat cornua cū quibus om- nia ventilabat.

 De baccho & eius figura Ca.xiij.

SIcut ponit rabanus in libro de naturis retū: & fulgē tius vbi supra antiqui attendētes vini virtutē & pro prietatē ipsum esse deū iu natura crediderūt. quē bac chū nomina uerūt & eidē certā imaginē depinxerūt Sicutem dicit Plato in libro qui in thimeo inscribitur: Pasto- res & ruricol&ae; videntes artes ad vsum mūdi hominib&us; datas a diuina gratia pro dijs colebāt eas vt agriculturas vindemi- ationē& huiusmodi. Deinde poetæ lucri causa & furoris eas dē scientias in mēbra effigiauerūt & &pro;prias eas nominibus as signauerūt vt sciētiam colēdi agros: vineas bacchū: turpes ar tus hominū vt luxuriā & venerē inter deas venerātes sic&que; lo- co religiōis su&per;stitio exorta est.

⁌; Erat igitur imago puer cū facie muliebri cū pectore nudo cū capite cornuto qui super ti- grides equitabat vt ponit fulgētius qui dionysius vocabatur a quodā mōte indi&ae; vbi nutritus dicebatur

⁌ Ista possunt ap- plicari cōtra viciū ebrietatis & cōtra hominē vinolētū. quia re uera talis dicitur puer &pro;pter ignorātiā insensa tā quā ebrij nos cūtur habere. psal. Turbati sunt & moti sūt sicut ebrius & om- nis sapiētia eo&rum; deuorata ē. Muliebrē habet faciē inq̱̄tū ardor & cōcupiscētia mulierū &per; vinū in ebrijs generat̄ vƚ &pro; eo &quod; ani De Plutone mos hominum effœminat & eos efficit muliebres. Ecclastici .xxi. Vinū & mulieres &c. Iste de&us; dicit̄ cornut&us; &pro; eo &quod; vinū cornua su&per;bi&ae; generat & &pro; eo &quod; omnis ebri&us; faciliter ē elatus Et ideo iste dicitur tigrides qu&ae; sunt furibunda animalia equitare &pro; eo &quod; vinū furorē & tracūdiā inducit & &pro; eo &quod; ebrius fa ciliter efficitur furibūdus. Vnde dicitur &pro;uerbiorū.xx. Luxu riosa res est vinū & tumultuosa ebrietas. Iste igit̄ nudus dicit̄ in pectore &pro; eo &quod; archana solēt ebrij faciliter reuelare luxta il lud &pro;uerbiorū. xxxj. Nullū secretū ē vbi regnat ebrietas: vel pro eo &quod; solet homines de pauperare & diuitijs denudare. Ec ceƚastici.xxix. Operarius ebriosus non locupletabit̄ Iste igit̄ cornutus vel coronatus dicit̄ vitibus &pro; eo &quod; ebriosi vites. i. vinolētiā summā gloriā arbitrāt̄. &pro;uer.xxiij. Cuive cui patri ve cui rix&ae; cui foue&ae;.cui sine causa vulnera cui suffossio ocu- lorū? Nōne his q̱ morant̄ in vino & studēt calicibus epotan- dis:

⁌ Vel dic in bono &quod; vinū est gratia dei vel feruor spirit&us; q̱ dicit̄ &pro;pter puritatē puer: muliebris &pro;pter pietatē: nudus &pro; pter veritatē: cornut&us; &pro;pter auctoritate Iste eq̱tat super tigri- des d&ae;mones & tyrānos calcādo Coronat&us; ē vite.i.cruce chri sti passionemmeditādo Dionysius dicit̄ quasi totus diuinus vel vehemēter fugiens mūdū & vitia deuitādo & aliorū mala iudicia sustinendo.

 De Plutone & eius figura Capi.xiiij.

PLuto filius saturni dictus est ab antiq̱s inferiorū re- gnorū & tenebrarū & animarum de corpore decedē tiū deus. Credebant autē omnes antiqui animas ad inferos descēdere ibi&que; cū plutone in caligine perpe tuo remanere qua &per;pter ipsi plutoni.i.inferno vel virtuti diui n&ae; inferna gubernāti suā imagninē depinxerūt & eū tenebrarū deū vocauerūt

⁌ Erat ergo imago eius homo terribilis in so lio sulphureo sedēs sceptrū &per; regiū manu tenēs canē tricipitē scilicet Cerbe&rum; sub pedib&us; calcabat & iuxta eū tres furias tres harpyias & tres parcas habebat. de throno sulfureo quattuor flumina manabāt qu&ae; letheū cocithū flegetōtē & acherōtē di- xerūt stygē autē paludē iuxta ista flumina assignabant. Iuxta plutonem vero regina inferni &pro;serpina sedebat qu&ae; cū facie terribili plutoni cōiugi assistebat. Erāt autē furi&ae; tres horribi- les vetul&ae; serpētibus crinit&ae; qu&ae; homines furere faciebāt quæ allecto thesiphone & meg&ae;ra dicebant̄. Parc&ae; vero seu fata q̱ sic dicebātur &per; anthiphralim eo &quod; nemini parcant tres erant domicell&ae; sorores quarum vna colum tenebat: altera filum voluebat:tertia filū rū&per;ebat, & cloto: lachesis: & atropos vo- De Plutone Fo.XIIII cabant̄. Harpyi&ae; vero aues et āt cū facie virginea rapacissim&ae; quae aello occipite & celeno vocabant̄ Fulgeti&us; hoc exponit de rapina Harpyi&ae; canes Iouis fingūt̄. quia ips&ae; furari dicūt̄. vnde etiā epulas dicūtur accipere qđ est turari.& inde auari fī- gūtur furias pati. Harpyiarū inquit prima Aello qu&ae; īterpre tatur alienū tollēs: scđa occipite quæ interpretat̄ cupita rape- re: & terti&ae; celeno qu&ae; interpretatur aliena celare. Primū ē in rapinis exercēdis est aliena cōcupiscere. scđm cōcupita inua- dere& tertiū inuasa celare. Ideo autē virgines fingūt. q̱a om- nis rapina sterilis & arida est Ideo plumis circūdat&ae;. quia rap- tores q̱cquid inuaserint celāt Ideo volatiles quia omnis rap- tr post rapinam ad fugiendum est celerrimus Sic igitur videt̄ &quod; &per; harpyias intelligitur auaricia & rapina

⁌ Primus fluuius inferni qui vocatus letheus īterpretatur obliuio. Cochitus lu- ctus interpretat̄. flegetō ardēs Acherō sine gaudio vel salute. A ē sine ch&ae;re salue vel gaudiū. Styx tristitia interpretatur Volūt igit̄ acherōtē de imo lacu tartarorū stygē creare: de sty- ge aūt nasci cochitū. Cui&us; rei est hæc ratio. q̱a q̱ caret gaudio facile in tristitiā cadit: tristitia luctui vicina ē:irae ī terris huma nas aīas cōturbari q̱s nesciat? Sane acherōtē locū esse constat in Italia haud lōge ab arpis vndi&que; mōtibus septū adeo vt nū &que; solibi nisi in meridie possit apparere: loca quæ vicina sunt calidis & sulphureis aquis scaturiūt. Sine gaudio autē dicitur locus ille eo &quod; necromātia & chiromātia ibi exerceri cōsueue rūt quæ siue hominis occisione nō fiebāt. Nam &ae;n&ae;a illic occi so Elpēdecus sacra ista cōpleuit. Cochitus quo&rum; est locus a- cherōti vicinus q̱ ob eandē causā dicit̄ luctuosus Stygē refert Seneca ī eo volumīe q̱ de sacris egyptiorū tractat circa extre mā &ae;gypti paludē limosā papiris refertā trāsitu&que; difficilē. Iu xta hāc mēbra osiridis mariti Isidisa fratre occili post lōgā in quisitionē re&per;ta tandē tumulata sūt

⁌ H&ae;c pal&us; q̱a tristitia trās eūtibus gignit styx meruit appellari. Dicit̄ tn̄ eadē styx de- o&rum; nutrix & hospita q̱ a dij de terris purgationē quam styx a- pud quosdā theologos sigīficat & cœleste cōsortiū meruerūt Flegetō aūt a flegreo flāmat&us;: ē.n. rog&us; tot&us; igne saliēs īfernū ardore & cupiditate q̱bus humani animi accēdūt̄ ardore figu ratiue significās. Dicūt alij alti&us; huius aeris inferioris naturā turbidā & corpulētā significare q̱ iā cōcremata est igne de su&per;- orib&us; tracto & aq̱ ex īferiorib&us; hausta ex q̱b&us; dēsat̄ & īgrostat̄; ī quo peccatrices aī&ae; purgari putāt̄ Eūdē aūt flegetote nōnul- li q̱ a cœlo infernū incipere autūant martis circuū dicūt sicut etiā cāpos elisios quos apudi feros fabula cōstituit circulū io- uis eē credūt: Alij tn̄ vt Serui&us; in insulis fortunatis elisios eē De Plutone. credunt. Elisio aūt resolutio dicit̄ quasi. s. illic aī&ae; maculis car- nis resolutis beatitudinē perfrui putētur

⁌ Dicamus igitur al- legorice &quod; per plutonē intelligit̄ diabolus rex inferni materia lis: & etiā rex mūdi q̱ est infernus spiritualis. Iste ē cū &pro;serpi na. i. cum iniquitate regina & cōiuge sua sulphureo solio dn̄at̄ .i.in sordido corde et feruido pctōre vbi sceptro & iuridictiōe vtitur inq̱̄tum ip̄i & eius malis suggestiōibus ibi per oīa obe- ditur Signitur cōtingat: &quod; ista imago diaboli sit in aīa pctōris necesse est: vt ibi mult&ae; ali&ae; imagines. i. mult&ae; vitio&rum; similitu- dines adiungantur. Est ē ibi auaritia: qu&ae; intelligr̄ per cerbe rū: cōcupiscentia q̱ intelligitur &per; furias: crudelitas: q̱ intelligit̄ &per; &per;cas: rapina q̱ intelligit̄ &per; harpyias.

⁌ Auar&us; ē ītelligit̄ &per; cerberum insatiabilem qui tria habet capita inq̱̄tum auaritia se ad diuitias & ad scientiā & ad famā eleuat & exaltat. Vel tria habet capita canina: inq̱tum auarus ardenter acquirit: tenaci- ter custodit: et dolorose amittit.

⁌ Per furias qu&ae; similiter tres dicuntur concupiscentia intelligitur pro eo &quod; tria sunt quæ ab honinibus principaliter cupiunt̄ diuitiæ quarū cōcupiscen tia furere facit auaros: dilici&ae; qua&rum; concupiscentia facit furere luxuriosos: eminēti&ae; quarum cōcupiscentia furere facit ambi tiosos. Et isti dicūtur deformes & serpētibus criniti &per; eo &quod; cō cupisciēti&ae; ist&ae; serpētinis maliciis sunt replet&ae; & ad cogitandū & ad tractādū deformia et turpia sem&per; prōpt&ae; sicut patet. Nā cōcupiscētia diuitiarū cogitat vsuras & rapinas &c. Cōcupiscē delectationū & delitia&rum; cogitat incestus adulteria & similia. cō cupiscentia eminētiarū cogitat simonias cōspirationes & siƚia Eccƚ.xxvi. A trib&us; timuit cor meū. ⁌ Crudelitas vero seu cru deliū conditio intelligit̄ &per; tres parcas eo &quod; īpii & crudeles ne- mini &pro;rsus &per;cāt. Et tres esse dn̄r inq̱̄tum tres crudelitatis spēs hoī nocere noscūt̄.s. detractio q̱ nocet fam&ae;: iniuria q̱ nocet &per; son&ae;: furtū qđ nocet substāti&ae;. Vn̄ ista tria debet quilibet iust&us; odire. Eccƚ.xxv. Tres species odiuit aīa mea. ⁌ Rapina per harpyias significat̄ q̱ virgīes dn̄r vt dictū ē q̱a rapiNā cōcomi tāt̄ sterilitas & pau&per;tas: q̱a vt cōiter q̱ aliena rapiunt virgines .i.steriles & pau&per;es efficiūtur. Prouer.xi. Alii rapiūt nō sua et sē&per; in egestate sunt. Et isti dn̄r tres propter tres species rapina rū q̱a tripliciter fit.s.publice &per; tyrannos. occulte &per; vsurarios fraudulenter per exactores & balliuos. Vnde rapina est illa be stia similis vrso: de qua dicitur Danieƚ. vii. &Quod; habebat tres ordines dentium in ore suo. ⁌ In isto diaboli throno corde .s. hūano diabolo subiugato sunt quin&que; flumina quasi q̱n&que; De plutone Fo.XV. peccata generalia scilicet letheus qui īterpretatur obliuio q̱a ibi est obliuio dei & omniū qu&ae; pertinēt ad salutē. Hiere.ii. Po pulus meus oblitus est mei diebus innumeris Cochitus q̱ in- terpretatur luctus quia ibi est dolor de bonis alienis & inuidi&ae; luctuosa simulatio vn̄ de peccatore des&per;ato dicit̄. Iob. xxi. Ipse ad sepulchra ducetur & in congerie mortuorū vigilabit. Dulcis fuit glareis cochiti. Phlegetō qui interpretatur ardēs quia ibi est ardor animorū.i.ambitio Ioan. xv. In ignē mit- tent & ardet Acheron qui interpretatur sine salute quia ibi nō est salus seu futur&ae; saluations spes. psal. In filijs hominum in quibus nō est salus. Styx qui interpretatur tristitia quia ibi est timor seruilis & desperatio: contra illud ecclesiastici. xxxviij. Ne dederis in tristitia cor tuū. Sic igitur iste pluto diabolus in corde humano regnans multitudinē viciorum tanq̱̄ mise- rabili familia comitatur.

Vel dic &quod; pluto est malus & auste- sterus princeps vel prælatus cū vxore sua terribili scilicet aua ricia vel rapina cuius soliū est sulphureum & fetidum inquan tū ei&us; iurisdictio est vituperabilis & infamis Et reuera iuxta ip sum sunt multa genera malignorū Et primo est ibi cerberus cum tribus capitibus caninis & isti significāt malosconsilia- rios caninos & insatiabiles qui tria capita.i.triplicem maliam intētionē habent. vnā ad grauandū subditos: aliā ad manute nendū in amore suos proprios dominos: tertiā ad lucrū &pro;pri um ad ditādū se ipsos. Esai&ae;.lvj. Canes impudentissimi necie runt saturitatē. Itē sunt ibi tres furi&ae; cū crinibus serpentinis.i. tria genera iracūdorū serpentinorū & malici osorū Quidā furi unt corde sicut hypocrit&ae;: q̱dā verbo sicut detractores: quidā opere sicut brigosi.deutero.xxxij. Foris vastabit eos gladi&us;& intus pauor cū furore trahētiū super terrā at&que; serpentiū. Itē sunt ibi tres parc&ae; seu tria fata.i.tria genera balliuorū crudeli- um qui parc&ae; dicūtur quia nemini parcūt. Dicūtur etiam fata quia quicquid ordināt ac si esset a deo fatatū teneri immobili ter volunt. Primi dicuntur nere.i.negocia machinari & inci- pere. Medij dicūt̄ voluere & ordiri.i.malicias cōtra homines ordinare Alij dn̄r rūpere.i.oīa negocia decidere & executioni mādare. Sic ē videmus in curijs tyrānorū &quod; ibi sunt quidā maliciosi maliciarū contra subditos relatores & explicato- res q̱dā ordinatores q̱dā ruptores decifores & executores: fi gurati per illos de q̱bus dicitur Hiere.vij.Filij colligūt ligna & patres succendūt ignē & mulieres cōspergūt adipē vt faciāt placētas regin&ae; cœli. q̱̄si dicat. Maiores & minores sibi īuicē De Plutone subministrant ad rapinas & exactiones subditorū ad faciēdū placētas.i.vt placeat in suorū &per;sentia dominorū. Itē sunt ibi tres harpyiæ cū facie virginea & acutis vnguib&us;.i.tria gn̄a ad ulatorum qui applaudūt in pr&ae;sentia sicut virgines: in absen- tia sunt vngues propriū lucrum quærunt & rapiūt sicut aues Et isti sunt histriones: mali cōsiliatores & stulti cōfessores. qui non repr&ae;hendūt nec arguunt sed cōmēdant. Isti dicūtur vir- gines non tamē prudentes sed fatu&ae; quia carent splendore iu stiti&ae; & luc&ae; bone conscienti&ae;. quia vt dicit beat&us; Grego. Om nes dicūtur virgines nō tamē omnes intra beatitudinis ianuā recept&ae; sunt.

⁌ Item a throno istorū & curia procedunt quat- tuor pessimi fluuij cū vna terribili palude. Primus lethe&us;.i.ob liuio. quia illi & sui omnes vicio ingratitudinis sunt infecti & beneficiorū quæ a deo & hominibus reciperūt sunt obliti. Se- cūdus phlegetō.i.ardor quia omnes ardorē auarici&ae; patiūtur qua instigante pauperes & subditi ab ipsis rapinis diuersimo- de cōburunt̄. Tertius acheron.i.sine salute. Cōiter enim in cu rijs principū nō est salus. quia vix est dare aliqđ officiū in quo nō sit necesse multa cōmittere mala & sic salutē perdere opor- tere. psal. Non est salus illi in deo eius. Quartus cochitus.i.lu ctus a parte subditorū & oppressorū. Et ideo ibi est styx.i.tri- stitia a parte omniū istorū finaliter dānandorū. & subditi pau peres taliū oppressorum pn̄t dicere lamentādo illud. psal. Su per flumina babilonis &c.

⁌ Vel dic & expone oīa de infer- no vbi pluto lucifer prīcipatur cui canis.i.insatiabilis appeti- titus animarū: furi&ae;.i.d&ae;monū crudelitas: parc&ae; vel fata.i.diui n&ae; sētēti&ae; immutabilitas harpyi&ae;.i.ministrorum rapacitas fa mulantur. qui secum habēt fluuium obliuionis inquātum dā- natorum memoria obliuioni datur. psal. Obliuioni dat&us; sum tanq̱̄ mortuus a corde. Item fluuiū ardoris & combustionis. Esai&ae; vltimo. Ignis eorum nō extinguetur. Item fluuium lu- ctus & desolationis.Apoca. xviij. Quātum glorificauit se & in delicijs fuit tantum date ei tormentum & luctum. Item flu- uium sine salute. quia in inferno nulla est redemptio. Item flu uiū tristiti&ae;. Mathei.viij. Ibi erit fletus & stridor dētiū Et ideo detinferno dicitur. Esai&ae;.xxxiiij. Conuertētur torrētes eius in picē & humus eius in suphur. Et erit terra eius in picemardē- tē &c. Et sequitur Ascēdet fumus eius in generatione & gene- ratiomē & desolabit̄ in secula seculorū &c.

⁌ Vel de tribus par cis seu fatis dic &quod; ill&ae; significāt tria vicia scilicet cogitationis qu&ae; videt̄ filare: delectationis q̱ videt̄ texere. consensus q̱ vi- det̄ determinare & rūpere

⁌ Vel dic &quod; iste tres partes sunt tres partes cōditionis humanæ. Prima q̱ tenet colū est natiuitas. De Plutone Fo.XVI Secūda qu&ae; ordit̄ est vita. Tertia qu&ae; rūpit est mors. q̱̄a mors cōsueuit rūpere quicquid natiuitas videt̄ ordiri & q̱cquid for- tuna vel totius vitæ progressus potuit texere. Esai&ae;.xxxviij. Atexente vita mea dū adhuc ordirer succidit me. Ist&ae; autem parc&ae; vel fata dicuntur quia quicquid a deo circa natiuitatē vi tam & mortem ordinatur inuiolabiliter obseruatur ita &quod; nul- lus parcitur quin qđ ordinatum fuit cōpleatur Esai&ae;.xlvj. Cō- silium meum stabit & omnis voluntas mea fiet. Styx dicitur palus inferni per cui&us; aquas dij iurare consueuerant qđ tamē iuramētum nulla tenus violare audebant. Supponunt autem poet&ae; &quod; styx filiā habuit victoriā nomine qu&ae; quia fauit dijs in prœlio contra gigantes & fecit eos vincere: ideo in pr&ae;miū tanti facti voluerūt ex tunc iurare in nomine matris ei&us;.& vo luerunt &quod; non liceret dijs iuramētum hmōi violare alias si iu- ramentum frangerent anectare paradisi per certū tempus abs tinebāt. Dij autē lecti sēper sunt immortales. Hi igit̄ qui mœ rorem nō sentiunt scđm fulgentium per rem natur&ae; su&ae; cōtra riam iurant Ideo iuramētum per execrationem habēt. ⁌ Ali ter exponit Alexāder & dicit &quod; styx interpretat̄ tristitia. Igi tur vt ait pro tanto styx palus inferni dicitur habuisse filiam victoriā: quia in certaminibus tā spiritualibus q̱̄ corporalib&us; tristitia sollicitudo timor & diligētia victoriā parat homī q̱a triūphare facit Eccƚastici primo. Timor domini expellit pec- catū.Et ideo dij.i.viri sancti debēt istā matrē victori&ae; scilicet timorē & tristitiā spiritualē quæ nascitur ex consideratione in fernaliū tormētorum s&ae;pe recolere & de ea q̱̄ plurimū cogita- re. Iohan.xvj Contristabimini sed tristitia vestra vertetur in- gaudiū

⁌ Plures ponūt̄ pœn&ae; inferni. Vna est pœna tantali qui sitit & famescit & tamem est in aqua vs&que; ad labium infe- rius & habetpomum pēdens vs&que; ad labiū superius: habet ta men collū ita rigidū &quod; ipsum non potest erigere vt comedat nec deprimere vt bibat & sic necesse est vt famē & sitim perpe tuo sustineat. ⁌ Alia ē pœna Ixionis q̱ ī quadā rota voluēte semper ambulat quæ &per;petuo a se fugit et seq̱t̄: & nūq̱̄ stat sed in motu &per;petuo tormētatur. Alia ē pœna sisiphi q̱ saxum ma gnū de monte impellit vt inferius ruat: collapsum vero repe- tit & ad mōtis cacumē reportat. qđ postq̱̄ sursū tulerit rursū cū saxo corruit & descendit. Alia est pœna belidū qu&ae; aquā in dolio sine fundo perpetuo fundūt ipsum&que; implere credunt nec possūt. Alia est pœna titij q̱ propriū pect&us; & iccur dat vul turibus comedendū qđ postq̱̄ cōsumptum fuerit iterū reuiui s cit & sic semper comedit̄ & recrescit

⁌ Peristas quī&que; pœnas possunt intelligi quin&que; vicia quæ in inferno huius seculi dāt fuis possessoribus multa mala Primum est vicinm parcitatis De Plutone. & ista est pœna tantali: quia pro certo multi sunt ita miseriet parci dato &quod; habeant infinita bona & vs&que; ad labiū habeant frumētū: vinū & diuitias temporales: quia ipsi tn̄ nec audēt cō edere vel bibere: aut aliquod factū liberalitatis facere: īmo sem per ipsi &pro;bant̄ famescere: & sitire vel etiā &per; ardorē habendi: fa mē & sitim auarici&ae; habere. Eccƚ.v. Vir cui dedit deus diuitias& substantiā & honorē & nihil decsse aī&ae; su&ae;: ex oībus quæ de- siderat: nec tribuit ei ptātem deus: vt comedat exeo: sed ho- mo extraneus vorabitillud. Et sequit̄. De hoc ego &pro;nūcio &quod;melior illo sit abortiuus.

⁌ Scđa pœna significat vitiū ambi- tionis quia ambitiosi nō cessant de beneficio ad beneficiū ro- tare:& de vno gradu ad aliū circuire: quod etiā de mercatorib&us; videmus qui non cessant de nūdinis ad nūdinas currere: & re- dire.Primi regū.xxv. Inimico&rum; tuo&rum; aīa rotabit̄: quasi ī īpe- tu et circulo fund&ae;. ⁌ Tertia pœna significat vitiū vag&ae; & in- quiet&ae; affectiōis: & &per; sisiphū intelligūtur quidā qui saxa in mō tē cū labore deferunt.i.qui oīa difficilia faciūt sed ipsa cū satis laborauerint destruūt & subuertunt. Et potissime pōt hoc dici de q̱busdā qui in cōitate viuūt: quo&rum; cōditio est aliqn̄ bene la- borare & pondus disciplin&ae; portare & in mōtē &per;fectionis ali- qualiter ascēdere: q̱ tn̄ quicq̱d bn̄ fecerint subito &per; impatiētiā destruūt & confuncūt. Saxū disciplin&ae;: qđ diu tulerāt reiiciūt & sic in cœptū laborē suū destruūt & nullius meriti efficiunt: & iterū eundē laborē reincipiūt: & resumūt. Cōtra quos dicit Se neca. Vtere officio quod semel sumpsisti: turpe est ē cedere.

⁌ Quarta pœna significant vitiū auariti&ae;. Auari ē illis belidi bus sunt similes: q̱a scilicet doliū cordis sui implere & satiare aquis deliciarū credūt: sed quia fundo siue sufficientia caret: iō nihil faciūt: īmo sem&per; ip̄m vacuū & insatiabilē inueniūt: nec aqua diuitiarū sufficit quā infundūt. Prouer.xiii. Vēter impio- rūinsaturabilis. Detali corde videt̄ dictū illud Aggei primo. Qui merces cōgregauit misit eas in saccū pertusum.

⁌ Quin- ta pœna significat virū carnalis luxuri&ae; in affectione: q̱a luxu riosus iecur suū.i.affectionē & appetitū dat vulturib.i.carnalitatis actibus vel meretricibus q̱ ip̄m deuorant & cōsumūt:& vitā et famā & substātiā ipsi tollūt. Iste tn̄ deuoratus reintegra ri dr̄: q̱a luxuriosus in suis malis affectiontbus continue reno uat̄:& carnis stimulus dato &quod; modo transicrit: &per; se tn̄ alius ge neratur. Eccƚ.xxiii. Hoī fornicario oīs panis dulcis nō fatiga bitur transgrediens vs&que; ad finē.

⁌ Vel dic &quod; vultures sunt d&ae; mones mors, & tormenta inferni q̱ Tytiū.i.dānatos deuorans Liber I Fo.XVII.c & cōsumūt. Fatū autē id est diuina iustitia & prudētia ipsos im mortales seruat vt amplius crucient̄ & &per; finalē resurrectiōem eos reparat & restaurat.p̄s. Laborabit in æternum & viuet ad- huc in finem.

 ⁌ De vulcano & eius figura   Capƚm. xv

VVlcanus deus ignis & faber Iouis pingebatur in si- militudinem fabri deformis & claudi malleū ī manu tenens: qui viso ignominioso cōcubitu martis & ve neris vxoris su&ae;: fugere disponebat sed nequibat q̱a claudus erat. Iuxta eum dij irridentes pingunt̄ qui eū de c&ae;lo &pro; pter turpitudinē suam expellere confinguntur Et de hoc mul- ta in fabulis habentur.

⁌ De Hercule   Capƚm.xvj.

HErcules fortissimus pingebatur quidā gigas magn&us; pelle leonis indutus: claua maxima quam tenebat in manu armat&us;: De hoc moraliter & historialiter habe bis inferius.

 ⁌ De Aesculapio & eius figura.   Capƚm.xvij.

AEsculapius deus medicin&ae;.pingebatur quidam ho- mo: stans cum prolixa barba: cuius dextra man&us; bar bam tangebat: Sinistra vero baculū cum serpente re torto tenebat. De quo infra habebitur. Istis igitur &per;- missis incipiendū est a primo libro Ouidij Metamorphoseos.

⁌ Finis.xvij. Capitulorum præuiorum: quibus totidem deo- rum gentiliū form&ae;:& imagines: mythicæ id est fabu losæ descript&ae; & Moraliter explanatæ sunt. Sequitur explanatio & moraliza tio fabularum Metamor- phoseos Oui- dian&ae;. ⁌ Incipit liber primus Metamorphosecʒ Ouidii Moralizat&ae;.Meuamorphoseos Moralízatæ.

IN noua fert anim&us; mutatas dicere formas Corpora &c. ⁌ Ouidi&us; in primo libro me- orphoseos præmisso prologo primo tractat mundi creationē scđm opinionem anaxagor&ae;. Postea quomō &pro;motheus de limo terr&ae; fecit vnū hoīem in similitudinē ac effigiē moderantū cnncta deorū. Vnde text&us;. Prona&que; cū spectent aīalia c&ae;tera terrā. Os homini subli me dedit cœlū&que; videre Iussit:& erectos ad sydera tollere vul- tus. Hinc de quattuor &ae;tatibus s&ae;culi:& quattuor tēporibus an

Fa. prīa

ni:& de vitiis subintrantibus.

⁌ His ita pr&ae;missis tractat quo- modo gigantes affectauerūt regnū cœleste. Et vt ad cœlū pos sent attingere: congesserunt & aggregauerūt mōtes super mō- tes:& ita exaltauerūt habitationē suam &quod; quasi ad sydera per tingebāt. Tūc sūm&us; deo&rum; Iuppiter hoc vidēs: fulmīe de cœlo misso: montes illos subuertit & corpora gigantū subtus opp̄s sit: & terram eorū; sanguine humectauit.

⁌ Reuera tales gigan tes sunt hodie tyrāni diuites & auari quibus non sufficit esse in statu suo: nec in statu subiectionis & humilitatis īmo in c&ae;lū.i. ad statum alt&ae; pr&ae;lationis & dn̄atiōis nitunt̄ ascēdere sicut pa- tet in ambitiosis. Esai&ae;.xiiij. Ascēdā in cœlum super astra cœ li exaltabo soliū meū. Istud patet in auaris qui cupiūt esse mili tes & iudices & locū altū iurisdictiōis cupiūt occupare. Sapiē. xviij. Vs&que; ad cœlū attingebat stans in terra. Et ideo tales vt melius hoc faciāt & obtineāt: aggregāt mōtes ad mōtes prata ad prata & domos ad domos Cōtra quos. Esai&ae;.v. Ve q̱ cōiū gitis domū ad domū:& agrū agro copulatis vs&que; ad terminū loci. nō ē cessat auaricia & ābitio diuitias aggregare: vt sic eis mediātib&us; possint mūda Nā celsitudinē obtinere. Sʒ Iuppi ter sūm&us; de&us; qnādo&que; mittit talib&us; fulmē.i.subitā sententiā per mortē vel &per; īsperata tribulationē ipsos&que; mōtes.i.eminētiā sui stat&us; destruit & prosternit & eos a sua vana opinione retardat. Et terrā circū iacētē.i.patriā. sangnine su&ae; infami&ae; mortis & dā natiōis imbuit & emollit. p̄s. Interfecta est terra in sanguinib&us; eorum. Deinde dicit Ouidius &quod; cum Iuppiter fulminasset gi-

Fa.ij.

gantes de sanguine eorū nati sunt alii gigantes qui peiores sa cti sunt q̱̄ patres eorū.

Nā q̱a de sanguine nati erant: sanguinē naturaliter sitierunt: numina superna cōtēpserūt & cūctis mo- lesti & violenti fuerūt propter qđ postmodū perierūt. Vn̄ tex- tus. Sed & illa &pro;pago Cōtēptrix su&per;ū: s&ae;u&ae;&que; auidissima c&ae;dis Líber I Fo.XVIII.cij. Et violēta fuit. scires e sanguine natos.

⁌ Reuera hoc accidit multotiens in hoc mūdo. Cōstat ē &quod; de&us; s&ae;pe fulminat occi- dit et damnat malos gigātes id est superbos & peccatores: sed vere de sanguine & gn̄e suo nascūt̄ aliquotiēs alii gigantes id ē mali filii & imitatores: qui loco pr&ae;decessorū patrum insurgūt. qui malam eorum mortē & depressionē nō metuūt nec attēdūt sed velut nati ex sanguine id est ex parentib&us; sanguinolentis sanguinē sitiunt. superna numina id est deum & sanctos contē nunt: de malis patribus mali filij faciliter generantur. quia pa- trem sequitur sua proles. in sanguine delectantur & &per; ipsos ho- mines molestant̄: Propter qđ sūm&us; Iuppiter. ad irā prouocat̄: & eis dānationē perpetuā cōminat̄. Hiere.vij.Pei&us; o&per;ati sūt q̱̄ patres eorū Et numeri.xxxij. Vos surrexistis pro patribus ve- stris:īcremēta & alūni hoīm peccatorū.

⁌ Istud etiā pōt allega ri generaliter de omnibus malis. quia vere mors & punitio pr&ae; decessorum non est correctio malignorū prouer.xxvij. Si cō- tuderis stultū in pila quasi tipsanas feriēte desuper pilo non au feret̄ ab eo stultitia eius.

⁌ Postea dicit Ouidius &quod; Iupiter de&us; cœli oēs deos ad cōsiliū cōuocauit: tenuit&que; mora nulla voca- tos: q̱a dij statim ad domū Iouis ad tectū regale ad c&ae;leste pa-

Fa.iij.

latiū cōuenerūt. Verū tn̄ nō &per; q̱̄cū&que; viā sed &per; viā specialē q̱ erat sublimis qu&ae; erat manifesta q̱ erat cādida qu&ae; vocat̄ lactea. Vn textus. Est via sublimis cœlo manifesta sereno. Lactea nomē habet: candore notabilis ipso. Hac iter est superis ad magni te cta tonantis.

⁌ Reuera talis videtur esse via per quā perueni- tur ad paradisum. Constat em &quod; deus cœli cōtinue vocat deos id est spūales viros & iustos ad suū secretum consilium ad cœ- li domiciliū & habitaculū paradisi. p̄s. Deus deorū dn̄s locut&us; ē & vocauit terrā. Sed via &per; quā isti viri veniūt ad iouē ē mul- tū singularis & priuilegiata q̱a &pro; certo isti veniūt &per; viā sublimē q̱̄tū ad eminētē celsitudinē sanctitatis &per; viā apparētē & mani- festā ad limpiditatē veritatis &per; viā candidā quātū ad relucētē pulcritudinē castitatis. &per; viā lacteā q̱̄tū ad mulcentē plenitudi nē pietatis. Sancti ē veniūt ad xp̄m &per; viā sanctitate verita- te castitate & pietate fulgētē. Esai&ae;.xxx. Hæc est via. ābulate ī ea.

⁌ Inde narrat Ouidi&us; &quod; iupiter deus cæli indutus humana imagine descēdit in terrā: lichaonē quēdā tyrānū neq̱uissimū visitorē: q̱ lichaon parato sibi quodā lecto in domo sua occul te ipsū occidere attēptauit. propter quod dict&us; lichaon mutat&us;

Fa.iiii.

est in lupū.& vt lupus cœpit vlulare:& vagabūdus per agros: Metamorphoseos Moralizatæ & nemora circuire.

⁌ Recte lychaon videtur fuisse populus iu- d&ae;orū. Constat ē &quod; sūm&us; Iuppiter dei filius assumpta hūana imagine per incarnationē ad terrā noscit̄ descendisse. Baruch. tertio Post h&ae;c in terris visus ē & cū hominib&us; cōuersat&us; ē. Do mū lychaonis.i.populū iud&ae;orū voluit &per;sonaliter visitare. sed quia dict&us; popul&us; eidē p̄parauit lectū mortis scilicet crucē vbi cū voluit morte ferire: ideo mutatus est in lupū: q̱a scilicet facti sunt iud&ae;i fugaces & vagabūdi ad modū lupi &pro;pter mortē quā dei filio attēptauerunt. Oseæ.ix. Abijciet eos dn̄s de&us; me&us;. q̱a nō audierūt eū: & erūt vagi in nationib&us;

⁌ Lychaon fuit quidā

Fa.v.

tyrānus neq̱ssimus qui habebat mentē lupinā licet hō exteri&us; ap&per;eret. Iste dū Iuppiter ad domū ei&us; veniret occidit vnū ho- minē & ei&us; carnes ipsi obtulit ad comedēdū: &pro;pter quā cām ira t&us; iuppiter eū mutauit in lupū. Et sic fact&us; ē lup&us; manifeste. q̱ lu p&us; fuerat mētaliter & occulte. Ouidius: Solit&ae;&que; cupidine c&ae;dis Vtitur in pecudes & nūc quo&rum; sanguīe gaudet In villos abeūt vestes in crura lacerti. Fit lup&us; & veteris seruat vestigia form&ae;.

⁌ Sic reuera mƚti sūt hodie q̱ q̱̄uis videāt̄ hoīes.i.q̱̄uis fingāt se esse iustos rōnabiles & benignos.ipsi tn̄ mentē; habēt lupinā .i.crudelē. Sicut patet de multis q̱ crudeliter rapiūt & puniūt. & tn̄ plures elemosinas & alia bona faciūt: qui etiā ipsi deo car- nes hūanas offerunt. q̱a multi sūt q̱ subditos suos & alios spo- liant & occidūt: & inde cōuiuiū faciūt elemosinas pau&per;ibus dan do & etiā pietatis ōa faciendo. Sed sicut dicit̄ Iuppiter noluit gustare. q̱a et dn̄s talia noscit̄ reprobare. Ecclesi.xxxiiij. Qui offert sacrificiū ex substantia pauperis quasi q̱ victimat filiū ī cōspectu patris. Nam ibidē paulo ante dicitur. Dona iniquo- rū nō probat altissimus Isti finaliter in lupos mutātur quia cō ditiones habent lupinas inq̱̄tū raptores magni & notorii effi- ciūt̄. Ouib&us; id est pauperibus insidiātur & canibus id est pr&ae;la- tis & pr&ae;dicatoribus inimicātur & pro voce san&ae; locutionis v- lulatu detractionis & infami&ae; vtūtur. De quib&us; dicitur Sopho ni&ae;. iij. Iudices ei&us; lupi Et in Aesopo. Hi regnāt qualibet vrbe

Fa.vi.

lupi.

⁌ Cōsequēter Ouidi&us; narrat de diluuio qđ luppiter indu xit propter mala quæ erant in terra. Deinde dicit &quod; postq̱̄ dilu uio mundus consumptus esset & solus Deucalion cum pyrrhæ vxore sua reman sissent: templa deorū voluerūt cōsulere quid facerēt quo gen&us; hūanū iterū &pro;pagarēt. īcepto igit̄ diuīo scʒ rn̄so de&ae; themis ossa maxī&ae; parētis.i.terr&ae; iussi sūt retro se &per;ijce re.sic.n.ait.Cūctas&que; r̄soluite vestes. Ossa&que; post tergū magn&ae; Líber I Fo.XIX.ciii. Quod cum fecissent visi sūt lapides duriciem suam deponere & se in homines transformare. Sic&que; de lapidib&us; homines cre- ati sunt. Vnde dicitur Missa viri manibus faciem traxere viro rum Et de fœmineo re&per;ata est fœmina iactu: idest de saxis qu&ae; vir iecerat masculi: de his vero qu&ae; mulier iecerat fœmin&ae; gn̄a bantur siue fiebant. Quia igitur humanū genus de lapidib&us; fa ctum est ideo corda lapidea naturaliter nobis insunt mentis&que; nostr&ae; (vt ait) in malo faciliter indurescūt. Vnde dicit̄. Inde ge nus durū sumus experiens&que; laborū: Et documēta damus qua fim&us; origine nati.

⁌ Istud potest allegari &quod; deus quando&que; mi rabiliter de peccatoribus facit iustos. Constat ē &quod; diluuium vitiorum quasitotum genus humanū consumpsit:& ideo q̱a iam quasi totus mundus est iustis hominibus spoliatus qui &pro;- pter peccatū & per asperitates diluuii innocentiā: amiserūt. ne- cesse est vt deucalion.idest chp̄s de ipsis lapidibus idest de du- ris peccatorib&us; iustos faciat ipsos&que; per pœnitētiā viuificet & cōponat. Sed quomodo hoc fiet? Certe ipsos lapides retro se proiiciēdo. id est ipsos duros peccatores qui dicuntur proprie ossa terr&ae; inquantū sūt terreni & auari tribulationi & paupertati subiiciēdo:& post dorsum obliuionis in pr&ae;senti ponēdo. Sæ pe ē fit &quod; homo lapideus & obstinatus ex tribulatione & de iectione pœnitere compellitur & per cōtritionem emollitur in hominem.p̄s. Imple facies eorū ignominia & qu&ae;rent nomen tuū domine. Et math. iij. Potens est deus de lapidibus istis sus citare filios abrahæ.

⁌ Vel dic &quod; illi de lapidib&us; fiunt homines q̱ de rusticis fiunt nobiles & magnates: seu qui de pauperibus fiunt diuites. Sicut illi quos deus post tergū proiicit sunt quos in peccatis suis prosp erari permittit. Et tales solēt primam na turam sapere & ratione su&ae; originis rudes crudeles & illibera- les permanere. Iob. xlj. Cor ei&us; indurabitur quasi lapis.

⁌ cū

Fa vii.

diluuio recedente tota terra habitāda multa enormia animalia creasset: accidit &quod; phitonem serpentem maximum creauit quē Phœbus suis sagittis interfecit propter quod dum superbiret & gloriaretur eo &quod; talem serpentem occiderat qui erat ita ma- gnus &quod; tria iugera terræ occupabat incœpit contemnere cupi- dinem filium veneris:& inuidere de hoc &quod; arcum & sagittam portabat dicens &quod; ad hoc nullus præter eum dignus erat: qui tantum serpentē occiderat. Quod Cupido aduertēs vt phœb&us; daphnen puellam pulcherrimam amaret/& ab ea non amare- tur: suas sagittas accepit: vnam cū telo aureo: quod amorē in- tendebat:& Metamorphoseos Moralízatæ. tendebat:& hanc in corde phœbi infixit. Alterā cum telo plū beo quæ amorē sugere faciebat:& hanc in daphne fixit. Et sic factū est &quod; extūc phœbus nō cessauit post daphnē currere: ip sa vero noncessauit phœbum fugere. Vnde dicitur. Protinus alter amat fugit altera nomē amātis: ita &quod; quāto phœbus ma gis virginē sequebatur & precabatur: tanto virgo eum magis fugiebat: ip̄a ē virginitatē vouerat: & virū perpetuo nō vo- lebat.

⁌ Iste phœbus significat quosdā de virtutibus glorian tes in s&ae;culo vel in claustro. Serpens significat carnē qu&ae; vene no deliciarum suarum premit & occupat totū mūdū. quia mul ti sunt qui quādo possunt pr&ae;ualere cōtra serpētem.i.carnē venenosam exinde superbiūt in tantū &quod; cupidinē deū amoris. id ē amorē carnis & sectatores ipsi&us; abhorrent & vili pendūt nō cōsiderātes &pro;priam fragiliatē sed gƚiantes se habere castitatē. Sed volēs de&us; tales hūiliare sagittis carnalis amoris vulnerari permittit: & ad amandū mulierum delicias eos laxat: vt sic su&ae; carnis conditionem cognoscant:& alios nō contēnant. Sicut fecit de Petro qui alios contēnes dixerat. Etsi omnes scanda- lizati fuerint sed nō ego. Qui tamē deo permittente vilius ceci dit q̱̄ aliquis aliorū excepto iuda. De&us; ē sicut Iudith. vj. dicit̄ præsumentes de se & de sua virtute gloriantes humiliat.

⁌ Vel dic &quod; phœbus significat mundan&ae; glori&ae; appetitores: q̱ quā- do phitonem occidunt id est aliquod laudabile opus faciunt: sūme superbiunt & gloriātur: & alios contēnū. Daphne puel la pulcherrima est mūdana gloria qu&ae; a talib&us; adamatur ita &quod; ipsam quantū possunt insequūtur sicut patet de multis militi- bus q̱ pro ista habēda vadūt ad guerras & torneamēta. De cle ricis qui pro ista dimittunt patriam & delectamēta. De hypro critis qui pro ista patiūt̄ pœnitētiā & tormēta. De ambitiosis q̱ pro ista puella tāta adhibēt blādimēta. Nihil ē eis delecta- bilius q̱̄ illa puella. nihil eis speciosi&us; q̱̄ sua forma nihil suis mē bris appetibilius. Sicut ē phœb&us; pr&ae; desiderio mēbro&rum; da- phnes pulchritudinē notabat ipsā&que; ad sui amorē humiliter appellabat. Vnde Ouidi&us; Ibidē. īornatos collo pendere capil- los Et q̱d si comantur? ait: videt igne micātes Siderib&us; similes oculos: videt oscula q̱ nō Est vidisse satis. laudat digitos&que; ma nus&que; Brachia&que; et nudos media pl&us; &per;tela certos. Si qua latēt meliora putat. Et īfra Ndabāt corpora vēti: Obuia&que; aduersas vibrabāt flamīa vestes. Et leuis īpulsos retro dabat aura capil los aucta fuga forma ē. Et sequit̄. Nympha p̄cor peneia mane. Sic et isti de q̱b&us; supra: mūdanā gloriā insequūt̄ & affectātIsta Líber I Fo.XX.c iiij. ē habet diuersa mēbra appetibilia scilicet caput.i.altitudinē honoris: brachia.i.amplexū amoris: vētrē.i.affect&us; deliciarū oculos.i.affect&us; sciētia&rum;: capillos.i.successus diuitia&rum;. Ista ē phœbo.i.vane gloriosis placēt: ista sūme desiderāt & affectāt. Sed &pro; certo dei dispōne fit &quod; ista daphne mūdi gloria tales sui amatores īmoderatos fugiat & cōtemnat Ecclesiastic.xi. Si se quut&us; fueris nō appr&ae;hēdes Hugo dicit &quod; h&ae;c ē gƚi&ae; gƚiosa &pro;- prietas &quod; appetitores fugiat & optet cōtēptores.

⁌ Dein̄ dicit

Fa. viij

Oui. &quod; ip̄a daphne pulcherrīa nimis fatigata fugiēdo phœbū q̱ eā corrū&per;e volebat volēs virginitatē seruare: rogauit tellu- rē. i. deā terr&ae;: vt istā pulchritudinē auferret sibi q̱ erat eā & oc- casio tāti doloris: Et sic ista dea: ei&us; misert&us; mutauit eā in laurū Nā subito pedes ei&us; q̱ l&ae;ues erāt cōuersi sūt in radicē: pellis in corticē: brachia in ramos. Et sic laur&us; effecta: phœbi cupidinē euasit & Virginitatē quā vouerat custodiuit. Vnde text&us;. Vix &per; ce finita torpor grauis occupat artus Mollia cingū&ae; tenui præ cordia libro. In frōdes crines: in ramos brachia crescunt. Pes modo tā velox pigris radicib&us; h&ae;ret: Ora cacumen habent: re manet nitor vn&us; in illa.

⁌ Phœbus iste potest significare dia- bolū: daphne aīamxp̄ianā q̱a &pro;cul dubio istā virginē: animā scilicʒ per tētationes nō cessat allicere vt eā per malū cōsensū subiuget & subijciat & per pecccatū destruat & corrūpat Sed ip sa debet fugere occasiones pctī: tēptatiōes vitādo: & debet ro ga re deā terr&ae;.i.xp̄m vt eā de manib&us; eius eripiat: formā aliā sibi dādo. Et sic &pro; certo debet fieri laur&us;.i.religiosa &per;sona &vi;tuo sa & perfecta. pedes bonorū gressuū radicaliter figendo: corti- cē pœnitēci&ae; induendo & ramos bonarū affectionū acq̱rēdo: & virorē honest&ae; cōuersationis nū&que; deponendo: Sic ē muta ta istius phœbi cupidinē nō timebit & integritatē mētis & cor- poris retinebit. Ioānis. xx. Cōuersa est retrorsū & vidit Iesum

Vel dic allegorice de mƚtis virginib&us; q̱ pulchritudinē corpo- ris &pro;pter quā insectāt̄ ne pctō de&per;dent̄ iugiter deponūt. Sic di cit̄ accidisse in anglia de quadam moniali quā cum rex terr&ae; vel let habere & ipsā incessāter rogaret: petiit illa q̱d erat in ip̄a qđ ip̄e tātū diligeret: Rex vero asseruit pulchritudinē oculo&rum;: illa aūt domū &per;gēs oculos erut & regi vt sedaret ei&us; cōcupiscen- tiā trāsmisit Ista ē audierat illud ecclesisti . xxj. Quasi a facie

Fa. xix

colubri fuge pctā.

⁌ Laurus aūt alio mō dr̄ daphne &pro; eo facto &quod; daphne ī laurū ē mutata arbor quā ē sibi phœ. ap&pro;pauit quā osculat&us; & āplexat&us; tenerrīe adamauit: ipsā spēalib&us; p̄uilegiis Metamorphoseos Moralízatæ insigniuit. Voluit &quod; de lauro sibi fierent coronæ cytharæ & sa gittæ. Voluit &quod; victores lauro coronarent̄. Voluit &quod; lauro do mus imperatorū & querc&us; & ali&ae; arbores vicin&ae; a fulmine tue- rentur quia teste Plinio: sola laurus inter arbores non fulmina tur. Voluit insuper &quod; coma illi&us; nū&que; deponeretur sed &quod; vitor eius perpetuo videretur sicut dicit Ouidius. Hanc quo&rum; phœ bus amat. Cui deus. at quoniā cōiunx mea non potes esse: Ar bor eris certe mea dixit: semper habebunt Te coma: te cithar&ae; te nostr&ae; laure pharetr&ae;. Vt&que; meum intonsis caput est iuuenile capillis: Tu quo&rum; perpetu&ae; semper gere frōdis honorē.

⁌ Ista laur&us; significat crucem q̱ pro certo phœbo id est xp̄o soli iusti ti&ae; fuerat dedicata & ab eo corporaliter āplexata Ista debet eē nobis pro corona honoris & gloriatiōis pro cithara laudis & gratiarum actionis: &pro; sagitta verbi dei & sanct&ae; p̄dicatiōis pro gloria victoriæ cuiuscun&que; temptationis. pro tutela fulminis diuinæ sententi&ae; & &ae;tern&ae; damnationis: & qđ plus est pro amo re &ae;ternæ gloriæ & futuræ saluationis. Ista enim habētur in cru ce sicut dicit Chrisostom&us;. Crux christianorum spes: prauo&rum; victoria: c&ae;corum dux: cōuersorum via: claudorum baculus: pauperū cōsolatio: arbor resurrectionis: lignum vitæ etern&ae;.

Fa. .x.

⁌ Deinde narrat Ouidius &quod; Io fuit filia cuiusdam fluminis q̱ dicebat̄ Inachus: quā propter suam pulchritudinem Iuppiter adamauit: qua refugiēte amorē clara die Iuppiter mūdum ne- bulis ne depr&ae;hēderet̄ impleuit & sic Nympham rapuit & cor- rupit. Ouidi&us; Tunc deus inducta latas caligine terras: Occulu it tenuit&que; fugam rapuit&que; pudorem

⁌ Iuppiter in isto loco po test significare mūdi principes & raptores: q̱ filias fluminū idē possessiones pauperum rapiunt & extorquent. Sed nea Iunōe idest a pr&ae;latis & correctoribus furtum huiusmodi agnoscaturnebulas malarum & falsarum cautelarum & ex cusationum in- ducunt. Vnde cantat ecclesia Vidi nebulam totam terram te-

Fa. xj.

gentem.

⁌ Cum iuppiter timeret ne ipsum Iuno depr&ae;hēderet in adulterio suo cū Ioamica sua induxit nebulas ne videretur: & insuper dictam Io mutauit in vaccam pulcherrimam & for- mosam. Vnde Ouidius. Coniugis aduentum præsenserat in&que; nitentem Inachidos vultus mutauerat ille inuencam.

⁌ Tali- ter facere videntur latrones. Quando ē timent ne furtum su um cognoscatur solent tempus secretum & obscurum expecta re. & puellā innocentē invaccā idest in mulierē lasciuā mutare. Su&per; tum cale&que; in tunicā: & tunicā ī caligas: & capitogiū in ca Liber I Fo.XXI. pitium transmutare. ⁌ Vel dic &quod; iuppiter est diabolus qui non vult

⁌ Io idest anima cum qua per peccatum fornicatur a Iu- none idest ab ecclesia agnoscatur vel retrahatur: mutat eam in vaccam id est facit eam peccatricē & carnalem & ab omni spiri tualitate alienam & sic su&ae; iuriditioni eam retinet obligatam. p̄s. Mutauerunt gloriam suam in similitudinem vituli come- dentis fœnum.

⁌ Iuno quæ erat vxor Iouis petiit a Ioue sibi

Fa. xii.

dari vaccam prædictam quæ dicebatur Io quam tradidit cu- stodiendam cuidam pastori qui dicebatur argus: qui fuit ita vi gil &quod; cum haberet centum oculos non poterant dormire nisi duo simul. Vnde Ouidius Centū luminib&us; cinctū caput Arg&us; habebat Inde suis vicibus capiebant bina quietem. Verū tamē quidam incantator erat in partibus illis qui vocabatur Mer- curius: qui iussu Iouis finxit se custodem caprarum & accepit quādam virgam sōni feram.& quādā fistulam dulciter sonantē & coniunxit se cum argo & percussit eum illa virga:& cœpit modulari fistula sua:& tantum fecit tum sermonibus tum cā- tibus &quod; argū consopiuit: quem statim vt obdormiuit interfe cit: & Io de eius dominio liberauit: quā tandē Iuppiter de vac ca in fœminam transmutauit. Vnde Ouidius Argeiaces qđ&que; in tot lumina lumē habebas Extinctū ē cētū&que; oculos nox oc cupat vna.

⁌ Iuno vxor iouis ecclesiaʒ significat vxorē xp̄i. Io iuuenca eius quam Iuppiter ei dedit significat christianum populum a christo ecclesi&ae; commendatum. Argus significat mundi principes & pr&ae;latos qui sunt ab ecclesia pastores & Iu- dices constituti quibus Io id est populus christianus est cōmē- datus.Iuxta illud Genesis.xlvj. Viri pastores sumus serui tui. Isti dicuntur habere centum oculos: quia pastores ecclesiæ de- bent oculatam & circunspectam habere curam. Caput ē eo rum idest intentio debet esse circuncinctum centum oculis.i. vniuersitate considerationum & circunspectionum qđ signi- ficatur in illis animalibus. Ezechielis prīo quæ erāt plena ocu- lis ante & retro Quia circunspectio pr&ae;latorum debet se exten dere ad posteriora & anteriora & futura Mercuri&us; incantator &quod; aliquādo scđm poetas de masculo in fœminā se mutauit signi ficat adulatores qui scđm &quod; magis credūt placere de vna acti one ad aliam se transmutant Nunc inueniuntur masculi rigi- de absentes vituperando: nunc inueniuntur fœmin&ae; molliter præsentibus adulādo. Vnde possunt dicere illud prim&ae; ad co- rinthios.ix. Omnibus omnia factus sum. Isti portant secum fistulā idest dulcia verba & deceptoria. Fistula dulce canit. &c. Metamorphoseos Moralízatæ prouerbiorum. xi. Simulator ore decipit amicum suum. Item prouerbiorū xvj. Vir iniquus lactat amicum suum & ducit eū per viā non bonā.

⁌ Dic ergo &quod; Iuno dea & vxor Iouis.i.ec- clesia sponsa christi cōmittit argo idest alicui circūspecto pr&ae;- lato custodiam Ius idest regimen subditorū. Sed pro certo in- cantatorMercurius id est adulatores qui cōiter tales circūstant & talibus se associant &quod; ipsos faciunt in viciis obdormire & a vigilia circūspectionis cessare: & maxime quando tangūt eos virga su&ae; iurisdictionis quæ induciteos in sōnum maledictiōis & tunc blandiendo faciunteos mori. Ista ē est virga qua per- cussus fluuius versus est in sanguinem Exodi.vij. Quia vir- ga tēporalis iuridictiōis vƚ nimi&ae; cōmendationis illos quos tā git quādo&que; facit sanguineos & carnales & sic finaliter &per; istos incātatores caput intentionis argo id ē prælato & superiorib&us;. aufertur:& mors &ae;tern&ae; dānationis infertur. Tales superiores figurantur in holoferne cui dormiēti mulier abstulit caput: q̱a reuera multis superioribus per mulierem id est per molles per- sonas & adulatores: caput rect&ae; intentionis adimitur:& aufer- tur. Iudith.xiiij. Ecce holo fernes iacet in terra & caput eius nō est in illo.

⁌ Vel dic &quod; Argus est diabolus oculatissimus qui Io mutatam in vaccam id est peccatrices animas in suo domi nio detinebat. Sed mercurius id est christus qui de masculo fa- ctus est fœmina dū deus factus est homo quando scilicet ver- bum caro factum est assumpta fistula humanitatis istum argū idest diabolum consopiuit ipsum&que; per virgā crucis superauit & de ei&us; diminio Io idest humanā naturam liberauit:& tādem de vacca in mulierem idest de peccatrice in iustam ipsam trans

Fa.xiij.

formauit.

⁌ Dicit Ouidius &quod; Io mutata in vaccam dum iret ad fluuium Inachi patris in aqua videns cornua se habere: & pulchritudinem suam se amisisse & vocem in mugitum con- uertisse timuit & horruit seipsam. Et ideo finaliter fugit ad fluui um nili vbi ad Iouem oculos erexit:& &quod; iterum in puellam fœ minam mutaretur a Ioue impetrauit. Vnde Ouidius. Et cona- ta loqui mugit&us; edidit ore. Pertimuit&que; sonos propria&que; exter- rita voce est. Cornua pertimuit: se costernata refugit.

⁌ Sic ve re anima peccatrix deamica dei in vaccam idest in vilē pecca tricē mutata quādo vadit ad fluuium sacr&ae; scriptur&ae;: qui est flu uius dei patris ibipro certo cognoscit se habere cornua su&per;bi&ae; & elationis: mugitū turpis & inhonest&ae; locutionis formā vac ci Nā bestialis & carnalis conuersationis. Ista igit̄ se horrere de- bet & fluuium nili idest fluuiū lachrymarū quærere. Iouem id ē Líber I Fo.XXII. deū orare: & sic restitutionem form&ae; pristin&ae; poterit impetrare. Tren̄. primo. Ipsa autem gemens conuersa retrorsum.

⁌ Inde

Fa.xiiij

dicit Ouidius &Quod; Inachus fluuius pater Ius vidēs eam inuta tam in vaccam sūme doluit & ei cōpatiendo dicebat. Me mise rum.tu ne qu&ae;sita per omnes. Nata mihi terras? tu non inuten ta re&per;ta es. At tibiego ignar&us; thalamos tedas&que; parabā Spes- &que; fuit generi mihi prima: secūda nepotum. De grege nunctibi vir: & de grege natus habendus.

⁌ Sic vere deus vel pr&ae;latus plangit filiam suam idest animā rationalem quādo videt eam in vaccam id est in peccatricem mutatam. Nā cum ipsa debe- ret ex sui conditiōe nobiliter maritari scilicet cū deo & angelis per gratiā in pn̄ti et per gloriā in futuro: ista tn̄ de grege inferni eligit virum id est diabolum carnē vel mundū: quibus per ma la desideria se cōiungit & a quibus prolē malorū concipit & ac quirit: Et ita mutat gloriam suā in similitudinē vituli comedē- tis fœnū.Ideo dicit bernard&us; in meditationibus plāgendo. O anima insignita dei imagine decorata similitudine: desponsa- ta fide: dotata spiritu: capax beatitudinis. & c. q̱d tibi cū carne Respice q̱d ē deū dimisisse & diabolū elegisse.

⁌ Postea dicit O uidi&us; &quod; Io ī vaccā mutata erepta de dn̄o argi iuit ad fluuiū ni

Fa.xv.

li: & positis in margīe ripæ &pro;cubuit genib&us; quos potuit solos tollēs ad sydera vult&us;. cū Ioue visa queri est finē&que; orare ma- lo&rum;: q̱ scilicet Iuppiter eā mutauit de vacca ī fœminā & ei figu- rā pristinā restaurauit. Vn̄ Oui. Vult&us; capit illa priores: fit&que; qđ an̄ fuit fugiūt de corpore set&ae;. Cornua decrescūt fit lumīs arcti or orbis Cōtrahit̄ rict&us; redeūt hūeri&que; manus&que; vngula&que; ī q̱nos delapsa absūit̄ vngues. De boue nil su&per;ē:nisi form&ae; cādor ī illa Et lʒ reformata sic eēt nō tn̄ audebat loq̱:ne more iuuēcæ mugi ret: erat&que; timide verba ītermissa retēptās.

⁌ Sic debēt facer̄ iu uenes religiosi q̱ de dn̄io argi.i.diaboli ad flu. deuotiōis fugiūt vbi de vacca in fœminā .i.de peccatore in iustū mutāt̄ q̱a vere isti debēt timere loq̱. Nā q̱ de nouo sūt mutati & cōuersi:ne for te loquāt̄ sicut vaccæ.i.sicut carnales & īdiscreti vtile ē eis tac- ete Prouer.xvij. Stult&us; si tacuerit sapiēs reputabit̄. Et amos.v. Prudēs in tp̄e illo tacebit q̱a tp̄s malū ē.

⁌ Vel dic &quod; Io amica Iouis.i.aīa xp̄i spōsa & amica qn̄&que; efficit̄ vacca &per; peccatū.i.vi lis & bestiaƚ & argo.i.diabolo subiugat̄: sʒ tādē iuppiter.i.xp̄s ip̄am de argi.i.diaboli dn̄io liberat &per; cōtritionē & ad flu.i.ad sa cramētū baptismi vel flu. lachrymarú fugit &per; confessionem & sic depeccatrice in iustam conuertitur & mutat̄ & ad amorem pristinū quē &per; pct̄ &per;diderat r̄cipit̄ & restaurat ei Iuppi. figurā Metamorphoseos Moralízatæ. humanam idest conuersationem honestam Et tandem in mor te ipsam in cœlo collocat:& inter cœli numina idest inter san- ctos angelos computat̄. Sap̄.v. Ecce quomodo cōputati sūt inter filios dei & inter sanctos sors illorum est. Et claritatē stel-

Fa xvi.

larum ipsi pr&ae;stat. Genesis prīo. Stellas posuit in firmamento cœli. Et Sap̄.iij. Fulgebūt iusti & tanq̱̄ scīt ill&ae; in arūdineto dis currēt.

⁌ Dicit Ouidius &quod; syringa fuit quædam Nympha quā amauit de&us; qui dicit̄ Pan: quam cum sibi vellet rapere nec ipsa consentiret venit illa fugiens ad ladonem fluuium: rogans eū &quod; mutaret eam & mutata est in arundinē in ipso fluuio: de qua quidem arundine facta est fistula de qua. Mercurius Argū cō- sopiuit Et sic per talē mutationem ipsi&us; os Pan petulātiam de clinauit. at&que; ita disparibus calamis cōpagine c&ae;r&ae; Inter se iū ctis nomen tenuisse puell&ae;: idest fistula illa vocata est syringa.

⁌ Ista Nympha potest significare animam peccatricem:& ob stinatā: quæ dei amicitiā vilipendit: & ad flumina: idē ad mūdi delicias se cōuertit. Nam ista familiariter mutatur in arundinē idest in personā vanā & instabilem & nociuam quæ ad modū arundinis per peccatum faciliter frangitur: & vento vanitatis & inanis gloriæ agitatur De tali dicitur Mathxj. Quid existis in desertum videre? Arundinē vento agitatam? Et quando&que; tales fiunt fistula Mercurij idest diaboli: inquantū scilicet dia- bolus incātat & decipit auditores suos sicut patet de hereticis & de malis suggestoribus & luxuriosis: & de vetulis makerel- lis quæ primo fuerunt Nymph&ae; idest iuuenes & pulchr&ae;:& tan dem in fluuio carnalis voluptatis arundo sunt effect&ae; idest ma cr&ae; turpes & sicc&ae;. quæ finaliter a diabolo arripiuntur & eius fi stula ad decipiendū alios efficiūtur.

Fa.prīa.

 ⁌ Explicit liber primus Metamorphoseos Ouidii. Incipit secundus.

REgia solis erat sublimib&us; alta colūnis. Ouidi&us; libro secundo describens domum solis dicit &quod; sol habe- bat vnam domumæ dificatam altis colūnis: cui&us; pa rietes de auro. tectū de ebore. fores de argēto. In ista domo erāt picta mare: terra: et cœlum: & diuersa genera numi- nū: flumina: & duodecim signa cœli. De quibus omnibus dicit Ouidius &quod; materiē superabat opus.

⁌ Talis domus debet es- se ecclesia vel religio. Colūn&ae; huius domus id est p̄lati & supe- riores debent eē alti per mōtem cōtēplatonū. Ista dom&us; debet habere aurū idest sapientiam & discretionem Argētū idest elo Líber II Fo.XXIII. quētiam & eruditionem Ebur.i.castitatē & depurationem. Ma re.i.amaritudinem & contritionem. Terram idest humilitatē & deuotionē. Cœlum idest vit&ae; eminentiam & perfectionem. Flumina idest redundantiam lachry marum & deuotionem. duodecim signa cœli idest articulorum fidem & diuersa numi- na idest personarum bonarum societatem & aggregationem. Et sic ista erit domus solis iustiti&ae; de qua Esaiæ. decimonono. Ciuitas solis vocabitur vni

⁌Dicit Ouidius etiā &quod; in domo

Fa.ij.

solis erat pictus quidam deus qui Proteus dicebatur: & am- biguus appellabatur: quia non erat determinat&ae; figur&ae;. immo subito & in sperate ī diuersas figuras diuersimode se mutabat.

⁌ Reuera multi sunt tales Protei in domo solis iustitiæ reuera ibi sunt dei picti idest ficti & vani homines qui pictam habent apparentiam non realem existentiam. sicut sunt hypo crit&ae;: falsi amici:& adulatores Tales possint dici ambigui dij quia de talibus proprie nescitur cuius sint figur&ae; vel cuius bo- nitatis. Cuius ratio est: quia faciliter se in diuersas figuras mu- tant: falsienim amici qui in prosperitate veri credebantur: in aduersitate vani & ficti probantur. Hypocritæ de apparente sanctitate adapertam iniquitatem faciliter conuertuntur. Ma- liciosi homines de ficta disimulatione vel dilectione: ad aper- tam inimicitiam occasiōe habita commutantur. Adulatores insuper secundum &quod; magnis secredūt placere: de vna condi- tione ad aliam traniformantur. Et sic proprie Dij ambigui id est incerti homines: mutabiles & inconstantes appellant̄. De talibus dicitur in p̄s. Conuersi sunt: temptauerunt deum: & cō- uersi sunt in arcum prauum.

⁌ Cum Sol dedisset regimen cur-

Fa.iij.

sus sui phaetonti filio suo et equorum ei regimen commisisset de tribus legit̄ ipsū rogasse. Prīo&que; parceret stimulis: & equos volūtarios ire &per;mitteret: nec pungaret quoquo mō. Secundo &quod; habenas equorū sollicite in manu teneret: & equos quo vel let discurrere &per;mitteret. Tertio &quod; ī medio seteneret nec ad dex terā: nec ad sinistrā declinaret & &quod; nec nimis alte nec nimis ba se incederet. Vn̄ tex. Si potes his saltē monitis parere parētis. Parce puer stimulis.& forti&us; vtere loris. Spōte, sua &pro;perant: la bor ē īhibere volētes. Et infra. vt&que; ferāt &ae;quos & cœlū & terra calores. Nec p̄me nec fūmū molire &per; &ae;thera currū. alti&us; egressus c&ae;lestia signa cremabis. Inferi&us; terras: medio tutissimus ibis.

Inter vtrū&que; manet: fortū&ae; c&ae;tera mādo Iste sol solē iustiti&ae; xp̄ʒ Metamorphoseos Moralízatæ. signat. phaeton filius solis signat quēlibet prælatū: prim&ae; Io annis tertio. Videte qualem caritatē dedit nobis de&us; pater: vt filii dei nominemur & sim&us;. Currus solis: signat officiū p̄latio- nis vel dignitatis ei cōmissum. p̄s. Currus dei decē milib&us; mul- tiplex milia l&ae;tātiū & c&ae;tera. Cum igitur sol iustiti&ae; xp̄s cōmit- tit curā & regimē currus sui.i.alicuius officii vel prælationis ali cui pr&ae;lato tria principaliter ab eo requirit. Primo &quod; parcat sti mulis.i.&quod; nō sit homo vindicatiuus & pungitiuus: et &quod; equos .i.subditos suos īmorderate non puniat ne&que; pungat: q̱a īmo derata austeritas & correctio inordinata sūme repræhenditur in prælato. Et ideo rex apū aculeo carere dicitur. Vnde Hugo. Nobile vindict&ae; gen&us; est ignoscere.

⁌ Secundo necesse est &quod; ri gide teneat habenas.i.obseruantiam regularis disciplinæ & &quod;cū loris iustitiæ. equorū.i.subdito&rum; lasciuiam cōpescat Eccle- siastici trigesimo. iugū & lo&rum; curuant collū durum. Tertio re- quiritur &quod; ipse se teneat in medio.i.&quod; ipse seruetmediū &ae;quita tis & iustiti&ae; veritatis & temperanti&ae; paritatis & medio critatis & &quod; limites debitos nō trascēdat per odiū vel fauorē: & &quod; ne- &que; ad dexteram indebite per acceptionem & fauorē promouen do: ne&que; ad sinistram per odiū retrahendo vel grauado aliq̱ li ter se transportet: & &quod; nimis alte nonascendat per superbiā & elationem nec nimis basse descendat per suæ auctoritatis deie ctionē. Medium ē tenuere beati. Vnde Ioānis vigesimo. Ste tit Iesus in medio discipulorū. In medio ē cōstitit virt&us; Esai&ae;

Fa. iiij.

xxx.Hæc est via ambulate in ea.

⁌ Phaeton fili&us; solis iuuenis quasi inuito patre accepit regimen currus & equorū patris. qui quidē currus igne&ae; erat natur&ae;: quia a vulcano fabricatus erat. Equi etiā ignem vomebant. Verū tamen quia iste erat nimis iu uenis: ideo nec currū nec equos regere sciuit nec habenas tra- here nec laxare. Et ideo equisine lege cœperūt per aera vagari & impetu pr&ae;cipiti vndi&que; circuire & vbi&que; currere. Vn̄ Ouidi&us;. de curru dixit Aure&us; axis erat: temo aureus: aurea sūma curua- tura rot&ae; radiorū argente&us; ordo. Periuga chrisoliti: posit&ae;&que; ex ordine gēm&ae; Clara repercusso reddebāt lumina phœbo. Itē de Phaetōte Ipse pauet: nec qua cōmissas flectat habenas. Nec q̱ sit iter: nec si sciat im&per;et illis Quid&que; agat ignar&us; stupet & nec frena remittit. Nec retinere valet: nec noīa nouit equorum. Ex patiant̄ equi nullo&rum; inhibēte per auras Ignotæ regionis eūt: qua&que; impetus egit Hac sine lege ruunt & cet.

⁌ Sic quādo a so Líber II Fo. XXIIII. le.i.a papa tanq̱̄ sole lucente pr&ae;ponitur alicui ecclesiæ iuuenis aliquis:& imprudens p̄latus: qui per ambitionē se ingerit non vocatus. s&ae;pe accidit &quod; nec currū. nec equos.i.nec ecclesiā nec subditos scit regere nec habenis regularis disciplin&ae; equos co- ercere. Ideo eq̱.i.subditi: vt cōiter: igne malorū desideriorum sūt repleti: & ōi vicio inflāmati sine lege vagātur sicut oues carentes pastore: Sicut de multis videm&us; secundū illud iudicū vndecimo & xxj. In diebus illis nō erat rex in Israel sed vnus quis&que; quod sibi rectū videbat̄ hoc faciebat.

⁌ cū pheatō fili&us;

Fa.V.

solis currū patris:et equos eius flāmigeros sibi cōmissos nesci ret regere totus mūd&us; fuit propter ei&us; malū regimen inflāmat&us;. Oēs ē arbores cōbust&ae; sūt. mōtes vniuersi cremati: flumīa sic cata: mare crematū cœlū & stell&ae; inflāmat&ae;. & terra ignis īcen- diis est &per;usta. Quapropter terra qu&ae;tot grauabatur incendiis conquesta est ioui de isto insipienti auriga:qui propter suū ma lum regimen inflamauerat totū mūdum. Et ideo Iuppiter mi- sit fulmina sua: & equos: currum & aurigā pr&ae;cipitauit in mare: Et sic cessantibus ignibus combustum s&ae;culum reparauit. Vn̄ textus. S&ae;uis cōpescui ignibus ignes.

⁌ Reuera sic videtur es se in isto mundo. Phaetō signficat malos iudices & prælatos: quibus regimen currus id est stat&us; ecclesi&ae; vel reipublic&ae; cōmit titur. Equi autē istorum: significant istorum familiares carna- les & consiliarios qui dicuntur flammigeri: quia flammas rapi n&ae; & auarici&ae; semper spumant. Ecclesiastici.xl. In ventre eius ignis ardebit. Constat ē &quod; per malū regimen taliū pr&ae;lato&rum; & per suorū crudelitatem & iniustitiam totus mūdus.i.tota sub iecta patria inflammatur & pr&ae;grauat̄. Ab eis ē l&ae;dūtur & cō- burūt̄ montes.i.viri alti.terra.i.viri infimi & pauperes fontes .i.pii & misericordes Mare.i.amari & religiosi. Flumina.i.diui tes & deliciosi. Cœlū & stell&ae;.i.sancti viri & lumīosi. Non est q̱ euadat malicias eorum. Danielis secundo. Nec quemq̱̄ deorū curabit quia aduersum vniuersa consurget. Et ideo de talibus terra id est subiecta patria Ioui id est deo cōqueritur.Iob.xxxj. Aduersum me terra mea clamat. Et ratio reddit̄. Esai&ae;.xiiij.v- bi malo prælato dicitur. Tu enim terram tuam disperdidisti tu populum occidisti. Propter quod accidit s&ae;pe vt Iuppitei id ē deus mittat in tales aurigas idest in malos pr&ae;latos fulmē suæ sententiæ:& ipsos eum curru id est cum statu & eminentia sua equps id est familiaribus malis & consiliariis: in mare id est in amaritudinem infernalem præcipitat & consternit Exodi. xv. Metamorphoseos Moralízatæ Cantem&us; domino gloriose enim honorificatus est & cæt. q̱a

Fa.vj.

currus Pharaonis et exercitum eius proiecit in mare.

⁌ Ath- las fingitur fuisse quidam gygas maximus qui cum capite cœ los tangebat & cœlum humeris sustine bat. Ouidius Athlas en ipse laborat. Vix&que; suis humeris candentem sustinet axem. Fuit enim secundum rei veritatem quidā philosophus qui de c&ae;lo & stellis tractabat:& ideo a poetis cœlum uenere & tan- gere fictus fuit.

Iste significat bonum prælatum qui cœlum & stellas idest ecclesiam & subditos sibi commissos iustinet & re git:& de eorum regimīe disponit & tractat.

⁌ Vel dic &quod; iste est Christus: qui cœlum sustinet & tangit quia existens in terra &per; humanitatem cœlos tangebat quo ad deitatem: et de cœlo & cœlestibus tractabat prædicando fidei veritatem.

⁌ Vel dic &quod; iste est vir contemplatiuus qui de cœlo & stellis debet tra- ctare & cogitare: q̱̄uis in terra fit spiritualiter se tamē debet vs&que; ad cœlū leuare mentaliter. Sapiē. decimo octauo. Vs&que; ad c&ae;lū

Fa.vij

attingebat stans in terra.

⁌ Cum sorores phaetontis plange rent eius mortem: subito in arbores sunt conuers&ae;. Nam pe- des earum in radices terr&ae; adh&ae;rentes sunt mutati:& sic per ra- dices hui&us; fuerunt dictæ sorores a suo itinere arrestat&ae; Cortice sunt inuolut&ae; & brachijs in ramos conuersis sunt totaliter in arbores transformat&ae;.

⁌ Talis mutatio videtur quotidie in auaris. Constat enim &quod; sunt multi qui in principio sue iuuen- tutis sunt mulieres id est viri carnales & luxuriosi & molles iux ta illud. Populus tuus mulieres in medio tut. Sed processu temporis: ipsi efficiuntur arbores id est auari: terræ admodū arboris adh&ae;rentes. Nam pes id est affectio efficitur radix inquantum in terra id est in bonis terrenis in figitur per amo- rem. Cortex etiam exterioris mal&ae; conuersationis & mal&ae; con suetudinis eos operit:& sic in arbores id est in viros incom- patientes& insensibiles diabolus eos vertit. Vnde isti sunt si- cut arbor mala quæ non facit fructus bonos: qu&ae; merito com

Fa.viij.

buri p̄cipitur. Math. iij.

⁌ cū sorores phaetōtis q filiæ erāt so- lis mutarēt̄ ī arbores cortex totū corp&us; o&per;uerat præter faciem& os: & ideo adhuc īuocabāt auxiliū mr̄s su&ae; & sicut fœminæ loquebātur. Vnde Ouidius. Extabant tantum ora vocantia matrem. Sed finaliter cortice faciem operiente in arbores to- taliter sunt conuers&ae;: figuram&que; & vocem humanam perdide runt: et nomen & formam arborum tenuerūt. Et est illa arbor Líber.II Fo.XXV.d secundum poetam de qua per modum gummi emanat electrū Ouidius. Vn̄ fluunt lachrymæ stillata&que; sole rigescunt: Dera- mis electa nouis.

⁌ Tales sunt multi in religione qui de homi- ne non habent nisi faciem & os. id est apparentiam & locutio- nem: sicut sunt hypocrit&ae; quorum totum corpus et vita & cō- scientia est lignea. id est insensibilis & mala facie.id est apparē tia et ore. id est loquela duntaxat exceptis quæ ad modum ho minis. id est personarum rationabilium & religiosarum habe- re noscūtur. Apocalipsis. ix. Facies earum tanq̱̄ facies homi- num. Sed reuera talis facies.id est apparentia in eis non perse- uerat:quia tales faciliter cortice mal&ae; conuersationis operiunt̄ & figuram humanam.id est apparentiam rationalem perdere dinoscūtur: quia secundum Senecam Nihil quod simulatum est potest esse diuturnum.

⁌ Cignus fuit quiq̱am filius solis q̱

Fa.ix

ciuitates & terras regebat in Italia: qui frater erat phaetontis: qui cum videret fratrem suum a Ioue fuisse fulminatum &pro;pter ignes quibus mundum inflammauerat in tantum fleuit &quod; que relis suis eridanum fluuium impleuit qui dum veniret ad spe- ctaculum sororum suarum: quæ in arbores mutat&ae; erant: subi to mutatus est in auem illam qu&ae; dicitur cignus. Collum enim cœpit elongare: pedes ei&us; cœperunt claudi & nigri fieri: corp&us; cius plumis candidis cœpit velari. Vnde Ouidius. Collum nam a pectore longum Porrigitur: digitso&que; ligat iunctura ru bentes Penna latus velat: tenet os sine acumine rostrū. Qui cum mirabiliter odiret ignem quia ex ipso frater suus fulmina tus fuerat: Ideo stagna petit: patulos&que; lacus ignē&que; perosus: Quæ colat elegit: cōtraria flumina flammis & pro morte fra- tris sui perpetuum gemitum promit.

⁌ Sic quia videmus &quod; frater noster lucifer propter delictum suum a summo ioue deofulmine ignis &ae;terni damnatus est: Ideo istum ignem summe debemus timere. Quapropter vt ipsum euitemus: lachrymas debemus fūdere per compunctionem: & in auem.id est in spi titualem virum debemus mutari per confessionem: at&que; mo&rum; conuersionem. Plumis candidis debemus velari per exterio- rem castam conuersationem. Pedes affectionum debemus ha bere: clausos per simplicem affectionem: & nigros per humi- litatem & deuotionem. Collum debemus habere longum per deliberatam discretionem. Rostrum debemus habere obtusū per benignā & moderatam locutionem. Flumina debemus īhabitare per deuotionem: & perpetuū gemitū emittere per cō tritionem & futurorum considerat ionem. p̄s. Laboraui in ge Metamorphoseos Moralízatæ mitu meo lauabo &per; singƚas noctes lectū meū: lachrymis meis

Fa.x.

stratum meum rigabo.

⁌ Erat puella pulcherrima in nemore vbi venabatur: quæ dicebatur Calisto filia Lychaonis: quam Iupiter summus deus mirabiliter amauit. Et ideo veste & fa- cie ī mulierem se transformauit. Vnde protinus induitur faciē vultum&que; dianæ: & sic ad eam in nemore venit: & oscula ipsi dedit: nec moderata satis nec sic a virgine danda: sic&que; ipsius consortio vsus fuit:& ad &ae;thera victor iterum ascendit.

⁌ Sic iupiter. id est dei filius benedictus a principio mundi summe a mauit puellam pulcherrimam calistonem: id est animā huma nam. Et ideo vt sibi ipsam acquireret & per fidem & caritatem coniungeret vestem et faciem muliebrem assumpsit. id est car nem et figuram humanam: quia in similitudine hominum fa- ctus est: et habitu inuentus vt homo. Philipn̄. ii.a Et sic istam puellam de nemore maliciis consito. id est de inferno redemit & eam sibi copulauit. Et tandem ad cœlum vnde venerat re- meauit per ascensum dicens. Mathei. xii. Reuertar in domum meam vnde exiui. Vel dic &quod; iupiter significat hypocritas qui pro iuuenculis decipiēdis veste fœminea. id est Blandaappa- rentia se vestiunt: contra illud Deuteronomij.xxii. Vir non

Fa.xi.

vtetur veste fœminea.

⁌ Iuno cognito a dulterio calistonis &per; impr&ae;gnationem mutauit eam in vrsam & pulchritudinem q̱ fuerat ei&us; delicti eā ipsi abstulit: & ipsam de fœmina pulcherri ma in vrsam hispidam transformauit: & pellem hirsutam & manus curuas & vocem horribilem ipsi dedit. Vnde Ouidius Brachia cœperunt nigris horrescere villis: Curuari&que; manus: & aduncos crescere in vngues. Officio&que; pedum fungi: laudata&que; quondam Ora ioui. lato fieri deformia rictu. Ne ve preces animos & verba &per;cantia flectant: Posse loqui eripitur: vox iracunda minax&que;. Plena&que; terroris rauco de gutture fertur.

⁌ Sic vere accidit &quod; quando aliqua persona cum diabolo for nicatur per peccatum: et ab eo concipit dolorem vt pariat ini- quitatem: ipsa pro certo de fœmina in vrsam mutatur: quia humanā figurā. id est rationabiles motus & conditiones amit tit:& vrsinos. id est bestiales & carnales induit. Tunc enim ac quirit pedes curuos. id est curuam intentionem & peruersam affectionem: pellem hirsutam. id est vilem & infamem con- uersationem: vocem horribilem. id est turpem & inhonestam locutionem: quia vere quando aliquis efficitur peccator: oēs Líber.II Fo.XXVI.dii boni mores mutantur in ipso. Exemplum de nabuchodono- sore qui mutatus fuit in beluā: vt patet Danielis. iiii.&. i. regū x. Mutaberis in virum alterum.

⁌ Calisto filia lychaonis pro

Fa.xii

pter commissum cum ioue adulterium a iunone in vrsam mu- tata:& figura humana perdita mentem semper humanam reti nebat. Vnde ait Ouidius. Mens antiqua manet: ficta quo&que; mansit in vrsa. Assiduo&que; suos gemitu testata dolores Quales cun&que; manus in cælum & sydera tollit Ingratum&que; ioucm nequeat cum dicere: sentit. Etideo alias feras abhorrebat: & ad homines se conuertebat qui tamen refugiebant ab ea:& sæpe oblita quid esset: ante fo- res domus suæ facebat.

⁌ Istud potest allegari contra aliquos qui de fœmina in vrsam. id est de alto in bassum: de diuitibus in pauperes fortunæ casibus transmutantur: quia vt commu- niter tales semper seruant primam mentem: quia cor habent ita altum & superbum sicut ante q̱̄uis figuram.id est statum &per;- diderint. Et ideo alias vrsas.id est pauperes dedignātur: & ho minibus. id est viris diuitibus se sociare conantur: qui tamen ab eis contemnuntur & sæpe quid sunt obliuiscuntur: & quid fuerunt.

⁌ Calisto mater archadis: quæ primo fuerat ve- natrix de fœmina in vrsam mutata est. Archas autem filius

Fa.xiii

eius dum iret venatū vrsas casu inuenit matrem suam quā mu tatam in vrsam nullatenus cognouit. Ipsa autem cognoscēs eum esse filium suū statim ad eum venit: & oculos in eum ver tit:& coram cogradum fixit. Filius autem eius admiratus fu- gere cœpit:& tandem accepta sagitta: nisi iupiter &pro;hibuisset ipsam occidere attentauit. Vnde Ouidius. Incidit in matrem quæ restitit arcade viso Et cognoscenti similis fuit: ille refugit: Immotos&que; oculos in se sine fine tenentem Nescius extimuit: propius&que; accedere fugit. Vulnifico fuerat fixurus pectora telo.&c.

⁌ Sic videtur hodie accidere. Calisto enim sicut dictū est pōt significare illos qui de statu &pro;speritatis casu fortunæ veniunt ad paupertatem:& inter viles & ignobiles personas computā tur. Filius autem scilicet archadius potest significare carnales et mundanos amicos: venationi. id est acquisitioni sollicitos et attentos. quia vere iste est modus hodiernus: q̱ homine mu tato in bestiam.id est facto paupere: proprius cius filius.i.car- nales ei&us; falsi amici: ipsum obliuiscūtur: & ip̄m recognoscere Metamorphoseos Moralízatæ dedignātur. Et quando in ipsos figit oculos & ad eos accedit scilicet ab eis auxilium implorando: ipsi pro certo fugiunt & eius societatē contemnunt. Et quod peius est ipsum quando- &que; sagittis. id est verbis pungitiuis & iniuriosis afficiunt & affli gunt. Prouerbiorum. xiiii. Etiam &pro;ximo suo pauper odiosus

Fa.xiiii.

erit: a mici vero diuitum multi.

⁌ Iuno videns calistonem im pr&ae;gna tam a Ioue inuidit ei: & facta zelotypa mutauit eam in vrsam. Sed iupiter misertus eius: ipsam & filium eius mutauit in stellas. Et ipse stell&ae; secūdum fictiones poetarum sunt vrsa maior & vrsa minor. Vnde Ouidius. Imposuit cœlo vicinat̄ sydera fecit.

⁌ Iuno ista significat inuidos hui&us; mūdi qui quā do vident calistonem.i.aliquem socium vel vicinum bonis tē poralibus a deo impregnatum inuident ei: & sæpe procurant &quod; figura humana. id est status prosperitatis ei adimatur: & &quod; vrsa. id est pauper & depressus efficiatur. Sed pro certo accidit &quod; iupiter. id est deus tali īiuste l&ae;so & oppresso miseretur: & nō solum ad statum pristinum īmo ad maiorem eum &pro;mouet: q̱a scilicet de vrsa mutateum in stellam: & de humili & paupere fa cit nobilem & potentem et non solum ipsum: immo propter ipsum etiam & filium eius. Primi regum.ii. Suscitans de pul- uere egenum: & dester &c. Exemplum de ioseph. Genesis.xli. Quem fratres inuidi in bestiam mutauerunt. id est vendendo seruum fecerunt: sed tandem iupiter mutauit eum in stellam.i. in tali seruitute ipsum facit ægypti dn̄m & magistrū: q̱a sicut dicit̄ Eccƚ.ii. Facile est in oculis dei subito honestare pauperē.

Fa.xv.

⁌ Lychaon fuit tyrānus quidā qui mutatus fuit in lupum qui habuit filiam dictam calistonem: quæ mutata fuit in vrsam.

Sic vere vt cōiter patrem sequitur sua &pro;les: q̱a si pater lup&us; fuerit.i.tyrānus turpis & crudelis filii eius vrsi efficiuntur: q̱a

Fa.xvi.

scilicet crudelitates paternas: vel in toto vel in parte imitant̄ Actuum.vii.Sicut patres vestri ita & vos.

⁌ Coruus quondā fuit auis albissima & pulcherrima quæ soli erat potissime dedi cata: tandem ab ipso sole mutata est in nigrum colorem. Cu- ius rei causa fuit ista. Sol enim siue phœbus hēbat pulcherri- mam amicā: quæ coronis dicebatur: quæ dū quadam die adul teraretur cum quodam iuuene: coruus hoc videns cucurrit ad dn̄m suū & renunciauit illi. Ille aūt iratissimus accepto arcu oc cidit coronidem quæ pr&ae;gnans erat de eo. Qui vidēs eā mor tuam de tam p̄cipiti sentētia sūme doluit. Ouid. Pœnitet heu sero pœn&ae; crudelis amātē. & coruū q̱ ei nūciauerat & arcū quē Líber.II Fo.XXVII.d iii tetenderat:& manū quæ hæc operata fuerat summe odiuit. Et ip̄m coruum de albo in nigrum mutauit:& vt de cetero esset la tor malo&rum; rumo&rum; perpetuo condēnauit. Et inde est &quod; secun dum augures coruus sem&per; suo cātu denūciat & pr&ae;sagiat ma- la.s.mortalitates & infortunia alio&rum;. Vnde Ouid. Lingua fuit dāno: lingua faciente loquaci. Qui color albus erat nūc est cō trarius albo. Et item. Inter aues albas vetuit consistere coruū.

⁌ Recte tales corui sunt adulatores & verbo&rum; relatores: qui soli.i.dn̄is suis semper nituntur referre adulteria quæ commit tunt concubinæ ei&us;.i.mala qu&ae; committunt subditi ei&us;: & hoc vt eis placeant:et gratiam ab eis obtineant. Sed quando&que; fit &quod; tales relatores pœnam portant: vnde pr&ae;miū reportare cre diderant. Nam quando homines vident &pro;pter malam relatio nem & informationē talium se male egisse ipsos odiunt & quā do&que; ipsos puniunt:& nigros.i.viles & pauperes faciunt. Vn- de quidā. Hæc scriptura docet & corui lingua fatetur. Quem ma- la lingua nocet laudem&que; tacendo meretur. Et vt dicit cōe &pro; uerbium in Aesopo. Displicet imprudens vnde placere putat Exemplum.ii.regū.i.de illo qui nunciauit dauid &quod; occiderat Saulē: credēs ei placere:qui tamē ab eo fuit interfectus. Et de talibus bilinguibus dicit.p̄s. Vir lingosus non dirigetur in ter ra.

⁌ Cornix erat quondam pulchra puella: quæ erat domicel

Fa. xvii

la deæ palladis:quæ cum spatiaretur circa mare neptunus de&us; maris adamauit eam & voluit ipsam rapere & corrūpere. Sed ipsa rogauit et implorauit auxilium deorū: & statim affuit dea pallas quæ mutauit eam in cornicem & nigrum habitū ipsi de dit. Mota est enim pro virgine virgo: & sic euasit insidias dei maris. Vnde Ouid. Brachia cœperunt leuibus nigrescere pen nis.

⁌ Istud potest allegari de bonis monialibus & religiosis quæ cum in principio sint puell&ae; pulcherrim&ae;:ideo deus ma- ris huius mundi diabolus qui secundum apostolum.ii. co&rum;. .iiii.dicitur:deus huius s&ae;cuit:qui exc&ae;cauit mentes infidelium tales rapere qu&ae;rit & corrumpere per peccatum. Veruntamen quando iste ad deam palladem.i.ad beatam virginem se con uertunt:tunc quando&que; per eius inspirationē in cornices mu- tantur.i.ad statum religionis conuertuntur:& nigro habitu ad litteram vestiuntur:& sic in religione ab ipsius diei maris.i. diaboli insidis liberantur. Ideo possunt dicere illud cantico&rum; Nigra sū:sed formosa.

⁌ Vel dic &quod; illi q̱ circa mare.id est mū di negocia occupantur: a deo maris. id est diabolo q̱̄ plurimū temptationibus infestātur: ideo tales debent in cornicem m Metamorphoseos Moralízatæ tari: quia debentaues fieri volando per contemplationem de bent habere nigrum habitum per humilem & delectam con- uersationem: debent habere vocem clamosam per solicitam orationem:& sic non timebunt insidias dei maris.id est diabo li temptationes.

⁌ Vel dic &quod; illi qui circa mare.id est circa hui&us; mundi negocia occupantur finaliter in cornicem mutantur: quia scilicet efficiuntur nigri per inhonestam conuersationem clamosi per importunam murmurationem: volantes per su- perbiam et elationem. Detalibus dicitur Trenorum quarto.

xviii

Denigrata est super carbones facies eorum.

⁌ Dea pallas ha- buit quendam puerum sine virili semine: quia femper erat vir- go. Iste autem puer habuit duplicem naturam: quia in prima

De erictonio

parte erat homo:& in posteriori erat serpens. Et ideo quia erat monstrum innclusit eum in quadam cista sigillata ne videret̄: & tradidition̄ tribus virginibus custodiendum inhibēs eis: ne quoquo modo cistulam aperirent. Ille autem ex prohibitione magis temptat&ae; sicut mos est mulierum: cistam aperuerunt:& secreta deæ viderunt. Cornix vero quæ erat in quadam vlmo de qua virgines non aduertebant: vidit quomodo contra pr&ae; ceptum palladis cistam aperuerunt:& statim accurrit ad pal- ladem: cuius auis erat:& cuius fuerat domicella:& ei quæ vide rat nunciauit.

⁌ Ista fabula potest historialiter allegari: quia nihil opertum est quod non reueletur. q̱̄uis enim homo cre- dat aliquod delictum secretissime facere: sæpe tamen est aliq̱s speculator vbi non sperat qui totum mysterium manifestat. Quod maxime verum est de illis quæ fiunt cōtra diuites: quia quilibet gaudet talia referre:& maxime cornices.id est garruli adulatores qui nullum secretum possunt celare. Ideo dicitur ecclesiastici.x. In cogitatione tua regi: ne detrahas in secreto cubilis tui ne maledixeris diuiti: quia & aues cœli portabūt vo cem tuam: et qui habet pennas annunciabit sentētiam.

⁌ Vel potest allegari fabula &quod; homo naturaliter nititur in vetitum. Sienim aliquid prohiberetur faciendum ad contrarium mens hominis amplius inclinatur:& potissimū mulieres: cōtra quas loquitur Theophrastus dicēs. Garrulitati mulieris non est ali quid committendum: quia solum illud tacere potest quod ne scit.

⁌ Vel dicas allegorice &quod; ista dea semper virgo significat Líber.II. Fo.XXVIII.d iiii glotiosam virginem: quæ sine virili semine vnum filium. id ē christum ex se genuit: qui duplicem dicitur habere naturam di uinam scilicet et humanam. Fuit enim homo & serpens. Ho- mo enim qui est animal rationale significateius diuinitatem: serpens autem animal brutum significat eius humanitatem. Vnde ipse figuratur per illum serpentem quem moyses.id est populus iudaicus suspendit in ligno: vt ab aliis serpentibus. id est d&ae;monibus vulnerati sanarentur: sicut dicitur Numeri. xxi.& Iohannis.iii. Cista autem ista in qua fuit clausus & sigil latus significat secretum paternæ prouidenti&ae; quæ per. xxx. annos eum in hoc mundo fecit esse absconditum & ignotum Esai&ae;.xlv. Vere tu es deus absconditus. Tres virgines iste si- gnificant tria vota religionis scilicet obedientiam: quia fact&us; est obediēs vs&que; ad mortem. Item paupertatem:quia vulpes foueas habent &c. Item castitatem: quia mente et carne sem&per; fuit virgo. Et iste tres virgines christum inclusum in cista hu- manitatis custodierunt. Castitas enim custodiuit eum a luxu- ria. Obediētia a superbia. Paupertas ab auaritia. De tali custo- dia dicitur prouerbiorum.xx. Misericordia & veritas custodi unt regem.

⁌ Vel dic &quod; cista in qua absconditus fuit filius vir- ginis naturæ duplicis est eucharistia sub qua velatur & abscon ditur. Gygas duplicis substantiæ virginis filius benedictus: quem pro certo sol&ae; virgines custodiunt: quia scilicet illi qui- bus eucharistia consecranda et custodienda committitur casti et puri esse tenentur Apocalipsis.xiiii. Virgines enim sunt et sequuntur agnum quocun&que; ierit. Veruntamē istis virginibus ne cistam aperiāt præcipitur in quo datur intelligi &quod; sacramē- tum altaris non debet curiose nec pr&ae;sumptuose aperiri vel in uestigari. figura de archa testamenti qu&ae; nulla curiositate debe bat nudari: nec a populo videri: sed semper īuoluta erat: vt di- citur Numeri.x. Ideo dicitur ecclesiastici.iii. Altiora te ne qu&ae; sieris. Et sequitur. Non est enim tibi necessarium quæ abscon- dita sunt videre oculis tuis. Nam sicut aglauros vna triū so- rorum qu&ae; principaliter cistam tēptauerat aperire: mutata fuit in lapidem nigrum sicut dicit̄ infra in eodē.ii.lib. Vn̄ Ouidi&us;. Nec lapis albus erat sua mens infecerat illā. Sic illi q̱ secretum dei aperire & videre voluerūt indiscrete in errorē labunt̄: & &per; Metamorphoseos Moralízatæ diuersa peccata nigri & lapidei efficiūtur. Iob.xlj. Cor eius in

xix.fab.

durabitur quasi lapis. Oechiroe fuit filia chironis quierat cen tuarus semiuir & semi equus qu&ae; erat optima dimicatrix qu&ae; vaticinauit de quodam puero filio solis scilicet &ae;sculapio qui traditus fuerat patri suo chironi ad custiodendū eo &quod; magna mirabilia esset facturus Quapropter dij fuerūt contra ipsam indignati & fecerūt ipsam vaticinari &quod; ipsa esset in equam cō uertenda & mutanda qđ & factum est quia vocem & figuram perdidit & in equam mutata fuit h&ae;rba pro cibo ei placuit hin nitum pro voce dedit & pro capillis iubas habuit. vnde. Oui- dius.

Iā cibus h&ae;rba placet iā latis currere cāpis Impetus. ē in equā conata&que; pectora vertor. Paruo&que; in tēpore certos Edi- dit hinnitus & brachia mouit in hærbas. Tunc digiti coeunt & quinos alligat vngues. Perpetuo cornu leuis vngula. &c: Et sic diuinatio ei&us; ip̄i nocuit. Vnde ipsa dicit. Mallē nescisse futura. Iam mihi subduci facies humana videtur. Ista fabula potest allegari contra inuidos: qui nō possunt audire aliquod bonum vaticinium dici de aliquo quiu indignentur. & quin ta lia referentes a figura pristina.i.de statu & conditione depone re conentur.

Vel dic &quod; ista filia quæ primo fuit mulier tan- dem mutata inequam significat fatuas iuuenculas: quæ quā- do&que; in principio sunt bonæ mulieres de futuris diuinantes. hoc est de morte & de iudicio: de pœna & de gloria secum co- gitantes: Sed aliquādo mutantur in equas: quia scilicet in fi- ne degenerant a pristina bonitate: & fiunt lasciuæ & luxurio- sæ: crinitæ & curiosæ: hinniētes & garrulosæ: & figura huma- na.i.cōditionibus & moribus rationalibus spoliantur. Vnde

fabu xx.

ecclesiastici.xxv.Nequitia mulieris īmutat faciē eius.

⁌ Sol habuit vnum filium: quem vocauit &ae;sculapium: quem nutriē dum tradidit Chironi cuidā gyganti & Centauro: qui duplicē scilicet hominis & equi gerebat naturā: qui de cōmissione sibi facta de tanti numinis filio reseruādo gauisus est: mixto&que; o- neri gaudebat honore(vt ait)textus: ipsum&que; in antro suo po suit & abscondit.

⁌ Iste Sol potest significare deum patrem: cuius filius est Iesus Christus in sacramēto altaris centauro.i. homini qui duplicem habet naturam: corporalem & spiritua- lem traditur custodiendus. Et ideo quando talis custodia ei cōmittitur debet de hoc q̱ plurimum exultare: & ipsum in an tro cordis sui per deuotionem cum reuerentia collocare. Iob. xxxv. Ingredietur bestia latibulū suū: & in antro suo morabi Líber.II. Fo.XXIX tur. Custodi igitur virum istum. qui si lapsus fuerit: erit anima tua pro anima eius. iij. Regū.xx.

⁌ Mercurius semel furatus fuerat vnum magnū armentum vaccarum nullo prorsus vi

fabu.xxj

dēte pr&ae;ter vnum rusticum: qui Battus vocabatur: cui cum&que; misisset & dedisset vnam vaccam de illlis vt non reuelaret eū rusticus respondit ei. Tutus eas lapis iste prius tua furta loq̱- tur. Et cum Mercurius recessisset: mutauit se mercurius in allā formam versa pariter cum voce figura: acsi esset ille homo q̱ amiserat boues. & petijt ab eo vtrum vidisset aliquem qui di- ctum armentum furatus fuisset: Cui cum diceret: non: promi- sit ei vaccam & vnū taurum: si reuelaret: qui statim dixit &quod; q̱- dam recedebat qui armentum ducebat: Et tunc Mercurius vi dens &quod; rusticus fidem non seruabat indignatus cōta eum. Et me mihi perfide prodis? Me mihi prodis ait? periura&que; pecto ra vertit: In durū silicē qui nunc quo&que; dicit̄ index.

⁌ Ista fa- bula potest allegari contra proditores: qui homine mutato & a pristina prosperitate deiecto & ad statum infortunij & aduer sitatis deducto statim mutant propositum: quia qui prius vi- debantur fideles & amici: statim ad cōtrarium se vertunt. Vel potest allegari contra iudices & aduocatos: qui bonum face- re promittunt quando vnam vaccuam.munus vel salarium recipiunt. Sed si superueniat alius qui munus duplicet et au- gmentet: statim spreta prima fidelitate ad partem oppositam se conuertunt: quia sicut dicitur Deuteronomij.xvi. Munera excæcant oculos sapiētium:& mutant verba iustorū. Et ideo tales infideles dicuntur mutari in lapides: quia ipsi sunt pr&ae; c&ae; teris duri:& insensibiles. De quibus dicitur Iob.xxxviii. In similitudine lapidis aquæ durantur. Aqua enim mutabilis q̱ est in omnem colorem significat duplices: tales qui in omnē partem mutātur.

⁌ Ouidius describit inuidiam:& dicit &quod; ha-

fa.xxj

bitabat in domo nigra & subterranea:& carente sole. H&ae;c erat tristis/ plena figuris/ lumine priuata/ caligine c&ae;ca/ facie macra aspectu torua/ pectore fellea/ ore pallida: lingua venenosa. i dē terubignosa sē&per; vigilans: raro dormiēs/ curis sollicita/ suc cessibus alienis afflicta. Hæc vnam virginem quæ A glauros dicebat̄ arripuit: ipsam&que; statī infecit:& nigrū lapidē effecit: vt supra dictū est. Oui. Protinus inuidiæ nigro squalentis tabo Tecta petit: domus est imis in vallibus antri Abdita: sole carens/non vlli peruia vento. Tristis & ignaui plenissima frigoris: et qu&ae; Metamorphoseos Moralízatæ Igne vacet sempercaligine semper abundet Et de cibo eius addit. Videt intus edentem Vipereas carnes vitiorum alimenta suorum Inuidiam: visa&que; oculos auertit: at illa Corpora serpentum: passu&que; incedit inerti Vt&que; deam vidit: forma&que; armis&que; decoram Ingemuit: vultum&que; deæ ad suspiria duxit Pallor in ore sedet macies in corpore toto Nusq̱̄ recta acies. liuent rubigine dētes Pectora felle virent lingua est suffusa veneno Risus abest nisi quem visi fecere dolores Nec fruitur somno vigilātibus excita curis. Sed videt ingratos intabescit&que; videndo Successus hominum. carpit&que; & carpitur vna.

⁌ Reuera īuidia in suis possessoribus videt̄: oēs istas conditio nes habere Nam inuidi vt cōmuniter sunt nigri/ sicci/ pallidi & macri. Et ideo dicunt̄ in antris habitare. quia ab hominū p̄ sentia ad loca occulta fugiūt vt ibi contra bonos machinent̄ & obloquantur, psal. Insidiatur quasi leo in spelunca sua. Isti dicunt̄ carere sole & lumine & essc c&ae;ci quia tales per inuidiā ex c&ae;cantur. inquantum nullū bonū alienum possunt videre. Sa pienti&ae; scđo. Exc&ae;cauit illos malicia eorum. Luce dicuntur. carere & pectus felleum habere. quia sicut c&ae;cus semper est tri- stis & sicut fel semper est amarum: ita inuidi semper pleni sunt cordis amaritudine tristitia & dolore. Actuum.viij. In felle a- maritudinis & obligatione iniquitatis video te esse. Isti habēt aspectum toruum. quia non possunt hominem cui inuidēt re- cte respicere.i.Regum.xviij. Non rectis oculis Saul aspicie- bat Dauid. Item semper vigilant & raro dormiunt. quia sem per ab inuidia stimulantur:& diuersis curis & machinatiōibus sollicitantur. Et ideo s&ae;pe accidit &quod; quando tales inuidi con- tra aliquē insurgunt ipsum in lapidem conuertunt & humanā figuram ip̄i tollunt. inquantum statum prosperitatis adimūt & ad statum paupertatis & aduersitatis ipsum trahunt. Isti eti- am aliorum successibus cōtristantur & in eorum infortunijs delectantur. Vnde Seneca. Tot sunt supplicia inuidorū quot sunt bona fœlicium

⁌ Iuppiter cum summe amaret europam

fa.lxxiij.

filiam regis agenoris quadā die explorauit &quod; ipsa veniebat spatiari adlittus maris vbi erat armentū vaccarum patris sui Líber.II. Fo.XXX ad qđ de more visitandum sæpe consueuerat venire Quam cum Iuppiter venientem videret transfigurauit se in quēdam taurum pulcherrimum & albissimum sine macula & ruga & in cepit quasitaurus inter vaccas comedere h&ae;rbam & vt māsue- tum animal de loco vno non fugere sed venientem puellam benigniter expectare. Mirata igitur puella istius tauri pulchri- tudinē albedinem & mansuetudinē colligebat flores & ei ser- tum inter cornua faciebat. De floribus&que; ipsum leuiter tange- bat. Vnde & flores ad candida porrigit ora/ at&que; fricabat eum. Quodvidens taurus in h&ae;rbam iuxta mare seprostrauit:& pal panti virgini latera & ventrem dedit. Virgo autem tauri beni gnitate accepta taurum equitare vosuit/& super eum ascendit qui surgēs paulatim ad mare se traxit & tandem subito in ma re salijt & cum virgine ad eius cornua setenente vltra mare re- cessit & tandem pristinam formam assumpsit vt virginis sola tio vsus fuit. Ouidius. Non bene conueniunt nec in vna sede morantur: Maiestas & amor sceptri grauitate relicta Ille pa- ter rector&que; deū/cui dextra trisulcis Ignib&us; armata ē: q̱ nutu cō cutit orbē. Induit̄ faciē tauri/mixtus&que; iuuencis: Mugit & in te neris formos&us; obābulat h&ae;rbis.

⁌ Puella ista significat animā q̱ regis & dei filia est spiritalis. Iuppiter sūmus deus significat dei filiū q̱ vt virginē istā.i.animā rationalē quā amabat pos- set habere in taurū pulcherrimū se mutauit.i.ī hoīeʒ corpore um & mortalem carnem humanam assumēdo & personaliter in mūdum veniendo. Iste autem taurus fuit pulcherrimus si- ne macula & ruga: albissimus per castitatem mitissimus &per; be- nignitatem In societate h&ae;rbas pascēs &per; caritatem: iuxta ma- re habitans per pœnitenti&ae; austeritatem Istum debet puella i. anima per caritatem tangere: per fidem sicut supra firmissi- mum fundamentū ascendere & per &per;seuerantiam ad eum im mobiliter se tenere & sic ab ipso per eius pænitentiæ austeri- tatē portabitur & eius solatio perfruetur. psalm ista. Audi fi- lia & vide.

⁌ Vel potest allegari fabula ista coutra iuuēculas quia s&ae;pe accidit dum vadunt ad spectacula & ad loca cōmu- nia vbi sunt armenta virorum &quod; vident tauros profectos.i. iuuenes lasciuos & pulchros & ab ipsis per mala desideria sub ito rapiūt̄ & &per; mare fluctuosū malarū tēptationū ad littus pec cati trahunt̄.& ab eis familiariter corrumpunt̄ Quod etiā ve rū ē de malis consanguineis qui in tauros albissimos fictitie Metamorphoseos Moralízatæ. transfigurant se.i.se bonos & castos fingunt. Iuuen cul&ae; vero ad ipsos consanguinitatis affectu accedunt: & ab eis sub spe- cie boni nequiter per luxuriam corrumpūtur. Exemplum de Amon qui Thamar sororem suam violauit.ii.regū.xiii. Ideo consulitur Hieremi&ae;.ix. Vnus quis&que; se a &pro;ximo suo custodiat & in oī fratre suo nō habeat fiduciam: quia sicut scribit̄ Mat. x. Innimici hoīs domestici eius. 

⁌ Explicit liber secundus. Incipit tertius metamorphoseos.

IAm&que; deus posita fallacis imagine tauri Se confes-

Fa.i.

sus erat &c.

⁌ Dicit Ouid. &quod; postq̱̄ cadmus filius re gis agenoris mittitur de mandato patris qu&ae;rere eu- ropem sororem suam raptam a Ioue: sub tali pacto &quod; ad regnū patris perpetuo nō rediret: nisi sororem perditā in ueniret. Ipse tandem in templo phœbi quærens quid faceret audiuit &quod; bouem inuentam quæ nūq̱̄ iugum traxcrat sequeret̄ & &quod; vbi bos illa sisteret ciuitatē ædificaret quam ab oue dictā bœotiā noīaret. Et sic facta est ciuitas bœoti&ae; q̱ modo dicitur thebe.

⁌ Iste Cadmus pōt significare xp̄m qui de mandato patris venit in mundum quærere sororē.i. aīam humanā quā iupiter diabolus rapuit deo patri. Iste igit̄ filius dei ex prediffi nito consilio habito in templo phœbi.i.solis superni: siue pa- tris luminū inuentā bouē quæ nunq̱̄ iugū traxerat.s. virginē gloriosam quæ virum nunq̱̄ cognouerat secutus:& ei se per in carnationem associans ad locum venit: vt ciuitatem ecclesiæ fabricaret. Gen̄.viii. Aedificauit noe altare dn̄o.

⁌ Dū cadm&us;

Fa.ii.

filius agenoris: &pro; inuento loco ciuitatis &ae;dificand&ae; iuxta con silium dei phœbi ignotos agros montes&que; salutasset misit so- cios suos in quoddam nemus qđ nunq̱̄ c&ae;sum fuerat: quærere aquas viuas: vt ipsas regratiando Ioui offerret. Ipsius autem socii dum fonte viuo inuento in quodam antro aquā haurirēt fuit ibi quidā serpens dictus martius &pro; eo &quod; marti fuerat con secratus: qui cristis pr&ae;signis et auro dictum fontem custo- diebat: qui immense magnitudinis crocei coloris erat. Hic di- ctos milites interfecit:& eorum sanguinem lingens tandem a cadmo veniēte quærere socios cum lancea occisus fuit.

⁌ Iste serpens significat diabolum qui bene dicitur martius: q̱a mar ti deo belli.i.ad bellādū cū fidelibus a principio deputat&us; fuit. p̄s. Draco iste quem formasti ad illudendum ei. Dico igitur &quod; cum intentio cadmi.i.xp̄i fuerit a principio ædificare ciuitatē ecclesi&ae;.ips&ae; &pro; fonte aquarum gratiarū hauriēdo misit socios suos.i.patriarchas & &pro;phetas: ad syluā huius mundi: quæ ne Líber.III. Fo.XXXI dum per pœnitētiam aut per fidē c&ae;sa fuerat siue culta. Isti tn̄ aquam grati&ae; minime reportarunt: martio serpente.i.diabo- lo impedimentum pr&ae;stante: oēs&que; quia per peccatum fuerāt subditi istius serpentis dominio ad inferos descēdebant: figu rati in filiis israel: quos in deserto serpentes occiderūt & qui ter ram &pro;missionis minime intrauerunt. Vnde Hiere.xiiii. Vene- runt ad hauriendum & non inuenerunt aquā. Reportauerunt vasa sua vacua: sed cadmus.i.dei filius: sociis.i.patriarchis & &pro;phetis mortuis condolens: dictum serpentem ip̄os sub se te nere & sanguinē eorum lingere.i.in eo&rum; nece delectari videns armauit se lorica nostr&ae; mortalitatis: & cum lācea crucis cum eo taliter dimicauit &quod; ipsum vicit & superauit: & in inferno re- clusit & religauit. Esaiæ.li. Nunquid non percussisti superbum vulnerasti drachonē?

⁌ Et sic secundū eūdem Ouidium: Iste

Fa.iii.

cadmus accepit dentes istius serpentis & eos iussu palladis in agro seminauit. Ita &quod; de dētibus illis seges clypeatorum mi- litū orta fuit: quia dentes illi in armatos milites sunt mutati: qui paulatim & successiue de terra nascentes totum campū im pleuerunt: & armati exercitus &pro;dierunt.

⁌ Sic xp̄s de corpore istius serpentis diaboli.i.de congerie malo&rum; multa membra & multos dentes.i.multas malas personas ad deuorandū hoīes paratas per conuersionem auulsit: ipsas&que; per fidem in agro ecclesiæ seminauit: qui tandem in milites armatos mutati fue- runt: inq̱̄tum tales viri strenui & fortes contra tyrannos appa ruerunt. Sicut apparuit de paulo qui primo fuit dēs diaboli ad deuorādū fideles factus est christi miles strenuissimus postea ad fidem ipsius custodiendam. Secund&ae; Thimote.ii. Labo- ra sicut bonus miles christi.

⁌ Erat in quadam sylua quidā ser pēs summe horribilis dictus martius eo &quod; marti deo belli fue-

Fa.iiii.

rat dedicatus. Iste tres ordines dentium & tres linguas in ore habebat: quibus multos occiderat & cōtinue comedebat. Vn̄ Ouidius. Igne micant oculi: corpus tumet omne veneno. Tres&que; micant lingu&ae;: triplici stant ordine dentes. Qui quidē dentes serpētis in terra seminati fuerunt & de illis nati sunt mi lites galeati: quorum alter alterū occidebat. Ouidius. Marte cadunt subiti per mutua vulnera fratres. Dicitur etiam ibi &quod; primo apparuerunt ferra lancearum nascentia tandem ligna tandem capita militum: tandem corpora cum armis: tādē scu ta & pharetr&ae; cumensibus et telis. Istiigitur milites serpētinis dentibus procreati cœperunt seinuicem percutere:& alter alte Metamorphoseos Moralízatæ. rum trucidare.

⁌ Iste serpēs dedicat&us; marti significat detracto res qui marti deo belli dedicati dicuntur eo &quod; contra bonos &per; inuidiam se mper bellant. Isti dicuntur serpetes &pro;pter tortuo- sam fallacitatem: martiani &pro;pter insidiosam nociuitatem: ve nenosi propter infamosam loquacitatem. Et sic figurari pos- sunt in illo magno drachone rufo mulieri insidiante. Apoca. ipsis.xii. Isti tres linguas dicuntur habere scilicet tria genera blandentiū verborum quæ quia ēmollis adulationis signifi- cat blandimentum: quia isti solēt primo, laudare homines de vita conscientia & fama. Mar.xvi. Linguis loquentur nouis Sed iuxta istas linguas dicuntur tres ordines dentium habere quia post pr&ae;cedentem adulationem solent detractores hoīes q̱̄tum ad ista tria diffamare: lædere: mordere: obloquendo de vita cōscientia & fama: figurati in illa bestia. Danielis.vii.ca. quæ tres ordines dentium habebat in ore. Et ideo tales mi- lites dicuntur multos occidisse: quia per varios modos detra- ctionum: multas personas indebite diffamant. Prouerbiorū. vii. Multos vulneratos deiecit & fortissimi qui&que; interfecti sūt ab ea. Et finaliter dicitur &quod; de dentibus eorum nascuutur mili tes seinuicem occidentes: quia sæpe fit &quod; quando dentes im- piorum. id est verba detractoria seminantur:& illis quos diffa mauerant enarrantur homines arma sumunt:& ad lites & oc- cisiones īter se acriter inducuntur. Ecclesiastici.xxviii. Susur- ro & bilinguis maledictus: multos enim turbauit pacem habē

F a.v.

tes.

⁌ Ouidius dicit. &quod; acteon fuit quidam nobilis venator de genere regis agenoris qui dum quadā fessus venatione spa tiaretur in sylua: casu venit ad fontem pulcherrimum vbi dea venationis diana solebat aliquotiens se lauare. Cumigitur ca su venisset acteon ad fontem inucnit deam cum nymphis suis nudas in fonte se lauantes et balneātes: & cum vrna super de&ae; humeros infundentes aquam: quæ omnes verecundat&ae; &pro; eo &quod; nud&ae; vis&ae; fuerant incœperunt nymphe cum suis corporib&us; corpus de&ae; tegere. Dea vero nolens &quod; acteon de nuditate sua aliquid reuelaret eum mutauit in ceruum: & sic factus est sylue stris. Ouidius. Dat sparso capiti viuacis cornua cerui.

⁌ Ista possunt allegari de multis dominabus quæ secrete in fonte de liciarum cum suis domicellis fauentibus et ministrantibus se nudare consueuerunt: nullo tamen modo volunt &quod; sua nudi- tas.id est viciorum suorum veritas videatur. Et ideo quando casu aliquo inueniuntur: valde verecundantur. Et tunc ab ip- sis nymphis.id ē domesticis suis cooperiuntur & excusantur: Líber.III. Fo.XXXII. q̱̄uis factum turpe & aliis denudatum: sæpe tamen fit &quod; tales suos inuentores ceruos.id est cornutos:& diuites faciūt: & sic loquendi de ipsis potentiam eis tollunt. Ezechielis.xvi. Eras nuda et confusione plena: et transiui per te & vidi te.

⁌ Vel dic &quod; dea venationis est auaritia quæ cum nymphis suis.id est cū aliis viciis sibi ministrātib&us; sicut sūt tenacitas: sorditas/ sollici tudo: in fonte mundan&ae; prosperitatis solet continue se leuare Acteon significat vsurarios et auaros qui cum canib&us; suis co adiutoribus & fautoribus feras sylu&ae; huius mundi. id est cæte ros homines depr&ae;dantur: ita &quod; inde felicitate &pro;spera perfru- untur. Ezechielis.xix. Didicit pr&ae;dā capere & homines deuo- rare. Ceruus qui est animal syluestre cornutum & elatum signi ficat nobiles & superbos: qui vbi&que; discurrunt. Dea igitur ve- nationis.id est auaritia acteon in ceruum mutauit: q̱a sæpe cō tingit: &quod; acteon.i.vsurarius vel aduocatus: per auaritiam di- ues factus: ceruus.id est miles efficitur:& mutata prima forma iam nuditatem deæ.id est vtilitatem auariti&ae; ex tūc sequi & vi dere dedignatur: sed cum aliis ceruis.id est nobilibus superbe discurrere solet & se nobilem reputare. Tales autem finaliter a canibus comeduntur: quia cōmuniter tales rustici nō nati no- biles: sed facti solent a canibus: id est tyrannis & principibus deuorari: velin se: vel in suis h&ae;redibus paupertate & inopia lacerari. Esaiæ.xxxiii. Ve qui pr&ae;daris nonne & ipse pr&ae;dabe- ris? Et Hieremiæ.xxx. Cunctos pr&ae;datores tuos in pr&ae;dam dabo.

⁌; Cum acteon venator infinitam multitudinem canū nutriret accidit: &quod; casu venit in syluam & locum: vbi in fonte

Fa.vi.

diana virgo dea syluarum et tenebrarum balneabat se. Ip̄e au tem videns eam nudam statim mutatus est ab ea in ceruum. Comites vero sui qui ipsum vocabant inuenientes ipsum in ceruam mutatum: nec cum cognoscentes cœperunt contra eum canes excitare: & statim ipsum atrociter lacerare: q̱̄uis ipse in corde suo diceret eis &quod; ipse esset dominus eorum acteō Nec cessaret flebiliter proclamare dicens. Acteon ego sum. dominum cognoscite vestrum. Canes vero eius non obstan te allegatione pr&ae;dicta ipsum acteona comederūt. Ouidius. Mersis&que; in corpore rostris. Dilacerant falsi dominum sub imagine cerui. Nec nisi finita per plurima vulnera vita: Ira phraretrat&ae; fertur fatiata diana.

Metamorphoseos Moralízatæ.

⁌ Iste acteon significat dei filium: qui vna cum comitib&us; suis idē patriarchis & &pro;phetis canes plurimos.i.iud&ae;orū populū gubernauit q̱ &pro;pter rabiem crudelitatis dici canes a principio potuerunt. p̄s. Famem patientur vt canes. Ipso&rum; autem du- ctor fuit acteon a principio:quia fuerat ipsi a principio popu- lus peculiaris. Amos.iii. Tantū modo vos cognoui ex oībus cognationibus terræ. Ista dea quæ erat virgo significat virgi nem gloriosam:qu&ae; tenebrarum.i.peccatorum & syluarum.i. istius mūdi &pro;pter suam mīam dicitur gubernatrix. Ipsa enim est luminare minus quod pr&ae;est nocti. Dico igit̄ &quod; iste acteon ducens & regens canes.i.populum iud&ae;o&rum; a casu.i.occulta &pro; uidentia patris venit ad syluā huius mundi: vbi in fonte mīæ diana.i.beata virgo continue se lauabat. Istam igitur nudam videns.i.claram & peccatis non obfuscatam:& ipsi tenerrime se coniungens &pro;pter ipsam in ceruum.i.in hoīem est mutatus Ipsa ē eū mutauit inq̱̄tum in sua incarnatiōe ipsam materiā ministrauit quando.s.verbum caro factum est & habitauit in nobis. Iohannis.i.Sed sic mutatus a canibus suis.i.a populo iud&ae;o&rum;: & a suis comitibus.i.principibus sacerdotū: non fuit cognitus:quia in propria venit & sui eum nō receperunt: īmo comites ei&us; .idest principes sacerdotum populū cōtra eum ex citauerunt:& ip̄m finaliter occiderunt. Thobi&ae;.i.Occiderunt regem filii ipsius.

⁌ Vel potest dici de diuitibus qui magnam habent canum & oīum comitiuā quas dea syluæ.i.fortuna q̱̄ syluam huius mūdi gubernat:quando&que; mutat in ceruos.i.in pauperes & mendicos: & tunc ipsi comites & canes.i.proprii amiciet famuli qui eos primo sequebantur:ipsos cognoscere dedignantur: īmo quod peius est cōtra ipsos erigunt̄ & in ip- sos quando&que; verbis & verberibus debacchant̄. Prouer.xix. Fratres pauperis hoīs oderūt eum:insuper & amici &pro;cul reces-

Fa.vii.

serunt ab eo. 

⁌ Cum iupiter adamasset semelen quæ erat de genere agenoris impregnauit eam: & genuit ī eadem bacchū Iuno igitur inuida videns a marito suo ioue, semelen impre- gnatā transformauit se in speciē vnius vetul&ae; heroes scilicet q̱̄ erat nutrix ipsius semeles. Monuit igit̄ eā ne alius nomine io- uis concubuisset cum ea &pro; eo &quod; multi nomine diuorum thala- mos iniere pudicos. Monuit eam inq̱̄ vt prima vice qua iupi ter veniret ad eam vnū donū postularet ab ipso. Quo cōcesso peteret vt talis ac tantus ac tali forma coniungeretur cū ipsa qualis & quantus coniungitur cum iunone. Credidit semele si mulat&ae; nutrici. Venit iuppiter petit ista donū:concedit̄ a ioue Líber III Fo.XXXIII.c & firmatut stygio iuramēto: declarat illa petitionem pr&ae;dictā. quod audiens iuppiter ingemuit Sed iuramentū cū irritare nō valeret: mœstissimus altū &ae;thera conscendit:& statim affuit cū ignibus & tonitruis & semelen concremauit: quia corpus mor tale tumultus non tulit &ae;thereos: donis&que; iugalibus arsit. Et sic ex deceptione Iunonis in vetulā trāsformat&ae;: ipsa petiit id qđ sibi nociturū erat. Iuppiter ē accipitut pro aere su&per;iori Iuno pro inferiori in quo&rum; cōiunctione fiunt ignes & tonitrua de q̱- bus semele non cauebat.

⁌ Ista possunt applicari contra prodi tores quia scilicet more iunonis: inuidi: quando volunt semelē id est aliquā personam decipere trāsformant se in nutricem ei&us; idest est fingunt se esse beniuolos & amicos: & sic sub specie ami citi&ae; consulunt facereid propter quod tribulationibus & aduer sitatibus conflagrētur. Bene igitur consulitur prim&ae; Ioānis.iiij Nolite omni spiritui credere: sed probate spirit&us; si ex deo sint.

⁌ Vel potest allegari contra simplices & fatuos qui maiora ap- petunt q̱̄ sunt digni: & proprio statu non sunt cōtenti. Et ideo cum ioue id est cum magnis dominis maiorem familiaritatem habere volunt: propter quodfrequenter pereūt & ignib&us; tribu lationum cremātur quitamen si in inferiori gradu mansissent: incolumes seruarentur. Ideo dicitur Prouerbiorū primo Stul- ti ea qu&ae; sibi sunt noxia cupiunt.

⁌ Cum Iuppiter fulminasset

Fa.viij.

semelen in qua genuerat bacchum: noluit filium cum matre &per;- ire. Et ideo ipsum de ventre matris extraxit: & in suo fœmore inseruit:& immisit & ibi eū vs&que; ad complementum.ix.mensiū custodiuit: quē postea partu iuit & propter hoc bacchus bis ge nitus dictus fuit. Fuerat etiam dictus ignigena quia ab igne fu erat rapt&us;:& ne Iuno nouer ea ipsū inueniret a nymphis nysei dib&us; fuit in hedera inuolutus.& in antris earū recōditus & nu- tritus. Ouidi&us;. Datū Nymph&ae; Nyseides antris: Occuluere suis lactis&que; alimēta dedere.

⁌ Per bacchum qui inebriat: intelligit̄ vera fides qu&ae; feruore deuotionis inebriat seruos xp̄i. Per seme len intelligitur populus iudaicus: per nymphas intelligo po- pulum gentilem & paganum. Dico igitur &quod; a principio Iuppi ter id est deus pater: semelen id est synagogā: baccho id est fer- uore fidei impregnauit ipsam&que; fidē ipsi soli tradidit. Amos. iij. Tantum vos cognoui ex omnibus cognationibus terr&ae;. Ip sa autem semeleconuersa est in arcum prauum christum occidē do:& infidelitatem incurrendo ideo ab ipso deo fulminata est. Metamorphoseos Moralízate. Bacchus aūt iste id est virtus fidei ab ipsa est sublatus:& nym phis nyseidibus id est populis gentilibus est traditus: et com missus Constat enim &quod; deus pater fidem catholicam a popu- lo iud&ae;orum abstulit: ipsam&que; gentili populo commisit: qui ip sam gratanter recepit & hedera semper virenti id est philoso- phia & gentiliū scientia ipsam vestiuit & ornauit. Ita &quod; ex tūc ipsa gentilitas ipsi baccho id est fidei: suam ederam id est suas philosophicas sciētias dedicauit. Mathei.xxj. Auferetur a vo bis regnum dei & dabitur gēti facienti fruct&us; eius.

⁌ Vel dic &quod; bacchus est christus qui dicitur ignigena:& bis genitus. Deute ronomij.iiij. Deus noster ignis consumens est. Bis genitus a patre quo ad deitatē:& a matre quo ad humanitatem. Iste igit̄ sic inuolutus hedera id est carne hūana Nymphis id est sanctis animabus traditur in sacramento altaris:& ab ipsis deuote per fidem suscipitur & lacte deuotionis nutritur. Vnde dicere po- test deus pater vel virgo Maria anim&ae; illud. Exodi.ij. Accipe puerum istum & nutri mihi:& ego tibi dabo mercedem tuam.

Fa.ix.

⁌ Tiresias fuit vir quidam: qui casu inuenit: duos serpentes in simul coeuntes: quos cum percussisset ictu baculi mutat&us; estin fœminam & virilem a misit naturam. Cum&que; in statu fœmineo septem annis mansisset factum est &quod; eosdem serpentes iterum cōcumbentes inuenit: quos cum iterum percussisset in virum &pro; tinus est mutatus:& a statu fœmineo trasformatus. Vnde Oui dius. Percussis anguibus ijsdem. Forma prior redijt genitiua- &que; venit imago.

⁌ Iste Tyresias significat populum iudaicum qui vir a principio fuit id est virtuosus & bonus: Sed q̱a serpen tes inuicē coeūtes id est duplicē christi naturā diuinā scilicet & humanam insimuliunctam per fidem & credulitatem recipere noluit: immo ipsos percussit & contempsit (Percussit ē natu- ram diuinam trinitatem non recipiendo & filium a patre non distinguendo. Percussit humanam naturam ipsam in cruce oc cidendo & vituperijs afficiendo) Ideo dico &quod; iste Tyresias id est populus iud&ae;orū a virili conditione id est a fidei virtute & &per; fectione cecidit & in naturam fœmineam id est in gentem im&per; fectam & instabilem mutatus fuit: ita &quod; per septennium id est per vniuersitatē temporum: ipsos in fœmineo statu id est im&per;- fecto persistere oportebit. Verū tamen iste populus prædictos serpentes videbit & duplicem christi naturam credet ipsum&que; lachrymis & oratione pœnitēdo &per;cutiet & mouebit. Et sic fiet &quod; populus iste in virū iterū conuertetur id est virtuosus & fide Líber III Fo.XXXIIII.eij. lis efficiet̄ & ex malicia fœminea reuertetur. Figura Exodi iiij. De virga versa in serpētē quē primo moyses exhorruit sed cau dam eius postea appræhendit: et sic serpens in virgam iterum versus fuit nec moyses amplius timuit.

⁌ Virga virtutis dei ē dei filius benedictus qui eum in serpentē id est in mortalem ho- minem fuisset mutatus: Moyses id est iud&ae;orum popul&us; accipe re vel credere noluit: sed potius horruit/& contempsit. In cau- da tamen id est in fine ipsum credendo accipiet & eum esse vir- gam id est dei filium recognoscet: quia cum plenitudo gentiū introerit tūc omnis israel saluus fiet. Romanos.ij.

⁌ Cum iup piter & Iuno quadam die iocosius agerent & de carnis volup-

Fa.x..

tatibus disputarent ad iudicandum vter in coitu maiorem de- lectationem inueniret vir scilicet an mulier: Tyresiam qui vir & fœmina fuerat arbitrum elegerūt. Venus crat huic vtra&que; no ta: Qui cū &pro; opinione Iouis: iudicasset & fœminā plus viro de lectari dixisset: Iuno indignata eum lumine priuauit. Iuppi- ter vero ei compatiēs in recompensationem perditi visus sciē tiam futurorum ipsi dedit: ita &quod; ex tunc responsa verissima da bat de omnibus: quod valde famā ipsius ampliauit. Vnde O- uidi&us;. Pro lumine adempto Scire futura dedit: pœnam&que; leua- uit honore.

⁌ Tyresias æstiua perennitas interpetatur. Vn- de in figura temporis ponitur. Tempus igitur hyemalibus mē sibus dum in terris frigorestricto: nulla producit: masculinum quodammodo sexum significat. Vere igitur iam regresso ani- malia lasciuiam exercentia videns percutit ea virga id est æstu feruoris sic&que; in sexum fœmineum id est in &ae;stiuam trāsit fœcū ditatem & ideo in modum fœmin&ae; &ae;statem posuerunt quia eo tempore germina prodeūtia sic suis tanq̱̄ a matris vtero emer gant folliculis. Serpentes sunt conceptionum tempora scili- cet ver & autumnus. Igitur dum iterū coeunt animalia & ferūt germina percussit ea iterum tyresias id est tēpus iam ad hyemē vergē. virga.i.frigoris vredine sic&que; tandem in pristinā redit imaginē. Autūn&us; ē adeo cūcta affligit vt herb&ae; iā marcescāt succi arborum siccēt̄ & folia cadāt. Sic&que; temp&us; ad ign&us; hyema- le declinās in masculinā reuertitur sterilitatem Nec incongrue aseptimo anno sexum mutasse dicitur: Septimo enim mense debent vices temporū varian vt monstratū est. Deni&que; duob&us; dijs igneat&que; aere de voluptate & de procreationis virtute dis- certātib&us; tyresiā arbitrū q̱rūt Iustū&que; vtpote rē ex&per;t&us; &pro;fert iu dictū. in fructuū.n.gn̄ib&us; pl&us; ab aere q̱̄ ab igne &per;uenit. acris ē Metamorphoseos moralízatæ. humiditas germinat flores in glebis & frondib&us; producit flo- res & multiplicat in folliculis. Calor vero ignis maturare dicta nouit in granis Sed mox tyresias c&ae;catur a Iunone illa scilicet de causa &quod; hyemis tēpus nubilo aeris caligante nigrescat. Iup piter tamen id est calor aliqualiter hyemalem asperitatem leni- ens: seminū satorū spondet salutem & quasi iam pr&ae;dicit. Vn- de & futurorū ei fingitur dedisse scientiā.

⁌ Vel potest allegari fabula: &quod; iuppiter id est deus iuuans dāna & infortunia q̱ susti- nemus solet recōpensare & semper aliquā eis consolationē vel vtilitatem miscere. Vnde. Omnia proueniunt cū quodam incō moda fructu

Vel potest dici &quod; illi qui lumine vel notitia mun- dan&ae; prosperitaris sūt priuati & visu terren&ae; sapiētiæ pr&ae;granā tur vel priuantur futurorū scientia dotantur inquātum tales ad cogitandum de futuris & de his qu&ae; ad salutem pertinent com pelluntur: quia mundan&ae; consolationis amissio spiritualis sa- pienti&ae; & futur&ae; meditationis est occasio Mathei.ij. C&ae;ci vidēt

⁌ Vel dic &quod; vbi exteriores vires deficiūt: interiores fiunt acu- tiores: & vbi corporis oculus clauditur ad cognoscendum ar- dua meus leuat̄. Exemplū de democrito philosopho qui athe nis veniens: oculos fecit sibi erui vt vegetatiores cogitatiōes & cognitiones haberet.

⁌ cū tyresias daret responsa verissima petitū fuit si fili&us; Lyriopes nymphæ: nomine narcisus qui erat puer pulcherrimus diu esset victurus: qui respondit sic. Si se nō nouerit inquit Acsi diceret &quod; diu erat victurus: dum tamen su am formam et pulchritudinem nō esset visurus. cū igitur nar- cisusa nymphis & puellis pluries esset requisitus & omnes cō- tēneret & de pulchritudine superbiret ita &quod; echo nymphā vo- ciferā ipsū insequētē & eū allo q̱ cupiētē sed nō valētē eo loq̱ &quod; nō poterat sed solū ad verba vltīa respōdere fugeret & ei&us; amo ē penitus exhorreret: propter quod ipsa echo ex toto euanuis set.& in vocem decessisset: factū est &quod; idem narcisus quadā vi- c&ae; cum fatigatus esset: ad quendam clarissimum sontem venis set: & bibere vellet incœpit vmbram suam pulcherrimam re- spicere: & suam imaginem cœpit tam feruenter amare: &quod; cū ip sam non posset tāgere:& pr&ae; amore vmbr&ae; ecedere nollet ne- cesse habuit ibi fame & inedia periere. Aīa igitur eius apud infe os se in aquis stygiis adhuc respiciens mirabatur. Corpus aūt cius in florem purpureum est conuersum. Ouidius. Nus&que; cor- pus erat: croceum &pro; cropore florem. Inueniunt folijs medium Líber III Fo.XXXVeiij eiu gentibus albis.

⁌ Reuera talis sentētia tyresiæ quotidie ve- riticatur in multis quia multi sunt qui spiritualiter viuerent: si se & suā pulchritudinē non viderent nec attenderent. Sed quia pl&ae;run&que; accidit &quod; quidam sūma pulchritudine vigent ita &quod; pulchritdinem corporis quantum ad formā: pulchritudinē anim&ae; quantum ad sciētiam: pulcritudinem fortun&ae; quantum ad opulentiam magnam habent: ideo ipsi in superbiam elati omnes alios despiciunt nullius&que; volunt societatem aut co- pulam immo alios indignos societate & familiaritate sua cre- dentes ipsos fatue vilipendūt. Quid igitur? Procerto isti in fō te mundan&ae; prosperitatis videntes vmbram & eminentiā sta- tus sui qu&ae; omnia transeunt sicut vmbra. Sapienti&ae;.v. Ita fer- uenter ipsam diligunt:& se in ea ita glorificant: &quod; animæ vitā perdunt. Bonum igitur est &quod; homo se non videat:& quod ad suas naturales: temporales & morales pulchritudines per com placentiam non respiciat ne ex hoc alios vilipendat. Et ideo bene cōmendatur ignorantia canticorum.i.vbi anim&ae; dicitur. Si ignoras te o pulchra inter mulieres egredere & abi:& sequit̄. Pulchr&ae; sunt gen&ae; tu&ae;.

⁌ Echo fuit qu&ae;dam nympha loquacis

Fa.xij.

sima qu&ae; ioui in adulterijs fauens: quādo nymphas in monti- bus opprimebat Iunonem Iouis vxorem ne maritum in adul terio depr&ae;henderet: in verbis echo tenebat. Cum igitur frau- dem ech&us;: Iuno quadā die percepisset & se illusā; ab ea cogno- uisset indignata ab ea garrulitatē abstulit et potestate loquēdi: vel respōdēdi ipsi interdixit: & &quod; solū ad vltīa verba possit re- spōdere licentiā ipsi dedit. Ouidi&us;. Vocalis nymph&ae; qu&ae; nec re ticere loquēti Nec prior ipsa loqui didicit resonabilis echo. Ex tunc igit̄ echo in siluis mōtib&us; & fluminib&us; habitauit & quotiēs ipsi aliquid dicit̄ qu&ae; dicta sunt replicat Corpore fuit priuata:& in vocē ex toto mutata: & ad resonadum in mōtib&us; ordinata. Ista igitur ē vox qu&ae; in mōtib&us; & siluis auditur quādo aliquid dicitur aut clamat̄. Ouidi&us; Inde latet siluis nullo&que; in mōte vi- detur Omnibus auditur son&us; est qui viuit in illa.

⁌ Dic &quod; echo significat adulatores qui & montes.i.pr&ae;latos: siluas.i.religio sos: flumina.i.seculares & delicatos frequentāt & circa ipsos re sonāt & clamāt. Si ē contingat aliquid ab aliquo dici statim solēt ad verba ipsius respōdere:& verbū eius tan&que; benedictū replicare. Vnde textus. H&ae;c ī fine loquēdi Ingemīat voces: au dita&que; verba reportat. Et eccl.xiij. Diues locut&us; est & ōes ta- uerunt:& verbū illius vs&que; ad nubes perduxerūt.

⁌ Vel dic &quod; tales echo sūt q̱dā litigios&ae; & brigos&ae; mulieres vel ēt q̱dā serui Metamorphoseos Moralízatæ. ores queruli qui vltimum verbū semper volunt habere: & ad omnia qu&ae; dicuntur a maritis at&que; dn̄is respondere. Etsi ab cis repr&ae;hendunt̄ semper murmurant. Contra illud leuiti. xix. Nō eris criminator aut susurro in populis. ⁌ Vel dic contra deriso res:qui verba aliorū deridendo referūt & resumunt ipsi&que; si q̱ si bi placentia vel placida nō audiūt sæpe multiplicāt at&que; dicūt.

Fa. xiij.

⁌ Penthe&us; rex thebarū īpro&per;auit semel tyresi&ae; vati &quod; c&ae;c&us; eēt cui tyresias. &Quod; felix esses si tu quo&que; luminis hui&us; Orbus ait fie res. Festa ē bacchi videbis & contēnes & exinde cōtēpt&us; oc cideris. Accidit igitur &quod; cū bacchus quodam die cū suis sacris ad festa eius celebranda venisset. Pentheus noluit suscipere fe- sta: Audiēs&que; &quod; ista festa in monte citherone celebrabātur: iuit illuc ad impediendū. Cum ergo ibi essent mater ei&us; & sorores matris ei&us; dicta festa celebrantes virtute bacchi factū est &quod; ma cer & parentes ei&us; prædict&ae; insanirent ita &quod; vidētes pentheum ipsum esse a prum crediderunt & cōtra eum cucurrerunt:& eum lapidibus thyrsis & baculis occiderūt iuxta vaticinium tyresi&ae; dicētis ei Mille lacer spargerelocis & sanguine siluas Fœdabis matrē&que; tuā matris&que; sorores.

⁌ Dic &quod; fatuū est bacchātes id ē bacchum seu vinū colentes redarguere vel in suo furore velle corripere vel castigare dato etiā &quod; ille qui corrigit sit pentheus rex id est magn&ae; dignitatis. Dato etiam &quod; sit nepos vel fili&us; ip si tamen ebriosi ad hoc non intendunt immo si ipsos redargu it ipsam aprum.i.inimicum deputabunt contra eum insurgent & multipliciter perturbabunt. Ideo dicit̄ Ecclesi.xxxj. In cōui uio vini non arguas proximū: & non despicias eum in iocun- ditate illius. Verba Improperil non dicas ili.

⁌ Vel si vis allega &quod; nonest c&ae;citas & infortuniū aliquod alicui improperandum quia scđ philosophum in &ae;thicia: C&ae;co magis miserendum q̱̄ improperandum.

⁌ Vel dic &quod; multis est vtile oculis carere q̱ bus visus est principalis occasio culp&ae;. Exemplum de iud&ae;is q̱ christum & eius facta viderūt & noluerunt propter hoc credere Propter quod dicitur Io.ix. Si c&ae;ci essetis non haberetis pct̄

Fa.xiiij.

⁌ Cum bacchus esset iuuenis pulcherrimus volens ire ad insu- lam naxon nomine qu&ae; erat ad dexteram partem cuiusdam flu minis: nautis quibusdam se commisit qui ipsum illuc vehere &pro; miserunt. Qui cū eēt in naui nautæ allecti pulchritudine pueri ip̄m &pro; &per;da retinere volentes ad leuam nō ad dexteram ire cœ- perūt & ad alienas partes ipsum ducere voluerunt. Quod vi- dēs bacchus. Non hæc mihi littora naut&ae; Promisistis: ait non h&ae;c mihiterra rogata ē Quo merui facto pœnā: q̱ gloria vīa Líber IIII Fo.XXXVI.eiiii est Si puerū iuuenes si multi fallitis vnū? Qui cū nec sit cessare vellēt sua ptāte diuīa nauē arestauit & oēs rēos & armamēta na uis in feras serpētes pātheras & tigrides cōmutauit. Quib&us; ter- riti ip̄i nautæ in mare dissilierūt formā hūanā amiserūt: & in pi- sces q̱ delphini dicūt̄ mutati fuerūt pīnas &pro; brachiis habuerūt & caudā bifurcatā &pro; pedib&us; tenuerūt & sic &per;ditiōe sua & audacia p̄miū adepti sūt.

⁌ Dic &quod; nauis ista ē eccƚia q̄ bacchū.i.iu uenē deū pulcherrimū debet portare &per; fidē & merces virtutū cō tinere & ad &per;tē dexterā.i.ad portā &per;adisi nauigare. Pro.xxxi. Facta ē q̱si nauis īstitoris &c. Inista naui sūt naut&ae; ad eā.i.agricol&ae; susti- nēdū.i.agricol&ae; & mercatores & sūt armamēta ad eā desēdēdā prīcipes scʒ & su&per;iores. inferiores hn̄t corp&us; sustētar̄: su&per;riore aūt ab her̄ticis & alijs īimicis defēsare Sʒ hodie armamēta na uis nr&ae; cōuersa sūt in feras q̱a ip̄i su&per;iores & p̄lati: fere: leōes & tygrides sūt effecti Iob.xxx.Mutat&us; es mihi ī crudelē. & in du- ticia man&us; aduersaris mihi Naut&ae; igit̄.i.īferiores & subditi exē- plo & timore taliū aliqn̄ in mare pctī decidūt & pisces.i.fluxibi les pctōres fiūt.Cōstat.n. &quod; &pro;pt su&per;io&rum; crudelitatē mƚti subdi to&rum; faciūt īq̱̄tatē. Qđ maxīe videm&us; ī religiōe vbi &pro;pt crude litatē p̄latorū mƚti lubditi apostatāt: nauē religiōis dimittētes & in mariscli in pisces.i.in viros carnales mutāt̄.

⁌ Vel dic cō- tra curatos & inferiores q̱̄ scʒ deū bacchū bis genitū ī sua custo dia acceperūt & se ei&us; obeseq̱is dedicauerūt verū tn̄ q̱a nō seruāt pactū &per;missū in ordīe clericat&us; īmo cū deberēt &pro;cedere ad dex terā &vi; tutū vadūt ad leuā viciorū dimittūt bona spiritualia & eligūt tēporalia. Ideo cōuertit de&us; armamēta nauis.i.p̄latos su &per;iores in feras.i.crudeles & spoliatores. Et iō fit &quod; isti tribulati ōib&us; maio&rum; suorū cōpulsi nauē.i.&pro;priū bn̄ficiū. vƚ eccƚiā per- dūt & pisces vagabūdi &per; mare mudi fiūt Isti possūt dicer̄ Gen̄ xlij.Merito h&ae;c patimur q̱a peccauim&us;.

⁌ Sequit̄ lib.IIII.

AT nō alchitoe.

⁌ In hoe.iiij.lib.Oui. p̄misso &quod; aliq̱ mulieres theban&ae; sacra Bacchi colebāt & aliq̱ s&per; de q̱ b&us; ī feri&us; dicet̄ tēnebāt narrat historiā q̄ magis vide- tur certa narratio q̱ fabul&ae; cōpositio

⁌ Dicit .n. &quod; pyram&us; erat Iuuēis pulcherrim&us; & tysbe iuuēcula pulcherrīa: q̱ ī ciuitate ba bylōica in vicinis & contiguis dōib&us; habitabāt diligebāt&que; se mirabiliter & quia alit̄ nequibant per vnam parietis fissuram sibi inuicem colloquentes conceptus suos sibi mutuo expri- mebant Igitur vt inuicem coniungi possent condixerunt in ter se &quod; de paternis domibus nocte exirent & extra ciuitatem ad busta Nini sub quadam arbore mori quæ illic erat gelido Metamorphoseos Moralízatæ. contermina fonti conuenirent:& ibi amoris sui negocium ad- implerent Pacta placent & lux tarde discedere visa Præcipitat̄ aquis & aquis nox fugit ab ijsdem Quid multis puella amore succensa:quam audacem faciebat amor: prima condictum per uenit ad tumulū Nini: dicta&que; sub arboresedit. Et ecce leena si tim depositura prædictum venit ad fontē. Quam videns tys- be timore perterrita obscurū timido pede fugit in ātrum vt ibi lateret. Fugiēti igitur vitta seu peplum cecidit quā inuētam lee na ore sanguinolento cruētauit tenues&que; laniauit amictus. cū ergo bibisset leena & in siluam redijsset pyramus tardius egres sus ad fontem sub moro venit & vittam tisbes cruentatam in- ueniens existimauit eā a feris deuoratam & sic occasione sui mortuam & consumptam. Condolens igitur & plangēs. Vna duos inquit nox perdit amantes. Hæc & alia plura dieens quo erat accinctus dimisit in ilia ferrum Gladio quippe proprio se transfodit ita vt sanguis morientis exiens & alte iaculatus fruc- tus mori qui albi erant nigrum verteret in colorem. Ouidius Made facta&que; sanguīe radix purpureo tingit pēdētia mora co lore Tysbe autem excusso timore leenæ quæ iam recesserat ad fontem veniens:fructus arboris in nigrum mutatos admirās Et pyramū transfossum proprio gladio reperiens:& hoc amo re sui factum fuisse comperiens: ense pyrami qui adhuca cæde tepebat se transfodit:& sic cum amico propria vitā terminauit dijs igitur reuelantib&us; fuerūt cogniti ita &quod; parentes ipsorū cor pora in simul combusserūt & cineres in eadem vrnā posuerūt:

⁌ Ista historia potest allegari de passione & īcarnatione chri- sti. Pyramus est dei filius. Tysbe vero anima humana quæ se principio multum dilexerunt et per caritatem & amorem con- iungi inuicem decreuerunt:sed quia dato &quod; essent vicini & qua si consimiles:eo &quod; ad imaginem dei factus est homo: quidam tamen paries id est peccatum ad&ae;:coniunctionem impediebat & ipsos abinuicem disiungebat. Ipsi autem per prophetas col loquentes condixerant per beatam incarnationem insimul cō inuenire:& submori arbore id est sub cruce ad fōtem baptismi & gratiæ inuicem consentire. Sicigitur factum est &quod; ista puella anima propter leenam id est diabolum fontem grati&ae; adire nō potuit sed aduentum amici sui pyrami id est dei sub silentio ex pectauit Abac.ij.Simoram fecerit expecta eum quia veniens veniet & non tardabit. Iste igitur iuxta condictum finaliter ad nos venit & snb arbore crucis amore tysbes id est animæ mor- ti se exposuit ita&que; arborem ipsam videlicet crucem proprio sanguine cruentauit & colorem ipsius denigrauit. Et ideo tys- be id est fidelis anima debet per compassionem eius de passio- nis gladio se transfigere & eandem pœnam mentaliter sustine- re.

⁌ Vel dic &quod; ista puella est virgo maria ad quamdei fili&us; per īcarntionē venit.& sub crucis arbori e mori voluit Ipsa vero &per; cōpassionem eius gladio se transfodit.Lu.ij. Tuā ipsius aīam pertransibit gladi&us;.

⁌ Cum iuno de Ioue nihil pareret Iuppiter timens ne in se peccatum esset:causa experimenti caput suum

Fa.ij.

concussit per quam concussionem pallas de cerebro eius nata eft & in terram armata prosilijt Iuno autem indignata volens ostendere &quod; ipsa non esset causa sterilitatis leuauit se & concu- tiens vuluam suam vulcanum sine vsu masculi peperit q̱ vul- canus quasi de vulua cadens propter hoc dict&us; ē.Iste tamē q̱a turpis erat facie de cœlo fuit proiectus in terram:& claudus est factus qui in lēno insula fuit absconditus & nutritus & tandē veneri in matrimonium fuit datus.

⁌ Ista possunt exponi mo aliter. Et sic dico &quod; Iuppiter significat intellectum Iuno vero volūtatem & affectū. Iste .n. sunt du&ae; potenti&ae; in anima consti- tut&ae; et ēt inuicem coniugat&ae; verum quia ips&ae; differunt inter se nō pariunt & nūq̱̄ actū vnum & eundem producere possūt ipsa- rū tamen potētiarum qu&ae;libet vult tētare si per se porerit pare- re. Iuppiter ergo de cerebro imaginatiōis su&ae; palladem id est sapientiam produxit Iuno vero id est affectus vulcanum deū ignis id est ardorem concupiscenti&ae; generauit. Qui scilicet in terram cecidit per auariciam: veneri fuit coniūctus per luxuriā Et semper claudicat per sinistram intentionem & maliciam In lemno etiam quæ est insula ardēs habitat per rapinā & sæuitiā Constat enim &quod; ista per ordinē se habent vt scilicet de Iunone id est mentis affectione vulcanus.i.concupiscentia nascatur & &quod; ipsa cōcupiscentia in terram per auariciam deprimatur cum venere &per; luxuriam coniungatur & in lemno insula ardente id ē crudelitatis ardore hospitetur & semper clauda per fraudem & maliciā reputetur. Et breuiter: rāta est turpitudo vulcani id est cōcupiscenti&ae; &quod; de cœlo cū malis angelis est eiecta & in terra id est inter peccatores & terrenos est recepta.

⁌ Allegoricæ de cœlo idē de ecclesia debet eijci & terrenis pecatoribus commē dari.ij.Re.xiij Eijce a me foras & claude ostiū p&us; eā.

⁌ Vel dic &quod; Iuppiter est animus iuno caro: quia scilicet animus palladē deā armatā scilicet sapiētiā gn̄at:Caro vero e cōtrario vulca- Metamorphoseos Moralízatæ. num ardentē.i.malū desyderiū cāt qđ creat .s. &per; maliciā claudi cat. Et ideo dij.i.j.motus rationales ipsum debent a cœlo id est mente expellere & tanq̱̄ turpissimum de mētis tabernaculo effu gare. Iuppiter autem & Iuno cōtrarios faciunt partus & actus. Gaƚ.v. Caro concupiscit aduersus spiritū &c.

⁌ Vel dic &quod; Iup piter est bonus p̄latus Iuno vero malus quia pro certo bonus semper solet palladē.i.sapientes &per;sonas in ecclesia vel pt̄ia ge nerare & in altis officijs & beneficijs collocare. E cōtrario mal&us; p̄lat&us; vel princeps: malas &per;sonas in bn̄ficijs & in officijs collo cat et &pro;ducit: Tales .n. solēt claudicantes plus diligere sct̄m illud Luc. xiiij. Exicito in plateas & vicos ciuitatis & pauperes ac:debiles c&ae;cos & claudos introduc huc.quia mali su&per;iores in domib&us; & officiis introducunt pauperes qui carent virtutum opulentia debiles qui carent fortitudine & constantia: c&ae;cos q̱ carent spirituali sapientia:claudos qui carēt rectitudine & iusti tia.Hic.xxxj. Inter quos erūt cæcus claudus & prægnās & pa- riens cœtus magnus reuertentur huc. Sicut videmus de malis officialibus & iudicibus qui more vulcani in terram per auari- ciam cadunt. veneris per luxuriam cōiuges fiunt. Lemni id est ardoris crudelitatis & seuiti&ae; habitatores fiunt & nunq̱̄ per iu- stitiā vadūt recte īmo &per; acceptionē personarū & munerū sem&per; claudicant. Impossibile est ē quin vulcanus de cœlo cadens efficiatur claudus id ē quin iudex auatus terrena appetēs in iu- dicijs claudicet & nō rectus sit. Iste figurat̄ in miphiboseth.ij. Re.iiij. Qui de manibus nutricis cecidit & in perpetuo clau- dus fuit ad denotandum &quod; iudex quē per auariciā nutrix sua di mittit cadere necesse habʒ & in iudicijs claudicare.ʒ.Re.xviij. Vs&que; quo claudicatis in duas partes Talis vulcan&us; de vulua di citur cecidisse id est a carnali affectione mali fauoris ad cōsensū processisse quia tales de cœlo id est de alto officio expelluntur: & a bonorum confortio excluduntur. p̄s. Expulsi sunt nec po tuerunt stare. Animal ē claudū nō debet deo immolari sicut dr̄ Deut̄o.xv. Nec homo taliter claudicās debet diuinis offici is deputari.Ideo.ij.Re.v.figuratiue dicitur &quod; ille qui abstulis- set c&ae;cos & claudos odientes aīam Dauid de ciuitate hierusalē erat a Dauid pr&ae;miū recepturus ad denotandum &quod; ille apud deum præmiaretur per qume claudi & cæci id est insisti & mune ribus excæcati de ciuitate ecclesiæ expelluntur. Bene igitur ibi- dē illis dicitur. Cæcus & claudus non intrabunt in templum.

⁌ Vel dic &quod; vulcanus est diabolus qui propter peccatū & turpi tudinem de cœlo fuit deiectus & intellectus & affectu fuit claud&us; Líber IIII Fo.XXXVIII. hic in terram cū peccatorib&us; est depulsus: & imsul&ae; ardenti.i.in erno perpetuo cōdemnatus.

⁌ Cum dearum pulcherrima Ve

Fa.iij.

nus esset data vulcano turpissimo & claudo ipfa cōtempsit eū: Et ideo martem diligens cum ipso pluries adulterium cōmisit. Sol autem qui est de&us; omnia vidēs hoc vulcano reuelauit: qđ vulcanus explorans & verū esse reperiēs martem cū venere siƚ cōcūbētes: cathena adamātina in lecto disposita in actu quē ex cercebāt īuicē colligauit: ita &quod; se de lecto mouere nō poterāt & patefactis ianuis oēs deos ad ridicula & ad spectaculū cōuoca- uit ita &quod; h&ae;c fuii toto notissima fabula c&ae;lo ad &per;ces aūt neptuni vulcan&us; eos soluit. Sed ven&us; cōtra solē q̱ hoc vulcano marito suo reuelauit īdignata oēs filias ei&us; meretrices fecit.

⁌ Istđ po- test allegari &quod; nō ē bonū turpes maritos pulchris mulierib&us; tra dere vƚ e cōtrario quia in talib&us; cōiugijs solēt cōtēpt&us; & adulte- ria seq̱ & fides nō seruari sed bonū ē in cōiugijs eq̱litatē attēde re deu.xx. nō arabis in boue sƚ & asino.

⁌ Vel pōt allegare cō- tra illos q̱ alio&rum; delicta reuelāt & cōtra alios derisionē & īfamiā excitāt q̱a pl&ae;rū&que; dei iusto iudicio fit &quod; q̱ ī cōfusiōe alio&rum; gƚiā tur & aliorū vitu&per;ia machināt̄ &per; casū simile suū vƚ suorū cōfū- dāt̄ sicut patet de sole q̱ veneris adulteriū reuelauit & similiter in suis filiab&us; passus fuit. Propt hoc dr̄ prouer.xxv. Qu&ae; vide rūt oculi tui ne &pro;feras.

⁌ Vel potest allegari cōtra eos q̱ malo amore se diligūt & cathena mal&ae; cōsuetudinis:& carnalis dele- ctatiōis ita adh&ae;rēt tenacit &quod; dato &quod; dij.i.boni & magni ipso rū vitu&per;ia videāt & derideāt ip̄i tn̄ ab inuicē separi nō valent ī- mo ad sui cōfusionē & infamiā siƚ manēt sic ad litterā videmus de venere.i.de luxuriosis & pulchris mulierib&us; q̱ vulcano.i.ru- sticis vel turpib&us; nupt&ae; ipsos cōtēnūt & matrē deū belli.i.no- biles & bellicosos elign̄t: & ab ip̄is nūq̱̄ dissolui volūt.

⁌ Ven&us; volens se de sole q̱ suū adulteriū reuelauerat vīdicare fecit ip̄m

Fa.iij

in amore leucothoe cuiusdā &vi;ginis pulcherrim&ae; orchami & eu timenes fili&ae; taliter exardescere &quod; mūdū illuminare aliqn̄ obli uiscebat̄ & tardi&us; q̱̄ consueuerat qn̄&que; surgens: qn̄&que; horā sui or tus anticipans iam dimisisse suum regimen videbatur ordo&que; re&rum; mirabiliter turbabat̄. . Igitur sol quadem vica in formam eurimenes matris puellæ se mutauit & sic in thalamum intrans vbi puella erat: et famulas exterius emittens se locuturam cum filia simulauit. Solam igitur videns: figuram vetule Sol exuit & se esse deum q̱ui videt omnia & mūdi oculū declarauit Metamorphoseos moralízatæ. & sic eā vƚ opprimēs cum aūt ea carnaliter habitauit. Clyti&ae; qu&ae; dam alia quam idem sol prius dilexerat zelotypa inuidit & or- chamo patri puell&ae; vulgauit adulterium. qui filiam viuam in terram infodit: tumulum&que; super grauis addit haren&ae;: Ad quā sol radios suos vertens sed ipsam iam mortuam resuscitare nō valens: eam in virgam thuream transformauit & thus eius ad sacrificandum sibi & aliis numinib&us; ordinauit;

⁌ Istud potest allegari contra ecclesiasticos luxuriosos: quia s&ae;pe fit &quod; solid est aliquis doctor vel pr&ae;lat&us; alicuius mal&ae; mulieris amore ve- xatur & ibitaliter occupatur qd illuminare doctrinis vƚ exem plis mundum vel patriam non dignatur immo surgendo & cu bando inordinatus efficitur & &quod; plus est sæpe fit vt mutato ha bitu in alteri&us; speciē mutetur vt suam impudicitiam exequat̄.

⁌ Vel dic &quod; talis sol est aliquis subtilis h&ae;retic&us; qui ratione cle- ricatus sui ad illuminandum patriam creditur esse dignus. Iste igitur matrē cuiuslibet person&ae; simplicis se esse fingit & ex ma terna caritate sibi loqui se asserit & mūdi ocƚm se dicit & sic per errores ipsum decipit & virginitatem id ē innocēti&ae; puritatem ei tollit propter qđ pater eius deus ipsam finaliter in inferno &per; æternam damnationem opprimit & includit.

⁌ Vel dic &quod; ta- lis est qu&ae;libet virgo martyr. quia emが solid est christ&us; cū ea co- pulatur per fidē & in forma mƚis ei apparet per caritatem pater ei&us; mundus cum tyrannis ipsam interficit sed ipse sol christus ipsam in virgulam thuris mutat inquantum sequentibus mira culis per bonam famam redolere facit.

⁌ Clytie qu&ae; solis fuit

Fa.v.

amica fact a est & zelotypa propter leucothcen quā sol dilige- bat & patri leucothos adulterium publicauit qui puellam viuā infodit & sic ipsa Clytie recuperasse amorē solis &per;ditū se existi- mauit. Ad hanc tamen sol postea non accessit sed veneris mo dum ex tunc sibi fecit inilla. Vnde pr&ae; dolore contabescens at &que; deficiēs in florem qui heliotropium vel solsequium dicitur. est conuersa qui adhuc solem sequitur adeo vt quocun&que; sol se vertat iste flos etiam se conuertit. Ouidius Illa suum q̱̄uis radi ce tenetur Vertitur ad solem mutatat̄ seruat amorem.

⁌ Ista possunt dici contra īuidos qui videntes amicam paruam plus se dilectam a sole.i.ab aliquo dn̄o vel potente &per;curant ei mor- tem vel grauam ē ex hoc sperātes familiaritatē dn̄i occasionali ter obtinere. Verū tn̄ cū hoc ad notitiā &per;dicti dn̄i &per;uenerit inde cōfusiōeʒ habebūt & odiū. vn̄ amorē & p̄miū expectabāt ita&que; &pro;pt̄ hoc finalit̄ dicere potuerūt illđ Esa.lix.Expectauim&us; lucē

Líber IIII Fo.XXXIX

⁌ Vel dic &quod; clycie significat aīam peccatricē quā procerto sol iustiti&ae; christus non dignatur respicere immo ipsam vilipēdit. Eccle.xij. Altissim&us; odio habet peccatores. Debet igit̄ ista ad xp̄m solem per deuotionē & orationē se conuertere & &per; ipsius imitationē ipsum sequi & ad omnia pūcta virtutū ad qu&ae; ipse dū viueret se cōuertit sese mētaliter inclinare: & in florē honest&ae; conuersationis finaliter se mutare & per affectum & desiderium se ad deū transportare. Sequatur igitur ipsum nascentem &per; vir tutē humilitatis: ipsū viuentē per virtutē pau&per;tatis: ipsū mor rientem per virtutem caritatis: ipsum resurgentem per virtutē innocenti&ae; & nouitatis: ipsum afcendentem per virtutem con- templatiu&ae; sublimitatis: Et sic poterit talis aīa dicere illuc Ma- thei.viij.Magister sequar te quocun&que; ieris.

⁌ Vel dic &quod; sol est pr&ae;lat&us; qui cuilibet person&ae; qu&ae; deliquit licet pœniteat: non de bet statim bonum vultū ostendere ne facilitas veniæ possit es- se occasio culp&ae;: Ipse vero pœnitens licet rigorem prælati vi- deat non debet ab humtlitate recedre sed eum cōtinue sequi:& se eius volūtati subijcere quātū potest. Eodem mō dato &quod; de&us; non statim arrideat: nec nostris petitionibus faueat non pro- pter hoc a deuotione & oratione cessandū est secūdū illud apƚi Bonum facientes non deficiam&us;. Gaƚ.vj.

⁌ Scythō fuit quidā

Fa.vj.

puer quē Iuppiter mutauit in fœminā ita &quod; ex tūc ābigue fue- rit natur&ae;: quia nunc erat fœmina nunc malculus: ita &quod; nescie- batur de eo vtrū debebat homo an mulier re&per;iri.

⁌ Tales sunt duplices & varii qui nihil firmitatis aut fidelitatis habētes nūc in vnā figurā: nunc in aliā mutant̄: ita &quod; vbi masculi.i.boni & firmi credūt̄ & fortes & cōstantes: fœī&ae;.i.molles & defectibiles īueniūt̄ sicut pʒ de falsis amicis. Oui. Naturæ iure nouato am bigu&us; fuerit mō vir mō fœīa Scython.

⁌ Curetes ppƚi de plu

Fa.vij.

uia nati sūt. Cecidit ē hymber de cœlo cui&us; virtute more gra minū terra exierūt.

⁌ Sic xp̄iani de pluuia diuinæ gr̄&ae;:& de la- uacro baptismi vel spiritus sācti donis fuerūt spiritualiter gene rati & in esse morali constituti: Inde est &quod; baptism&us; dicit̄ rege- neratio: & in fusio spiritussancti creatio. p̄s. Emitte spiritū tuū & creabuntur & renouabis faciē terræ.

⁌ Hermophroditus fuit

Fa.viij.

filius Mercurij & Veneris nutritus in siluis ideis a deabus: hui&us; erat facies in qua mater&que; pater&que; cognosci poterant: Cū ergo eēt puer pulcherrim&us; patriā relicta Ida aūt nutrice relicta igno tis errare locis ignota videre flumina gaudebat. Et sic vs&que; ad Metamorphoseos Moralízatæ. quoddam stagnum iuxta ciuitatē carras in quo aqua erat lim- pidissima in qua qu&ae;dam nympha dicta salmacis sæpississime se balneabat peruenit. Volens igitur puer se balneare in sta- gno vidit eum nympha ociosa & in eius exarsit a more eum&que; rogando alloquuta est dicens Puero dignissime credi Esse de- us thalamum subeamus eūdem. Illi vero quid amor sit nesciēs amorem Nymphæ penitus refutauit. Ipsa vero post modum nudum illum & se balneantem respiciens ad ipsum nuda falijt & in amplexus & oscula eius ruit: pugnantem&que; tenet luctanti a&que; oscula carpit. Cum&que; puer: necsic in ipsius consentiret amo rem rogauit illa deos &quod; perpetuo non disiungerentur ab inui- cem. Vota suos tetigere deos nam mixta duorū Corpora iun- guntur. Et sicex ipsis vna &per;sona constituta est habēs vtrum&que; sexum & naturam vtrius&que; sequens & sub vna duplex &per;sona videtur. Ex tunc igitur quicun&que; in illo fonte se balneat solet effœminari & quasi semiuir fieri & a virilitate deficere & quasi in naturam fœmineam cōmutari. Et ita factus est hermophro ditus ex natura duplici constitutus.

⁌ Iste Hermophrodi- tus filius Mercurij potest figurare dei filium super omnia speci osum qui a prīcipio propriam patriā id est paradisum dimitte re decreuit & ad aliena loca scʒ ad mūdū se trāsferre & ibi ī aq̱ se lauare Iux.illđ. Gen̄.xij. Egredere de terra tua & de cognatiōe tua. Ista Nympha ociosa potest figurare naturam humanam ocio deditam. fons iste potest significare virginem gloriosam claram limpidā & puram. Zach.xiij. Erit fons patens domui dauid. Dic ergo &quod; nympha salmacis id ē humana natura pue- rum istum a prīcipio vidit per fidem ipsū&que; per caritatem ama uit et eius copulam & vinonem affectauit ipsum&que; dig num es- se deum putauit & eum ad incarnationem per prophetas hu- militer postulauit dictēs illđ Esa.vj. Vtinam dirūperes c&ae;los & descēderes. Verū tn̄ iste a prīcipio ī istā copulā noluit cōsentire voluit differre vt dilatio magis faceret cōplacere. Abac.ij. Si morā fecerit expecta eum. Finaliter autē iste in fontem miseri cordi&ae; id est beatam virginē descendit vbi statim nympha ista id est natura humana se ipsi coniunxit:& sic adhesit &quod; ex dua b&us; naturis vna &per;sona resultauit inq̱̄tū hūana natura in &per;sona dei filij supposita permansit. Fuit igitur iste partim mascul&us; id est deus & partim fœmina.s.homo: Et licet naturæ duplicis sit effectus tn̄ ipse vnic&us; ē & vn&us;. Mat.xxiij. Magister vester vn&us; Líber IIII Fo.XL est xp̄s. Iste et iamamor dicitur fœmineus & semiuir inquantū ille qui fuerat rigidus & seuer&us; factus est per incarnationē mol- lis flebilis & benignus Nam beata virgo effœminauit ipsū inq̱̄ tum eius rigorem in pietatē mutauit. Hier.xxxj. Fœmina cir- cundabit virum.

⁌ Mineides fuerunt tres sorores qu&ae; festa bac

Fa.ix.

chi cōtēnebāt nec ea celebrare volebāt sed telas suas faciebāt. Et ideo subito tel&ae; earum& instrumenta texoria mutat&ae; sunt in vites & h&ae;deras & dict&ae; sorores conuers&ae; sunt in vespertiliōes. Vnde Ouidi&us; Cœ&per;e virescere tel&ae; In&que; hederæ faciem pendēs frōdescere vestis. Pars abit in vites & qu&ae; mō fila fuere: Palmi- te mutantur: de stamine pāpin&us; exit Et de vespertilionib&us;. Lu- cē&que; peros&ae;: Nocte volant sero&que; tenent a ves&per;e nomē.

⁌Ap- plica cōtra quosdā q̱ in prīcipio nō curāt de baccho vel de vi- te qui finaliter assuefacti ebriosi fiuntita &quod; telas id est posses- siones in vites & in vinum cōuertunt & in vinis quicq̱d habēt exponunt. Ipsi etiam vespertiliones fiunt inq̱̄tum quando&que; fit &quod; p̄ verecundia postq̱̄ omnia consumpserint de nocte & oc culte fugiunt & recedūt & more vespertilionum de die id est de pr&ae;sentia vicinorum apparere verētur.

⁌ Iuno indignata con

Fa.x.

tra inonem reginam vxorem athamātis regis thebarum pro eo &quod; bacchū nutrierat infernum adiit & vnam de furijs infer- nalibus scilicet thesiphonen secum duxit qu&ae; ad deæ manda- tū athamātē & iuonē vxorē ei&us; ī furiā vertit:ita &quod; ipsi athamā ti statī visū est de vxore sua &quod; esset leena:& de filijs suis &quod; eēnt leunculi: qui statim retia quæsiuit & canes vocauit & vnum de filijs suis leunculum esfe credens manu arripuit & ad parietem excerebrauit. Regina vero infana cum alio filio fugit & in mar e se pr&ae;cipitauit quos ibi neptunus ad preces veneris deifica- uit. Puell&ae; aūt reginā sequentes cōuers&ae; sunt ali&ae; in saxa ali&ae; ve ro in volucres.

⁌ Istud applica cōtra ebrietatē quia illi qui nu- triunt bacchum et qui diligunt vinum & plus debito recipiūt vinū faciliter insani & furibundi efficiuntur ita &quod; quando&que; ī &pro; priā vxorē & filios debacchāt̄ & qn̄&que; fit &quod; occasiōe hui&us; mer- gūtur & cōtra &pro;prios amicos insurgut.& eos qn̄&que; vulnerāt vƚ occidūt: ratiōis ē iudiciū perdūt:& vnum esse aliud credunt & vxorem suam esse leenam id est malam adulteram suspican- tur. Fit etiam &quod; propter vinum alij submerguntur: alij saxei & insensibiles efficiuntur: alij in volucres id est superbos & ela tos mutātur. Vnde dicitur Prouer.xxiij. Cuive: cui&us; patrisve: Metamorphoseos Moralízatæ. cui rix&ae;: cui foue&ae;: cui sine causa vulnera: cui suffusio oculorum Nonne his qui cōmorātur invino & student calcibus epotan-

Fa.xj.

dis?

⁌ Cum cadm&us; videret horrendos casus & infortunia do- mus suæ qu&ae; per diuersas clades defecerat: nimio dolore affe- ctus considerans &quod; illud acciderat propter serpētem martiū.i. marti sacratum: quem diu āte occiderat rogauit deos vt ip̄i eū in serpentē mutarent qđ et factum est. Vxor autem eius videns eum in serpentē paulatim transeuntem cœpit clamare Cadme mane.te&que; infelix his exime monstris: Et præ tristitia cœpit si milia rogare & sic ipsam contigit cum marito trāsformari. Igi tur isti serpentes nunc quo&que; nec fugiunt hominem nec vulne- re lædūt Q&que; prius placiti fuerant meminere dracones.

⁌ Per serpētem in scriptura intelligitur homo prudēs. Math.x.Esto te prudentes sicut serpentes. Igitur dictum est &quod; attentis infor tunis eius cadm&us; in serpentem vertitur: quia scilicet homo qui infortunia e xp̄itur: in prudētiorē mutatur. Esai.xxviij.V exa- tio dabit intellectū: Tales etiam serpentes: dicuntur homines non l&ae;der̄: quia vir prudēs qui l&ae;siones & malicias hoīm exper tus est. debet alijs mitior esse & ex his qu&ae; experimento didicit debʒ aliis parcer̄: alios&que; nō l&ae;dere nec nocere. Heƀ.i.In eo ē in quo passus ē ipse & tēptatus potēs est eis q̱ tēptēt̄ auxiliari. Et Eccl.xxxj.Intellige qu&ae; sunt proximi tui ex te ipso. Vxor autem eius in serpentem vertitur. quia facile est &quod; amici & socij bonorum & prudentiū: eorum exemplo prudentes efficiuntur. Prouerbi.xiij. Qui cū sapientibus graditur sapienserit.

⁌ Vel dic econtrario &quod; pl&ae;run&que; cōtingit &quod; quando aliquis ad aliqđ infortunium decidit: pr&ae; desperatione in serpentem vertitur:& &quod; serpentin&us; maliciosus & venenosus efficitur vt ad statū pri- stinum per fraudes & dolos reducatur. Eccl.xiij. Nequissima paupertas in ore impij.

⁌ A crisius rex cum danaen filiam pul

Fa.xij.

cherrimam haberet timens adulteros ipfam in turri &ae;nea inclu sit. Iupiter vero se in pluuiā aureā mutauit et per tegulas dom&us; in gremiū virginis distillauit:& sic ipsam in specie auri impræ- gnauit et in ea perseum generauit. Pater vero prægnantem cō periēs: ipsam in sista inclusit et in mare proiecit. Ista autem dū esset in archa filium peperit & tandem vento in Italiam delatā: & a piscatore repertam piscator ipsam regi patri&ae; pr&ae;sentauit: qui matrem duxit & filium nutriri fecit & ciuitatem ardeam fū- auit quæ postea turni fuit.

⁌ Ista puella potest figurare virgi- Líber.IIII Fo.XLI.f nem gloriosam qu&ae; in cista fidei custodita: ibi a Ioue.i.a spiri- tu sancto extitit impr&ae;gnata & descendente pluuia aurea.i.dei filio in gremium vteri virginalis perseum.i.christum deum & hominem concepit. p̄s. Descendit sicutpluuia in vellus. Pater igitur istius puell&ae;: id est populus iudaicus ipsam cum filio suo repudiauit: fidem&que; ipsius refutauit. Rex aūt Italicus.i.popu- lus gentilis ipsam cum filio recepit:& per fidem & caritatē sibi tenuit & adiunxit. p̄s. Populus quē non cognoui seruiuit mihi

⁌ Vel dic &quod; nullus pōt mulierem custodire dum tn̄ pluuia au- rea possit adeam pertingere vel venire: q̱a si munera aurea su per ipsam & super custodes eius pluant: ipsam actualiter im pr&ae;gnabunt nulla&que; clausura in cōtrarium fuffragabitur. Pro pter hoc bene dicit theofrastus &quod; nulla mulier custodiri debet cū bona non debeat & mala non possit.

⁌ Vel dic &quod; iupiter est mūdus qui mediante auro.i.diuitiis temporalibus danaen.i. aīam peccatricem corrūpit: ita &quod; pater eius diabolus ip̄am in cista mal&ae; consuetudinis includit & per mare fluxibilis vit&ae; ip- sam vagabundam dimittit. Piscatores tn̄.i.pr&ae;dicatores repe riunt ipsam & regisuo.i.xp̄o ipsam per pœnitētiā cōuersam pr&ae;sentant qui ipsam tanq̱̄ &pro;priam diligit & custodit. p̄s. Offe runtur regi virgines posteam.

⁌ Gorgones fuerūt tres soro-

Fa.xiii.

res.s.stenio ceutiale & medusa: quæ oēs tres vnū tantum ocu- lum habebant:& quando videre volebāt ip̄m alternatim mu- tuabant: erāt&que; tante virtntis &quod; oēs qui videbant eas statim ī lapides cōuertebāt̄. Igitur cum perseus esset iuuenis audax & strenuus missus est ad ista mōstra quæ serpentin&ae; erant simili- tudinis occidenda qui contra periculum lapidificationis scu- tum palladis cristallinū & pēnas cū harpe gladio falcato mer- curii accepit:& vs&que; ad monstrorum habitaculū vltra athlātē montē se cōtulit vbi circunqua&que; multos hoīes & feras lapidi- ficatas inuenit. Et primo dum vna sororū oculum cōmunem alteri tradidit manū suam supposuit & oculum earum furatus est. Postea dū dormirent sorores locum & formā in scuto spe- culari conspexit:& sic ad eas occidendas: abs&que; hoc &quod; eas re- spiceret se direxit. Ipsas igit̄ occidit caput maioris secū tu- lit & inde multa mirabilia fecit.

⁌ Ista serpentina mōstra pos- snnt signare malas et pulchras mulieres quæ serpentin&ae;.i.ma licios&ae; sunt natur&ae;. Ecclxxv. Nō est caput nequi&us; su&per; caput colubri & breuis oīs malicia su&per; maliciā mulieris. Iste.n.vni- Metamorphoseos Moralízatæ cum oculum habent.i.vnicū malici&ae; sensum: quē etiā vna al- teri cōmodat inq̱̄tum mulieres malicias vna alteri cōmunicāt Prouer.i.Marsupiū sit vnū oīm nr̄m. Ipse ē videntes in la- pides cōuertūt: q̱a ex visu & aspectu mulierū hoīes in lapides: id est insensibiles efficiūtur & pr&ae; stupore & tēptatione quā cō cipiūt sensu debit&ae; discretiōis priuātur: ita &quod; per mulieres mul ti hoīes & fer&ae;.i.sapiētes & stulti lapidificati sunt. Iob.xxxviii In similitudinē lapidis aqu&ae; durātur. Sed perseus filius iouis: id est vir iustus filius christi istas debet vincere: & cōtra earum malicias repugnare. Verūtn̄ quattuor sunt ipsi ad hoc necessa- ria anteq̱̄ de ipsis valeat triūphare: q̱a.s.debet habere scutum palladis quæ est dea sapientiæ.i.sapientiā & discretionē: alas mercurii qui est deus volitans.i.cœlestiū contēplationē: gla- diū falcatū.i.verbum dei & orationē & super omīa &quod; ad istas mulieres nō respiciat per complacentiam & delectationē: sed earum aspectum fugiat vitando peccati occasionē & &quod; solum formā & cōditionē earū videat in scuto palladis.i.in scriptura quæ est sapientiæ scutū per librorū inuestigationē. Nam si hō discretionē cœlestium cōtemplationē & intentam orationem habuerit:& ab eis oculū auerterit contra ipsas pr&ae;ualere pote- rit: & caput malæ intentionis ab eis auferre poterit: & ipsas forsan ad bonū conuertet. Vn̄ Eccƚ.ix. Auerte faciem tuam a muliere cōpta:& ne circunspicias speciē alienā. Propter speciē mulieris multi perierunt:& ex hoc concupiscentia quasi ignis exardescit.

⁌ Vel dic &quod; Phorcus q̱ pater erat gorgonis qui in terpretatur formans cogitatiōes est animus qui habet tres ma las filias cogitationem: locutionem:& o&per;ationē. Perseus hō fortis cum scuto palladis.i.cum studio sapienti&ae; pōt eum vin- cere et se a malo opere restringere & arcere. Alias vero duas oc cidisse non legit̄: quia.s.mala cogitatio & mala locutio non fa ciliter superantur. Manus enim faciliter potest arceri cogitatio

Fa.xiiii.

vero & locutio non pn̄t de facili cohiberi.

⁌ Medusa fuit pul- cherrima īter tres sororesmultorū&que; fuit spes īuidiosa &pro;corū: quam cum neptun&us; pelagi rector in templo deæ palladis op- primeret auersa est pallas & castos ægide vultus texit ne vide- ret turpitudinem eorum. Et ne hoc impune maneret in ea par- te qua plus medusa placuerat; scilicet in capite puniuit eam. Nam loco capillorum serpēes capiti eius inseruit:& ipsi de se pētibus crines fecit. Ouidius. Gorgoneum crinem turpes mu Líber.IIII Fo.XLII.f ii tauit in hydros.

⁌ Pallas est diuina sapiētia cuius templum est religio vel ecclesia. Vtinam ergo omnes gorgones: id est oēs malæ mulieres q̱a neptunis nostris.i.religiosis & eccliasticis in templo religionis etecclesi&ae; vel in domib&us; ecclesiasticis for nicantur: tali signo signarentur & crinit&ae; serpentibus efficerēt̄

⁌ Vel dic &quod; exquo aliqua mala mulier extitit cū aliquo forni cata fit serpentibus.i.diuersis maliciis crinita ad decipiēdum alios apta & ad attrahēdum munera erudita. Gen̄.iii. Serpēs erat callidior cūctis aīantibus terr&ae;.

⁌ Perseus āputauit caput

Fa.xv.

medus&ae; quod erat serpentinū mōstrū & hoīes in lapides cōuer tebat & statim de sanguine eius natus est pegasus equus.s.ala- tus siue pennatus & alis in pedibus pr&ae;munitus. Super quem cū perseus ascendisset portauit eum per aera circunqua&que;. Per seus autem per liby&ae; deserta vbi nō sunt hoīes voluit redire ne forte si quis medus&ae; caput quod portabat aspiceret ipsum in lapidem transformaret. Cum igitur volādo libycas su&per;grede retur arenas guttæ sanguis capitis gorgonis quod protabat in terram cadentes in serpentes conuertebant̄. Et inde factū ē &quod; libya pr&ae; cæteris terris serpentibus repleret̄: vt ait Ouidius

⁌ Istud exponit fulgenti&us;: dicit ē &quod; perseus occidit medusā de cuius sanguine natus est equus & ita statim &quod; aliq̱s facit ali quod notabile factum inde nascitur equus volucris portans eum.i.fama q̄ ipsius & nomē & strenuitatē virtutis ei&us; ad regio nes remotas portat & more volucris cito volat. De virtute au tē fama nascit̄ qua volāte hō cognoscit̄ & portat̄.ii.Pal.xxvi Diuulgatū est nomē eius.s.ozi&ae; vs&que; ad introitū &ae;gypti &pro;pter crebras victorias. A capite aūt hoīes lapidificant̄ qn̄ aspicien tes qđ factū est præ admiratione & stupore insensibiles & īmo biles efficiunt̄. Verūtn̄ ex ipso capite serpentes.i.vitia &pro;deunt qn̄ ex virtute inanis gloria & su&per;bia nascit̄ & procedit inuidia aliorū q̱b&us; venenū &per;petu&ae; mortis &pro;pinat̄. Deutero.viii. Erat ibi serpēs flatu adurēs.

⁌ Vel dic &quod; gorgoni est diabolus q̱ &per; indeuotionē lapidi ficat pctōres. Perseus aūt xp̄s qui median- te scuto palladis.i.mediante carne virginis pennis mercurii.i. virtute diuinitatis gladio harpe.i.tormēto lance&ae; crucis supe rauit eum & caput.i.potestatem ipsi abstulit quādo in inferno de eo triumphauit. Tandem vero super pegasum.i.corp&us; glo rificatum per resurrectionem ascendit cum quo in ascensione in paradisū volauit. p̄s. Ascendit su&per; cherubin & volauit &c.

Metamorphoseos Moralízatæ

Fa. xvi.

⁌ Athlas rex vlterioris hispani&ae; erat ita magn&us; &quod; cælos hūe ris sustinebat. Ortum aūt habebat vbierat arbor qu&ae; mala au rea deferebat Themis vero vates deorum ipsi vaticinando &pro; dixerat &quod; vnus de filiis iouis erat mala ei&us; aurea subrepturus Propter quod athlas aliquē de genere iouis recipere nolebat: quia de ablatione pomorum iuxta thenus vaticinium metue- bat. Igitur perseus cum tota die orbem volando super pega- sum circuisset & fatigatus propter noctem veniētem vellet ad terram descendere super palatium athlantis venit quo pro pe tendo hospitio declinauit. Quod vt facilius impetraret se io- uis filium dixit Athlas vero dare hospitium noluit: immo ip sum expelli protinus imperauit. Igitur perseus ī manu ipsi of- ferre donum finxit & caput gorgonis auersa facie extrahens ipsum athlanti monstrauit. Quod vt vidit statim in montem lapideum est mutatus: ita &quod; barba eius sylua maxima fuit & humeri eius facti sunt duo iuga: ceruix vero eius facta est mō tis cacumen & omne cum tot syderibns cœlum requieuit in il lo.

⁌ Dic &quod; athlas significat altos & subtiles theologos & phi losophos qui cœlum videntur attingere in inq̱̄tum de cœlesti bus consueuerunt scientiis disputare. Sed pro certo fit &quod; per- seum: id est christum in hospitio cordis sui nō recipiunt & ad virtutum moralium acquisitionem non attendunt: sed magis poma aurea: id est diuitias acquirere & custodire satagunt. Et ideo ipsos per gorgonem: id est diabolū in lapidem: id est du riciam & obstinationem mutari permittit ipsos&que; diabolus fri gidos & insensibiles lapides facit: ita &quod; ipsi magni montes ef ficiuntur & &per; tumorem superbi&ae; inflantur Barba autē eo&rum; sa- pienti&ae; mutatur in syluam quæ scilicet ignem nutrit inq̱̄tum scilicet per talem scientiam male ea vtendo ad perpetuam va dunt flammm. Ideo de talibus dicitur Ro.i.Qui cum deum cognouissent non sicut deum glorificauerunt &c.

⁌ Vel dic &quod; iste athlas est christus qui a prīcipio cœlum sustinuit: cōstituit & creauit. Eccƚ.xxiiii. Ego in altissimis habito & sequitur Gi- rum cœli circuiui. Sed pro certo deus pater istum in lapidem mutauit & lapidem angularem ecclesiæ ipsum fecit & super ipsum cœlum & stellas: id est angelos & sactos per spem & de- uotionem requiescere ordinauit. Esaiæ.xviii. Ecce ego ponā in syon lapidē angularem &pro;batum preciosum.

⁌ Vel dic &quod; il- le magnus rusticus signat rusticos diuites & auaros. Persius Líber.IIII Fo.XLIII.fiij vero significat nobiles. Sæpe enim contingit &quod; aliquis nobi lis princeps vel miles petit hospitiū ab aliquo rustico vel sub sidiū cor&per;ale. Sed q̱a tales rustici nullā curialitatē volūt facere & hoc q̱a timent poma aurea.i.diuitias &per;dere frequēter a no- bilibus impugnātur & bona eorum diripiuntur & ipsos in lapi des.i.timidos & frigidos transformant. Ad litteram ē qn̄&que; contingit &quod; tales qui bona sua volunt nimis seruare nec aliis subuenire solent in &pro;pria persona luere & dāna nō modica sus tinere. Exemplum de nabal.i.regū.xxv. Qui dauid petenti negauit mittere cibos: de quo dicitur &quod; emortuum est cor eius intrinsecus & factus est quasi lapis.

⁌ Vel dic &quod; perseus est dia bolus qui athlanti.i.altis clericis & magnis prælatis a quibus cœlū ecclesi&ae; debet sustineri secūdum illud Phil.iii.Nostra cō uersatio in cœlis est:& per quos cœlestis habitatio per contem plationem debet attingi solet capita gorgonum.i.ornatas fa- cies pulchritudinis mulierum per concupiscentiam & per tem ptationes ostendere & sic solet eos frigidos & indeuotos & la pideos facere secundū illud Iob.iiii. Indurabitur quasi lapis.

⁌ Athlante in montem mutato perseus cum equo suo ascen-

Fa.xvii.

dit aera & cum ab hispania vs&que; ad oppidum quoddā in &ae;thio pia venisset volando vidit in littore maris andromedam vir- ginem pulcherrimā vnicam cephei regis filiā & hæredem vin culis ferreis ad cautes religatam a quodā mōstro &pro;tinus deuo randā. Cuius mōstri tanta erat magnitudo &quod; costa ei&us; postea a tauro romam deportata.xc.cubitos longitudinis contine- bat. Mater ē puell&ae; caliope pr&ae;tulerat se in pulchritudine dea bus: quæ indignatæ filiam illam a belua illa deuorandam con dēnauerant &pro;pter qđ rex & populus defleuerunt eam. Perseus igitur descendens & puell&ae; misertus: facto pacto &quod; sibi ī vxo- rem daretur si eam a bestia liberaret contra horrendam bestiā pugnauit: eā&que; occidit & puellā duxit. Phineus tn̄ frater regis cui dicta andromeda fuerat primo &pro;missa puellam de nuptiis cum armata manu rapere voluit cui &per;seus se obiecit & multos occidit. Viribus etiam nō suppediētib&us; caput gorgonis extra hit & phineū cum suis in lapides mutauit. Et sic eumin palatio quod occupare voluerat īmobilem fixit pro vt diffuse in prin cipio.v.li.tractat Ouid.

⁌ Dic &quod; perseus signat dei filium qui a principio athlantē cœlū portantem.i.luciferū cœlū appetē- tem scđm illud Esai&ae;.xiiii. In cœlū conscēdā super astra cœli Metamorphoseos Moralízatæ exaltabo solium meū. Sedebo in mōte testamēti: in lateribus aq̱lonis: ascēdā su&per; altitudinē nubiū &c. In lapidem mutauit ī q̱̄tū ipsum de cælo eiectū ex clusa pœnitenti&ae; via lapidū durū & obstinatum fecit qui tandem ab ip̄o aere vbi volauit.i.ab al titudine paradisi respiciens andromedā nobilem puellam. id est aīam humanā quæ.s.regis cœlestis h&ae;res erat & tn̄ belu&ae; ma rin&ae;.id est diabolo deuoranda tradi cōdēnata erat &pro;pter pec- catum matris su&ae; qu&ae; diis voluit se comparare inq̱̄tum ad ver bū diaboli diuinitatem appetierat. Gen̄.iii.Eritis sicut dii &c. Ita &quod; vinculis peccatorum ligata in littore huius mūdi deuo- ratricem beluam expectabat. Et misertus est eius perseus.id ē christus & eam per incarnationem descendens: & cum patre.i. patriarchis & &pro;phetis &quod; eam per fidem sibi matrimonialiter coniungeret pactum faciens &pro; ea liberanda cōtra beluam dia bolum dimicauit & eam mediante crucis lancea liberauit. Phi neus tamen frater patris puell&ae;.i.iudaicus populus qui secun- dum carnem patriarcharū est frater illud cōnubium impedire voluit inq̱̄tum mysterio incarnationis & redemptionis obuia reconatur. Qua propter sic actū est &quod; ipsi iud&ae;i in lapides sūt mutati inq̱̄tum ipsi in sua malicia sunt obstinati & exc&ae;cati in credulitate sua: de quibus dicit̄ Esai&ae;.xlviii. Sciui quia durus es tu & neruus ferreus ceruix tua & frons tua &ae;rea.

⁌ Vel dic ge neraliter &quod; more persei volantes per aera.i.,diuites potentes ī altis potestatibus constituti debent inferius ad miseros & op

Fa.xviii

pressos per pietatem respicere & eos a suis tortoribus liberare Prouer.xxiiii. Erue eos qui ducunt̄ ad mortem.

⁌ cū perseus de belua triūphasset & caput gorgonis super terrā & super vir- gas sub &ae;quore natas posuisset statim decē virgæ cū seminib&us; suis caput gorgonis tāgentes in lapides mutat&ae; sunt & virg&ae; quæ ipsas lapidificatas tangebāt in lapides similter mutabā- tur. Semen etiam lapideum in mare proiectum est: & inde vir g&ae; lapideæ creat&ae; sunt:& semē lapideum &pro;tulerunt. Et iste vir gæ sunt corallus qui in mari inuentus est & extractus de aqua vna cum semine suo in lapidem mutatur. Quia enim a semine lapideo secundū fabulā ortū sumpsit in lapidē merito mutat̄ & lapideum facit fructum.

⁌ Istud potest applicari &quod; quando aliquis per tactum gorgonis: id est per temptationem diaboli factus est lapideus: id est frigidus & obstinatus: illi qui eum tan gunt associando exemplo eius lapidei & indeuoti efficiuntur. Líber.V Fo.XLIIII.f iiij Vita enim mal&ae; personæ multos in lapides mutat. Ad roma. quinto. Per vnius inobedientiam peccatores conustituti sunt multi. Ex semine enim lapideo: id est verbis malis & nociuis omnes lapideæ: id est mal&ae; personæ nascuntur. Corrumpunt enim bonos mores colloquia praua. sicut dicit apostolus. Pri m&ae; co&rum;.xv.& Eccƚ.xiii. Qui tetigerit picem inquinabitur ab  .Er hæc de quarto libro.

Finis.IIII. Incipit liber quintus.

DVm&que; ea cepheū medio danaeius heros Agmine cō memorat.

⁌ Ouidius in hoc quinto postq̱̄ narrauit contentionem inter phineum & perseum propter an dromedam & mutationem phinei at&que; suorum in la pides &c. Cōsequenter transitū facit ad musas & dicit &quod; pyre

Fa.i.

neus fuit quidam rex ferox qui videns mæonidas nymphas ad templa parnasia visitāda per regnum ipsius transeuntes es set&que;; tempus pluuiosum: ipsas ad intrandū suum domicilium inuitauit & sub pr&ae;textu pluuiost temporis introduxit. Ipsis igitur ītroductis: pyreneus ianuas clausit:& eas opprimere vo luit. Ipse vero mus&ae; sumptis alis euolauerūt:& sic ei&us; violētiā euaserūt. Ille tn̄ post ipsas volare voluit & arcē ascendens aeri se cōmisit qui corruens & moriens expirauit. Vn̄ dicit Ouidius Ipse secuturo similis stetit arduus arce Qua&que; via est: vobis erit & mihi dixit eadem Se&que; iacet vecors e summo, culmine terris. Et cadit in vultus: discusssis&que; ossibus oris.

Tundit humum moriens scelerato sanguine tinctam.

⁌Dic &quod; iste rex est diabolus: qui est rex super omnes filios superbi&ae;. Iob.xli. Mæonides nymphæ sunt animæ christia n&ae; quæ dum per regnum ipsius.i.mūdū transeunt in vita ista & ad templa paradisi vadunt occasionesue inuitationis & ym briū.i.temptationū & tribulationum ad hospitium regis hui&us; hoc est ad mundi prosperitatem & negocia qn̄&que; per affectum declinare noscuntur vbi diabolus per diuersa vitia eas nititur opprimere. Tales igitur aīæ statim &quod; oppressionē.i.temptati onē istius percipiunt per contēplationē volare debent & se de mūdi negociis elōgare:& sic poterunt saluari.p̄s. Quis dabit mihi pēnas sicut colūb&ae; & volabo & requiescā.

⁌ Vel dic gn̄a- liter cōtra illos qui sine pennis volare nitunt̄.i.qui sine virib&us; magna facere conantur:& per p̄sūptionē alta aspicere moliun tur qui finaliter a suo statu temporali, deprimuntur exemplo Metamorphoseos Moralízatæ illius monachi: de quo narrat Vincentius &quod; dum esset Iuue- nis volare voluit & pennis pluribus assumptis turrem ascen- dit: & cum volare inciperet cecidit & pedes & brachia sibi fre- git. Qui causam sui casus allegauit quia scilicet non fecerat si bi caudam. Illi qui ad mundanos status ascendunt per super- biā &pro;ponunt volare & per depressionē temporalem et &ae;ternā cadunt. Et hoc maxime quia caudam.i.mortis memoriam de relinqunt. Ideo bene cōsulitur. Eccƚ.iii. Altiora te ne qu&ae;sieris

⁌ Vel dic hystorialiter cōtra illos qui sub specie boni iuuencu las ad suū hospitium inuitant vt ipsas decipiant & earū castita tem tollant: quos bon&ae; mulieres fugiunt & eorum inuitationi nullatenus acquiescunt: sed si in periculo se esse perpenderint debent continuo volare a societate talium se elongantes figu rat&ae; in muliere quam draco deuorare volebat. Apoc.xii. Cui dat&ae; sunt alæ du&ae; & volauit in solitudinem: quia illud est sum- mū remedium qn̄ mulier a dracone.i.luxurioso impetitur vt a

Fa.ii.

societate eius auolet & occasiones fugiat & euitet.

⁌ Cum pal las ad videndum fontem musarū qui vngula pegasi equi ala- ti fuerat factus ad ipsas mufas in helicone mōte declinasset ca su audiuit picas transeūdo clamantes quas credens esse hoīes petiit quid hoc esset:& quare ist&ae; aues tāta garrulitate vigerēt. cui per vnam nouem musarū respōsum est: &quod; pyerus nouem filias loquacissimas habuit de anippe vxore sua pyerides ap- pellauit: quæ inuidētes nouē musis pegaseum fontē inhabitā tibus voluerunt cum eis disputare & narrādo fabulas decerta re. Sed sicut in fine huius quinti dicitur cum pyerides iudicio nympharum vict&ae; essēt: nec adhuc a loquacitate cessare vellēt sed potius victricibus cōuicia dicerent & inferrent musæ muta uerunt eas in aues illas qu&ae; pic&ae; dicūtur quæ adhuc pr&ae; cūctis auibus garrul&ae; & clamos&ae; noscuntur & ad loquēdū hūano mo re facilius īstituunt̄. Ouid. nemorū conuicia pic&ae;. Nūc quo&que; in alitibus facundia prisca remāsit. Rauca&que; garrulitas: studiū &que; īmane loquendi.

⁌ Istud expone cōtra garrulos qui scilicet cōtra musas.i.sapiētes non verentur friuolas opiniones suas asserere:& cum ipsis verbis cōtendere:& sic se sapientiores af- firmare. Et dato &quod; rationibus conuincantur nolunt tamen a verbis suis desistere. Isti igitur mutari videntur in picas inq̱̄tū more picarū in aera per pr&ae;sumptionem efferuntur & pennis superbi&ae; munit&ae; varia duplicitate pingunt̄.p̄s. Vir lingosus Líber.V. Fo.XLVII. non dirigetur in terra.

⁌ Cum typhoeus maximus gigas con

Fa.iii.

tra deos pugnaret:& ipsos de cœlo expellere vellet dii contra eum p̄ualentes ad terram &pro;strauerunt. Sed cum ipsum occide re nō possent montes trinacri&ae; insul&ae; quæ est in sicilia &pro;uincia super corpus eius locauerunt: ita &quod; mons lilibeus super pedes eius: mons pachinnus super sinistram manū: mons pelorus super dexteram locati sint: monsvero &ae;thna super caput & fa- ciem positus fuit. Et inde est &quod; ab illo tempore &pro;pter istius gi gantis flatū de illo monte cōtinuo ignis exit. Et typhoeus ad huc viuens sub montibus sæpe conatur pondus excutere. Vn̄ Ouid. Sæpe remoliri luctatur pondera terræ: ita &quod; totā insulā sicili&ae; tremere faciat. Et ista est causa: vt ait Ouid.&quod; in Sicilia terræ motus sæpissime solet esse.

⁌ Per istum gigantem fortis simum intelligo animā humanā cuius &pro;prium est velle cœlū ascendere & istos deos de quibus in p̄s. Dii gentiū d&ae;monia: &pro; viribus expugnare. Trinacria regio quæ sic a tribus montib&us; denominatur signat mūdum in quo sunt tres mōtes.i.tria mū dana bona.s.diuiti&ae;: deliti&ae;:& eminenti&ae;. Igitur dico &quod; quan- do gigas typhoeus.i.fortis & constans animus cupit cœlum ascendere & contra deos.i.d&ae;mones pr&ae;ualereita: &quod; isti non possunt prima fronte eum per peccatum mortale occidere pl&ae;r rū&que; contingit &quod; ad terram.i.ad mundi negocia ipsum detra- hunt:& quasi tribus montibus pr&ae;dictis.s. diuitiis: delitiis: & honoribus ipsum premunt tantū&que; pondus negociorū mun- di super ipsum ponunt:&quod; ip̄m sub pondere obruunt & inclu- dūt. Et sic ascensum in cœlū.i.cōtemplationem & affectionē ipsi tollunt. Tren̄.iii. Lapsa est in lacum vita mea posuerunt lapidē super me. Iste cum sit oppressus aliqn̄ &per; sui cōsideratio nem sic se concutit &quod; aliqn̄ terræ motum cōtritionis facit fla- tum&que; bon&ae; locutionis & feruentis orationis aliquotiens emit tit:& tn̄ negotiis & diuitiis oppressus a peccato nō surgit: sed iterū in se ipsū residens sub suo pōdere requiescat. Sicut ad lit- teram videmus de multis diuitibus qui qn̄&que; de statu suo vidē tur cogitare & se velle de onere diuitiarū liberare: Sed pondus diuitiarum dimittere non possunt:& sic iterū succūbūt. Exem plum de illo cui christus dixit. Mathei.xix. Vade & & ven de vniuersa quæ habes &c.

⁌ Vel dic &quod; tres montes signant tres concupiscentias: quarū pondus si hoiem depresserit vix amplius ab ipsis se expediet. p̄s. Iniquitates me&ae; supergress&ae; Metamorphoseos Moralízatæ.

Fa.iiii.

sunt caput meum.

⁌ Cū typhoeus gigas qui sub monte &ae;thna fingitur fuisse sepultus montem qua dam die plus solito cōcus sisset & terræ motum magnū fecisset: ita &quod; per apertionem ter r&ae;: per rimulam quandam aliquid de luce vs&que; ad inferos pene trasset qu&ae; plutonē & animas terruisset ipse pluto rex inferorū locum suum exiuit & in siciliā venit:& si forte aliquid esset cir- ca terræ congeriem dissipatum: vel circa regnum eius aliquid dissolutum diligentius circunspexit. Cum igitur tunc tempo ris proserpina cereris filia pulcherrima puella ad colligendum flores sub &ae;thna cum sodalibus suis exisset: vidit eam pluto & in eius exarsit amorem: ipsam&que; ī curru suo nigro quem quat- tuor equi nigri trahebant per aera rapuit:& cum aqua cyane si bi resisteret ipsam tridente percussit & ea diuisa pertransiit. Et sic proserpinam secum in infernum purduxit & inferorum re- ginā effecit quia matrimonialiter sibi copulauit illam.

⁌ Plu- to est diabolus & rex & dominus tenebrarum &pro;serpina signat personam religiosam vel animam christianam quæ cereris: id est ecclesiæ filia est spiritualis. Dico igitur &quod; gigas duplicis substantiæ christus sub terra: id est infra terram & humanā na- turam reclusus per incarnationem: totum mundum cōcussit per prælationem & per fidem & deuotionem Iuxta illud. Ag. secundo. Ego mouebo cœlum et terram Pluto rex inferorum videns concuti regnum suum timuit:& ne ipsum perderet cir- cunspexit et attēdit. Ista ergo est veritas &quod; pluto diabolus vi- dens proserpinam animam.s.circa flores mundi: id est bona temporalia: quæ more florum fluūt plus debito per auaritiam occupatam: solet ipsam per diuersa vitia rapere & in currū vi tiorum quem quattuor equi nigri: id est quattuor mal&ae; affectio nes trahunt secum vehere & ad regnum inferni finaliter porta re:& sibi eam tanq̱̄ coniugem copulare. Cui si cyane: id est la- chrymosa cōpunctio resistit: solet eam &per; tridētem triplicis cō cupiscenti&ae; desiccare:& secū aīam libere deportate. Cōstat.n. &quod; postq̱̄ anima circa bona mūdi per auariciam occupatur ne- cesse est &quod; inde in currū volubilium affectionum inuoluatur: & &quod; a diabolo per diuersa vitia deducat̄ & &quod; fōs lachrymarū et aqua deuotionis in ea desiccetur & sic ad infernum libere de feratur. Ioeƚ primo. Exiccati sunt fontes aquarum & ignis deuorauit speciosa deserti.i.virtutes animæ peccatricis & de- siccat&ae; id est cuiuslibet person&ae; virtus: tunc ipso igne concu- Liber.V. Fo.XLVI. piscenti&ae; consumitur, quando in corde fontes lachrymarū et deuotionis desiccantur.

⁌ Paliscierant duo fratres filii iouis

Fa.v.

sicut ponit interpretator super Ouid. libro quinto quos iupi- ter in hebe generauit: sed cum iuno heben prægnantem de io ue viro suo comperisset: ira & zelo cōmota eam persccuta est quæ timens rogauit iouē vt absorberetur a terra anteq̱̄ in ma nu timoris caderet. Quod & factum est. Filiiigitur in terra cū intra matris vterum tempus partus compleuissent ibi perfe- cti & nati tandem prodierunt.

⁌ Sic contingit plærun&que; &quod; ex perfecutione iunonis scilicet alicuius diuitis velpotentis hebe id est aliquis simplex homo diuitiis imprægnatus a terra ab- sorbetur: id est ī paupertatem deducitur. Fit tamen quando&que; &quod; ab ipso sic oppresso filii nascuntur qui sub terra: id est in ip so paupertatis statu formantur & ad prosperitatis statū post modum oriuntur sicut ponitur vbi supra.

⁌ Palisci erant filii

Fa.vi.

iouis quorū matre a terra absorpta dum esset pr&ae;gnans ab ip sis terræ visceribus natisunt: qui magni effecti hospites suos occidebant & humanum sanguinem sacrificabant. Quod vi- dens iupiter iniquos filios suos fulminauit et terra subiecta &per;- forauit: de foramine vero vnda statim exiuit quæ adhuc rom&ae; fluminis fœtorem sulphureum emittit. Et forte illa est lacus si cili&ae;: de quo dicit Solinus &quod; tetro odore abiicit &pro;ximātes. Et forte ad ipsius fontis ostendendam naturam h&ae;c fabula est cō ficta. Vnde Ouid. Olentia sulphure fertur Stagna paliscorū rupta feruentia terra.

⁌ Dic &quod; iupiter est deus pater qui pro- cul dubio paliscos: id est malos filios quando&que; generat ipsos &quod; de matre terra absorpta: id ē plebe ignobili & depressa quā do&que; prouocat et exaltat:& ad magnos status promouet. Ta- les vero non considerant quo modo nati nec quomodo de ter ra.id est de infimo statu promoti sunt: immo per superbiam elati homines deprimūt & hospites suos: id est subiectos spo liant & sanguinem impiorum: id est substantiam temporalem suis maioribus sacrificant & p̄sentant. Sicut ad litteram patet de malis officialibus qui non attendunt ad illud. Eccƚ. tertio. Qui offert sacrificium de substantia pauperis: quasi qui victi- mat filium in conspectu patris sui. Tales igitur solet iupiter: id est iuuans pater deus finaliter fulmine sententiæ su&ae; percutere & qn̄&que; destruere ita &quod; de &per;foratione corporis sui.i.de terribili morte sua solet fons fœtēs & sulphure&us;.i.fœtor &per;petu&ae; īfami&ae; Metamorphoseos Moralízatæ. &pro;rūpere: qui odorātes.i.audientes solet l&ae;dere & terrere. Esai&ae;

Fa.vii.

xxxiiii. Interfecit eos: & dedit eos in occisione: & de cadaueri bus eo&rum; ascēdit fœtor.

⁌ Ceres filiā suā &pro;serpinā in quadā do mo minutissima sub &ae;thna cōcluserat:& &quod; vacaret lanificio p̄ ceperat. Dea aūt venus ipsam quadam die secum ad colligen dos flores duxit. Quā vbi pluto vidit inuidit & eā ōcupiscēs rapuit & in domo sua deflorauit.

⁌ Sic dū puell&ae; & potissimū sanctimoniales domū paternā vel domū religionis deserūt & stimulāte venere.i.mentis lasciuia ad flores colligendos.i.ad mundi delectamenta spectacula & ludibria exterius ad mūdū exeunt: s&ae;pe fit &quod; pluto.i.luxuriosi ipsas vel sponte vel violē ter raptas ad domos &pro;prias secū trahunt exēplo helen&ae;: quæ viro absente ad cythereā insulam ad festum veneris cā solatii iuit: quā paris ibi rapuit:& raptā in troiam duxit exemplū ha- bemus de dina. Gen̄.xxxiiii. Qu&ae; dum egressa esset ad viden dum mulieres regionis: a sychē filio emor oppressa est.

⁌ Cū

Fa.viii.

ceres filiam suam raptā comperit.ipsam &per; totum mundū qu&ae; siuit: sed cū nox iter suū impediret duas pinus in monte &ae;thna accendit & sic eam cum facibus inuestigauit. Et ideo odorife- ra dicta fuit. Quapropter in festo eius faces & luminaria accen di postea mos inoleuit. Ipsa igitur inuēta zona fili&ae; cognouit &quod; per aquā cyanes trāssisset Nympha aūt cyane quæ in aquā mutata fuerat ipsi non potuitindicare. Arethusa tn̄ nympha de fonte suo caput extulit & deæ raptū filiæ retulit: & &quod; ad in- fernum ducta fuerat nunciauit & &quod; eam regnantem in inferno viderat ipsi dixit. Cum igitur ceres in infernum descendisset nec filiā suā a plutōe habere potuisset: su&per;os adiit:& ioui de fra tre suo plutōe cōquesta partes suas iuppiter interposuit: & sic ordinauit &quod; &pro;serpina per mediū annū cum plutōe in inferno regnaret & per aliū mediū cū matre superius appereret. Ouid. Nūc dea regno&rum; minime cōmune duo&rum;. cū matre est totidē totidē cū cōiuge menses.

⁌ Per cererē potest ītelligi pr&ae;latus per proserpina vero subditus: ita &quod; pr&ae;latus dicatur mater ra tione pietatis: subdit&us; dicatur filia nō filius ratione inconstan ti&ae; & imbecillitatis. Ex quo igitur accidit &quod; pluto.i.diabolus rapuit &pro;serpinā.i.aliquē simplicem subditū quē secum detulit in infernū.i.quem per apostasiā traxit ad mundū vel per tem- ptationeē rapuit ad peccatum: mater ei&us;.i.pius prælatus debet eum cum facibus accēsis.i.cum ardore caritatis qu&ae;rere: & de Líber.V. Fo.XLVII. mundo raptus.i.conditione peccati ab aretusa.i.a fratribus & ab aliis inquirere vt possit remedium adhibere qui debent ipsi omīa reuelare: vt sic dicat pr&ae;latus visitans & inquirens illud Gen̄.xxx vii fratres meos qu&ae;ro indica mihi. Debet igitur ip se infernū.i.pct̄ subditi a dire per compassionem:& si ipsum ita inueniat plutoni.i.diabolo cōfœderatum & coniunctum &per; mal&ae; consuetudinis vinculum:&quod; ipsum extrahere per &per;catio nem non possit: Debet ad iouem.i.ad deum recurrere per orō- nem & sic necesse erit &quod; pluto ipsum dimittat:& &quod; infernū.i. peccatum exeat: et ad matrem.i.ecclesiam vel religionem re- deat & ad statum gratiæ se conuertat dicens illud Ose&ae;.ii. Re- uertar advirum meum priorem. Proserpina tamē.i.talis reuer sus pœnitens non debet ex toto plutonem:& infernum.i.dia bolum et peccatum dimittere: īmo per sui primi status cōside rationē debet &pro; magna parte temporis cum eis habitare quia debet sem&per; habere in mēte qualiter ipsum decepit & ad pecca- tum rapuit & portauit. Apo.ii.Memor esto vnde excideris & age pœnitētiā & prima opera fac. Quia breuiter oīs homo de bet partim essein inferno &per; timorem & meditationē & peccati cōsiderationē:& partim in cœlo per amorē & affectionē: vt sic possit cuilibet tali dicere illud p̄s. Si ascendero in cœlū tu illic es si descendero ad infernū ades.

⁌ Vel dit &quod; iupiter.i.iuuans pater est deus: Ceres est christi persona: Pluto diabolus: Pro- serpina aīa vel sancti patres. Pluto igitur.i.diabolus cum pro serpinā.i.aīam humanā xp̄i filiā ad infernū a principio rapuis set sic fuit per iouē.i.per deum patrem inter eos ordinatum &quod; aliquo tempore.i.ante aduentū remaneret cum plutone in in- ferno. Alio vero tempore.i.post aduentū habitaret cū matre: idest cū xp̄o superius in excelso. oīa ē tēpus habent. Eccƚ. iii.

⁌ cū ceres filiā suā de inferno vbi fuerat rapta reducere vel

Fa.ix.

let & su&per; hoc iouē interpellaret sic fuit a ioue responsum &quod; ip- sam inde trahere non poterat: si ipsa de inferni fructib&us; gustas set: quod audiēs ceres cōsensit. Tunc asseruit quidā rusticus di ctus ascalaphus &quod; ipsam viderat in quoddā viridarium ingre dientem & tria grana malogranati comedentem & sic &pro;pter ip sius testimonium &pro;serpina fuit in inferno detenta: nec matri tunc tēporis restituta Regina vero inferni &pro;phanum testē lim pha flegetōtis intinxit: & eū in bubonē mutauit & &quod; mala nū tiaret mortalib&us; ipsum in antea maledixit. Ouid. Fœda&que; fit Metamorphoseos Moralízatæ. volucris vēturi nuncia luctus Ignauus bubo dirū mortalibus omen.

⁌ Ista pn̄t dici cōtra facto&rum; alieno&rum; exploratores: de- tractores:& relatores &quod; statim vt viderint &quod; de liberatiōe &pro;ser pin&ae;.i.de bono cōmodo alicui&us; &per;son&ae; miser&ae; agit̄: solēt ea ac- cusare:& si qua fecit sibi nocētia reuelare. Et sic cōtingit &quod; bo- num ei&us; īpediūt:& criminū eius testes fiūt. Sed &pro; certo isti ī bu bones q̱ sunt aues cūctis aliis odibiles cōuerti dn̄r inq̱̄tū tales delatotes cūctis eē abominabiles dignoscunt̄: q̱a &pro; certo tales more bubonum de nocte clamātes.i.verba sua detractoria oc culte p̄latis & maiorib&us; referētes & bona alio&rum; &per; inuidia retar- dātes: a cūctis abominātur:& eo&rum; consortia detestant̄. Iō dr̄ Eccƚ.v.nō appelleris susurro in vita tua. Et seq̱t̄ Susurratori odiū & inimicicia & cōtumelia.

⁌ Vel dic &quod; infern&us; est mūdus ybi talis videt̄ esse cōsuetudo &quod; si quis de fructib&us; ei&us;.i.de bo- nis eius &per; cōplacentiā gustauerit inde de c&ae;tero nō exibit. Illi ē q̱ in viridario inferni.i.in &pro;speritate mūdi tria grana.id est tri&per;tita mūdi bona.s.delicias: diuitias: & honores comedūt. ita delectant̄ ibidē:&quod; ab amore ei&us; extrahi nō pn̄t. Sap̄.ii. nō est agnitus q̱ reuersus sit ab inferis.

⁌ Vel dic &quod; maia mulier ē infernus: de cuius fructibus.i.delectationibus si q̱s gustauerit ab ei&us; laqueis vix exibit: q̱a &quod; de orto deliciarū suarū tria gra- na.i.tria oblectamēta.s.affectus aspectus & tactus sumunt ab amore baratri hui&us; nō recedūt. Prouer.ii. Inclinata est ad mor

Fa.x.

tē dom&us; eius.

⁌ cū syrenes puell&ae; &pro;serpin&ae; ipsā raptā vidissēt q̱siuerūt ipsā &per; oīa loca terrarū. Quā cū nō inuenissent ad finē vt in &ae;quore & in aere q̄rere possent optauerūt sibi dari pennas Quib&us; datis facta sūt mōstra marina alas hn̄tia faciē virgineā & hūanā retinentia:& in piscē desinētia. Ouid. Virginei vult&us; & vox hūana remāsit. Iste igit̄ sunt syrenes mōstra marina: q̄ q̱a dū erant virgines dulcissime cātabāt: voluerūt dii &quod; virgi neas facies retinerēt: vt sic ī mari dulciter resonarēt ita &quod; audi entes obstupescerēt & sopirēt.

⁌ Ista fabula videt̄ inuenta ad on̄dēdū naturā syrenarū. Proserpina ē aīa cui&us; puell&ae; sūt potē ti&ae;.s.ratio: mēoria:& volūtas. Igit̄ qn̄ cōtingit &quod; dn̄a istarum puella&rum;.i.aīa a plutone diabolo fuerit rapta &per; vitia:& in regio nē dissimilitudīs deportata: debēt puell&ae; istā dn̄am suā diligē- ter q̄rere& ad eā īueniēdā totis virib&us; anhelare. Debent igitur alas cōtēplationis appetere:& in mōstra marina &per; cordis ama- ritudinē se mutare:& nūc in aera.i.ad cœlestia &per; cōtēplationē Líber.V. Fo.XLVIII. volare nūc vero in mari.i.in cordis amaritudine &per; cōtritionē hītare.p̄s. Quis dabit mihi pēnas sicut colūb&ae;. Et alibi. Si sū- sūpsero pennas meas diluculo:& habitauero in extremis maris. Ist&ae; igit̄ debent aciē virgineā &per; innocentiā & castimoniā reti nere & cātus diuin&ae; laudis dulciter resonare. Apoc.xiiii.Cāta- bāt scti cāticū nouū an̄ sedē dei & agni.

⁌ Arethusa fuit nym-

Fa.xi.

pha de terra pisana pulcherrima inter nymphas achaides: qu&ae; cū in alpheo fluuio se lauaret:& vestes suas in salicibus suspen disset audiuit deū fluminis q̱ ipsā rapere voluit: illa&que; nuda ad alterā ripā fugit. Ille igitur deus ipsa nudā videns & ex hoc in mortē ipsius magis ardēs &per; mōtes & syluas ipsam &pro;sequitur. Qu&ae; fatigata & vltra fugere nō valens rogauit dyanā cuius ar migera fuit &quod; ipsam adiuuaret: quæ statim ipsā ne nuda vide- ret̄ nube obtexit. Ipsa vero nympha ī aquā &per; sudorē defluxit Alpheus vero eam in aquā mutatā videns in &pro;prias aquas se mutauit vt arethus&ae; se cōiūgeret: & aqua aqu&ae; fortius se vniret & perpetuo se misceret. Hic est fons vel fluuius q̱ de achaia in ortigiā infulā sub mari fluit & indein siciliā &per; &ae;quora se defle ctit.

⁌ Ista aūt fabula videt̄ īuēta ad ostēdeodū fōtis arethus&ae; naturā qui subtus mare fluit in siciliam. Ista nympha videt̄ eē aīa quæ ab alpheo.i.a deo diligit̄. Et tn̄ cōstat &quod; ip̄m qn̄&que; per pctā fugit & ipsi&us; cōsortiū as&per;nat̄. Ille vero ipsā &per; affectionē &per;sequit̄ & &per; p̄dicatores eā cōpr&ae;hēdere & sibi &per; gr̄am cōiūge- re delectat̄. Accidit aūt &quod; aīa siue hō postq̱̄ diu a deo peccādo fugit fatigati it̄ a pctō sisti & virtute & auxilio deæ dianæ.i.bea t&ae; virginis: quæ nube.i.gratia ipsam aīam operit in aquā per lachrymosam confessionē liquefit. Canti.v. Aīa mea liq̱̄factā est vt dilectus locutus est. Iste alpheus vidēs aīam liq̱factā &per; cōtritionē liq̱fit & ipse &per; cōpaissionē & cū ipsa se miscet &per; di lectionē:& sic &per; mare mūdi transeūt vs&que; ad remotā paradisi habitationē. Statim xp̄s qn̄ videt aiam flebilē & deuotā: ei &per; amorē & gratiā cōmiscet̄.

⁌ Vel dic &quod; alpheus est p̄latus Are- thusa est subditus: quē si fugitiuū videat debet isequi & ad eū reducendū ad viā bonā totis viribus anhelare. Verūtn̄ si ip̄m liquefieri per contritionē videat: debet ipse per cōpaffionē liq̄ fieri:& sibi cōpatiēti pati:& caritatiue cum co commifceri. Ad eoL.xii. Gaudere cū gaudētib&us; flere cū flētib&us;.

⁌ Ceres dea sege

Fa. xii.

tū irata de &pro;serpina filia sua amissa: famem &per; totū mūdū fecit: et segetes per sterilitatem subtraxit. Inuenta autem filia misit Metamorphoseos Moralízatæ. militē suū triptolemū &per; vniuersū orbē & semina deferre iussit &c. &per; ip̄m semina & fruct&us; mūdo dedit. Verūtn̄ dū iste &per; mūdū semina deferret: domū linci regis applicuit: qui auctoritatem semina pr&ae;standi sibi attribuere cupiēs: triptolemū occidere voluit. Ceres vero ipsū lincū in lincā bestiā mutauit.

⁌ Ceres dea segetū significat deum patrem: miles iste per quem mittit semina grati&ae;: ē xp̄s: lincus vero crudelis est popul&us; iudaicus. Dico ergo &quod; deus pater &pro; eo &quod; filiā suā aīam humanā per ra- ptū plutonis diaboli perdidit: segetes virtutū & semina gr̄a&rum; a mundo subtraxit & famē & indigentiā bono&rum; spūaliū cun- ctis dedit. Amos.viii.Mittā famē ī terrā: nō famē panis: ne&que; sitim aqu&ae; sed audiēdi verbū dn̄i. Vn̄ volēs se mūdo benignū on̄dere triptolemū filiū suū misit: vt verbū dei & ver&ae; fidei se- mina per mūdū p̄dicādo iaceret & famē īdigēti&ae; bono&rum; spūa- liū tēperaret. Lucæ.viii.Exiit q̱ seminat seminare se.s.sed cru- delis & &pro;ditor lincus.i.ppƚus iudaicus ip̄m occidere voluit qn̄ ip̄m in cruce extīgere extimauit. Ipse tn̄ virtute cereris magi- str&ae; su&ae;.i.patern&ae; &pro;uidēti&ae; resurgēdo extitit liberat&us;. Ip̄e vero lincus populus tudaicus in bestiā est mutatus inq̱̄tū obstinat&us; vagabūdus et bestialis est factus. Prim&ae; co&rum;.ii.Animalis hō non percipit ea quæ sunt spiritus dei.

Explicit liber.v.motamorphoseos. Incipit sextus.

PR&ae;buerat dictis tritonia talib&us; aures arachne virgo

Fa.i.

m&ae;onia: vt dicit Ouidi&us;. Nec loco nec origine clara sed arte lanifica p̄cipua de arte sua t̄ su&per;biuit &quod; pal ladem deā sapienti&ae; contēpsit: & in arte lanifica se ei p̄tulit. Pallas igit̄ ī anū semutauit & sūpta facie vetul&ae; arachē adiit: q̄dū verba iactatoria diceret:& se posse cōtra palladē de lanificio disputare assereret: dea īdignata se ei manifestat. qu&ae; nec sic t̄rita cū ea disputat & &quod; q̱libet telā orđiat̄ īuicē ordināt vt q̄ sit melior textrix ap&per;eat. sed cū Arachne ī tela sua deo&rum; crīa pingeret īdignata dea radio textorio eā &per;cussit &ī araneā mutauit q̱ adhuc primū officium imitat̄:& pedib&us; telas facit Oui. Antiquas exercet aranea telas.

⁌ Istud pōt applicari cō- tra iuuenes clericos p̄sūptuosos qui se sapientibus pr&ae;ferūt & cōtra eos disputare cōtendūt: q̄ tandē īn araneā cōuertunt̄ in q̱̄tū ignorantes & pr&ae; inuidia viscera sua corrodētes compro- bant̄. Isti tn̄ non cessant telas texere: dato &quod; parū valeā eo&rum; argumenta. Esai&ae;.lix. Oua aspidū ruperūt:& telas araneæ te- Líber.VI Fo.XLIX.g xuerūt

⁌ In tela palla dis fuit scripta siue picta hystoria dispu

Fa.ii.

tatiōis ipsius cū neptuno de noī ciuitatis athenien̄. Olim em̄ cū ciuitas athena&rum; esset nouiter fūdata & noīe careret: Alterca tio fuit inter neptunū & mineruā de īpositione nominis ciui- tatis & sic fuit cōuētū &quod; ille q̱ subito rē magis vtilē mortalib&us; &pro;ducret auctoritat&que; nōis imponendi hēret. Minerua igit̄ &pro;- tulit oliuā baccis & foliis odornatā. Neptunus autem triden- te suo: as&per;a saxa &per;cussit & equū aratum eduxit. Dii igit̄ iudi ces oliuā vtiliorē iudicauerunt:& sic minerua auctoritatem no minis īponēdi accepit. Sic igit̄ minerua nomē athenis impo- suit & ciuitatē athenēsē.i.īmortalē vocauit.

⁌ Per neptunū q̱ est de&us; auctuosi æquoris intelligit̄ discordia:q̄.s. equū armatū &pro;ducit inq̱̄tum armatos milites equites ab bellū p̄parat & ac- cingit. Per palladē seu mineruā intelligitur prudētia:qu&ae; oliuā .i.pacē sem&per; nititur &pro;ducere & mūdū in concordia gubernare Oliua ē pacē significat sicut equus armat&us; p̄lia pr&ae;gnosticat Igit̄ si qu&ae;rat̄ q̱d magis necessariū sit mortalibus vtrū.s.equ&us; armat&us;:an oliua.i.vtrū tēp&us; pacis an litis: & vtrū p̄stet bello&rum; potentia q̱̄ pacifica sapientia:merito pōt iudicari &pro; oliua:quia plus &pro;ficit pax q̱̄ bellum:& magis fructus agriculture q̱̄ tumul tus potenti&ae; siue belli. Vrbs igitur atheniensis.i.q̱libet ciuitas quæ cupit esse durabilis & immortalis magis debet denoīari a minerua q̱̄ a neptuno & magis regi sapientia q̱̄ bello. Prouer. viii.Melior est sapientia cunctis opibus.Et licet agricol&ae; vide ant̄ debiliores q̱̄ armati sicut oliua q̱̄ equus:tn̄ plus valent agri colæ rustici q̱̄ milites armati pane indigentes. Prim&ae; co&rum;.xii. Quæ vidēt̄ mēbra corporis infirmiora esse necessariora sunt.

Fa.iii.

⁌ Hemus & rhodope fuerūt duo cōiuges ita superbi: &quod; noīa deo&rum; sibi appropriabāt. Ita &quod; vir se vocabat iouē & mulier iu nonē. Indignatis cōtra eos ob hoc diis:illi mutati sūt ī mōtes q̄ adhuc sunt in thracia vnus iuxta alterū existentes.

⁌ Tales videntur esse illi qui alio&rum; uoīa & famā sibi attribuūt:& qđ ab aliis factū est sibi ascribūt:ita &quod; cū sint idiot&ae; sapiētes volunt &ae;stimari:& cū sint viles & rustici volunt nobiles reputari. Ta- les in montes merentur mutari inq̱̄tum inflati & tumidipos- sunt dici. Eze.xviii. Eleuatum est cor tuum & dixisti deus ego sum & in cathedra dei sedi in corde maris:cum sis homo & nō

Fa.iiii.

deus et dedisti cor tuum quasi cor dei.

⁌ Pigmea pigmeorum regina pr&ae;tulit se iunoni in pulchritudine: quapropter iuno Metamorphoseos Moralízatæ mutauit eam in gruem: & dānauit eam &quod; contra gentem suā faceret bellum. Et ista est causa vt dicit Ouidius: Quare grues infestāt populum pigmeorum.

⁌ Dic &quod; sic videtur hodie de mulieribus quæ de pulchritudine gloriant̄. Iuno ē: id est dia bolus facit eas grues: hoc est vagabundas & insolentes quæ suos impugnare dicuntur. quia sicut experimento videt̄: ma- l&ae; mulieres illos quorum reginæ sunt scilicet luxuriosos spo- liare noscuntur & eorum famam & temporalem substantia de pr&ae;dantur. Ecc.xxviii. Mulier si primatum habeat contraria

Fa.v.

est viro suo.

⁌ Antigone filia laomedontis cum a iunone re- pr&ae;henderetur de hoc &quod; cum ioue fornicata fuerat: contuma- citer ei respondit &pro;pter qđ iuno ipsam in ciconiam mutauit.

⁌ Tales sūt multi religiosi: qui si a pr&ae;lato de suis stultitis ar- guantur correptionem non suscipiunt: immo cōtumaciter cō- tradicunt. Et quod peius est ciconi&ae; fiunt inq̱̄tum per aposta- siā in alias religiones recedunt: & inq̱̄tum venenosa: id est pec

Fa.vi.

cata comedunt & committunt.

⁌ Cum fili&ae; cynar&ae; iunoni cō- tumelias dicerent: & templum eius cōtemnerēt iuno mutauit eas in gradus templi: vt ibi &per;petuo remanerēt.

⁌ Sic vere cō- tingit quādo&que; &quod; peccatores quidam et templum religionis abominantur: & cultum diuinitatis detestantur: qui in gradus templi mutantur: inq̱̄tum nutu diuino religionis gremium in grediunt̄.

⁌ Cum iupiter sequeretur asterien mutata est ī cotur

Fa.vii.

nicem vt melius fugeret. Iupiter vero tunc se mutauit in aqui- lam: vt ipsam depr&ae;henderet.

⁌ Sic si pr&ae;latus vult aliquē sub ditum sequi: vt ipsum corrigat si subditus velit subterfugere: & se in coturnicē: id est cautelosum & fugitiuū mutare: vt cor- rectionem valeat declinare. Debet pr&ae;latus aquila esse.i.clare videns & circunspectus fieri & acute pungens: & seuerus: hoc est debet contra eum animari: vt sic dicatur p̄lato illud Oseæ viii. In gutture tuo sit tuba quasi aquila super domū domini.

Fa.viii.

⁌ Iuppiter vt opprimeret ledam in cigni speciem se mutauit: vt concūberet cum antiopa filia regis thebani se in satyrū trās formauit Alcmenam in specie mariti sui amphitrionis vio- lauit: et in ea herculem generauit. Aeginam vero in specie fulminis vi oppressit Acristi autem filiam in specie auri corru pit.

⁌ Ita videntur facere luxuriosi. Variis enim modis deci- piunt mulieres: quia aliquando mutantur in cignum: id est in hypocritas per fictum castitatis cādorem. Aliquādo fiunt sa Líber.VI Fo.L.gii tyri per promptum voluptatis horrorē:sicut sut illi quos ma l&ae; mulieres solum diligunt:quia sciunt eos voluptate poten- tes & tāq̱̄ satyros bestiales:sicut erat machometus qui satyrū videbatur se asserere inq̱̄tum in alcorano suo virtutem se asse- rit in illo opere possidere. Satyrus enim est animal humanæ formæ infatigabiliter libidinosum. Alii fingunt se esse mari-: tos:id est cōsanguineos vel amicos. Alii mutant se in fulmē scilicet per potentiam opprimendo. Alii mutant se in aurum per diuitias corrumpendo:quia breuiter illud est per quod mil le mulieres decipiūtur a proximis suis:vidclicet vel per hypo crisis fictionem vel per imaginatiuam delectationem:vel per amicici&ae; simulationem:vel per oppressionem violentam: vel per auri promissionem & solutionem.

⁌ Cum iuppiter fulii fi

Fa.tx.

liam oppressisset:fulius pater excreuit vs&que; ad cœlum vt iouē in vindictam fili&ae; oppress&ae; impugnaret:quod vidēs iuppiter fulmine ipsum repressit:ita &quod; locus vbi fuit fulminatus in ri- pa cuiusdam fluminis:& tota ripa fluminis fetet & olet.

⁌ Iste fulius significat inferiores subditos vel vassalos:qui si a ioue aliquam oppressionem in se vel in familia in terra vel ī posses- sione sua sustinent:statim per superbiam eriguntur & vs&que; ad cœlum exaltantur:ipsi&que; ioui:id est superiori vel pr&ae;lato bel- lum inducere molliūtur:qui fulmine potenti&ae; su&ae; ipsos aliquā do opprimit & confundit. Et ideo bene dicitur Eccƚ.iiii. Noli resistere contra faciem potentis nec coneris cōtra ictum fluuii.

⁌ Arachne depinxit in tela sua quomodo dii:vt iuuēculas de

Fa.x.

ciperent sub diuersis figuris latitabant. Vnde ibidem pingitur quomodo iuppiter in specie serpentis concubuit cum deiode qu&ae; flores colligebat Neptunus in specie tauri cum filia &ae;oli re gis. Idem in specie Enipei cum vxore ipsius:in specie arietis cum filia bisalti. Idem cum melantho virgine quæ cum del- phinis in mari spatiabatur concubuit in specie delphini. idem cum cerere & medusa in specie equi. Bacchus in specie vu&ae; cū erigone filia icari &c.

⁌ Applica cōtra illos de quibus dicitur in Psal. Omnes dii gentium d&ae;monia: quia isti sunt qui iuuen culis:id est animabus insidiantur:vt eas diuersimode decipiāt & ad peccatum trahant:sub diuersis speciebus latitant & cum eis spiritualiter fornicantur. Tunc enim sub specie equi diabo lus corrumpit aīam quum alicuius fastus s&ae;culi cōcupiscētiā ei īmittit: tūc in specie auri quū aurū & diuitias cōcupiscere facit. Metamorphoseos Moralízatæ Et breuiter sub diuersis speciebus ad temptandum: vt animas decipiant & corrumpant. Sub specie serpentis quando tēptāt de malicia. Equi quando de carnis lasciuia. Tauri quando de superbia. Vu&ae; quado de ebrietate. Delphini quādo tēptant de piscū sapida voluptate. Sub specie patris vel mariti quando falsam amiciciā simulant. Arietis quando tentāt de ceruicosi

Fa.xi.

tate. ⁌ Neptunus concubuit cumiphimedia in specie mariti sui Enipei: & genuit in ea Oetum & Ephialtem: qui qualibet hebdomada per vnā palmam & quolibet mense per vnum cu bitum excrescebant: qui in tantum creuerūt: &quod; cœlū manib&us; moliti sunt retardare. Quod timētes dii consilium inierunt & telis apollinis & dian&ae; ipsos represserunt.

⁌ Sic inter filios ne ptuni: id est diaboli sunt aliqui qui per diuitias non cessant cre scere & statui suo omni die & mense adiungere. Et q̱̄uis humi- lis statur&ae;: id est de humili plebe fuerint: se tamē solent mirabi- liter exaltare. Tales ē incremēto status sui finem non impo nūt: īmo cōtinue crescere &pro;ponunt.ii.Paralipo.xviii. Creuit iosaphat & magnificatus est vs&que; in sublime. Tales etiā pl&ae;rū- &que; in tanta superbia efferuntur &quod; cœlū habitationem deo&rum;.i. ipsum statū nobiliū & altorum impedire nitunt̄: & eorum vo- luntati se &pro;terue opponere moliunt̄: &pro;pter quod sæpe fit &quod; dii id est potestates & nobiles cōtra huiusmodi indignātur & ī eos telis & iaculis debacchant̄: vel telis apollinis & dian&ae;.i.accusa tionibus & impositionibus feriunt & cōfundunt sicut ad litte- ram videmus de malis officialib&us; qui motū cœli.id est totum cursum patri&ae; immutare cōtendūt & diis.i.nobilibus se oppo nunt qui finaliter ad infortunia &pro;sternunt̄. Esai&ae;.xiiii. Detra- ctata est ad inferos su&per;bia tua concidit cadauer tuū. Corruisti in terrā q̱ vulnerabas gētes.

⁌ Vel dic &quod; cœlū est ecclesia vbi ē

M

habitatio deo&rum;.i.dei angelo&rum; & fctō&rum;. S&ae;pe igitur fit &quod; īuidi tyrāni & opulēti prícipes cursū cœli.i.iura eccli&ae; īpedire nitūt̄ sed deo&rum;.i.angelo&rum; fctōrum&que; cōsilio fit sæpe &quod; apollinis & dian&ae;.i.xp̄i & mari&ae; telis & adiutoris destruūtur.p̄s. Ascēdūt vs&que; ad cœlos & descendūt vs&que; ad abissos.

⁌ Niobe fuit filia

Fa.xii.

tātali & vnius pleiadū & vxor āphionis regis boeti&ae; siue theba rū quæ niobe.s.&pro;le fœcūda extitit: quia.vii.filios &.vii.filias gn̄auit. Ista igit̄ mƚtitudine opū & dignitatū & maxie vteri sui fœcūditate elata deā latonā matrē apollinis & dian&ae; cōtēpsit ipsam&que; deā nō eē credēs infœcūdā & sterilē appellauit: se ipsā Líber.VI Fo.LI.g iii latonæ pr&ae;tulit & populū ab aris eius &pro;hibuit & sibi sacrifica- re coegit. Latona igit̄ īdignata phœbū & dianā liberos suos alloquit̄: & ad vindicādū matris iniuriā imp̄cat̄. Phœbus igit̄ telis suis patrē & septē filios occidit. Diana vero septem filias eius interfecit. Quæ videns niobe in lapidē marmoreū mutat̄ q̱ flere iugiter cōprobat̄ Ouid. Et lachrymis etiā nūc marmo- ra manāt.

⁌ Ista pn̄t allegari cōtra illos q̄ de nimia sui &pro;speri tate su&per;biunt: alios&que; infœlices deputant: & se eis p̄ferūt: quos phœbus & diana.i.xp̄s & maria: qn̄&que; subito telis tribulatio- nū īpugnāt liberis & amicis priuāt: & eos ī lapides.i.ī pau&per;es & flebiles mutant. Eccƚ.xi. Multi potētes opp̄ssi sunt valde.

⁌ Vel pōt allegari de filiis bonis q̱ bonā &per;sonā q̄ bene & dis- crete se regit ditant & ornāt. Qu&ae;.s.&per;sona qn̄ videt se fœcūdā & pr&ae;gnanē.vii.filiis.i.vii.spūssancti donis: &.vii.filiabus.i.vii.virtutibus: qn̄&que; contingit &quod; inde su&per;bit & alios quos mi nus virtuosos esse credit: s&per;nit & cōtēnit se&que; eis &pro;ponit. Qđ vidēs apollo.i.xp̄s sol iustiti&ae; & diana.i.btā virgo contra talē insurgit: & filios & filias.i.dona & virtutes ipsi subtrahunt & ipsā virtuti &pro;pri&ae; relīquūt & tūc lapis.i.duras & nō sēsibilis & indeuota fit. Tales igit̄ qui virtutes sibi non deo attribuunt. Iusto dei iudicio peccare p̄mittunt̄ & fœcūditatē moralē &per;de re &pro;merent̄ & fletū des&per;ationis incurrere. Cōtra quos Apoc. xviii. In cordesuo dicit. Sedeo vt regina & vidua nō sū & lu-

Fa.xiii.

ctū nō videbo.

⁌ Latona fuit mr̄ phœbi & dianæ & solis & lu- n&ae;. Quos&que; a ioue cōceperat: iuno zelotypa ipsā p̄gnantē &per;se q̄bat̄: eā&que; parere in toto mūdo nō patiebat̄: nulla&que; regio ipsā audebat reci&per;e. Tādē venit ad insulā delon q̄ &per; mare vagabū da vagabat̄. Insula igit̄ errans miserta est laton&ae; q̄ errabat in terris: errās&que; errantē recepit: & pariēdi locū ipsi dedit. Illa est ē insula solis & lun&ae;: qui ibi nati sunt: & stabilis facta est qu&ae; a principio fuerat mobilis.

⁌ Si vis applica cōtra malos quo rum similis applaudit suo simili: quia vnus extraneus & va- gabundus libenter recipit alios quos videt sut similes & con- formes. Istud patet quia qn̄ in terra & ariditate religionis īue- nit̄ aliq̱s errans & vagabundus & fatu&us; alios fugitiuos & apo statas diligit et receptat: & spatiū pariēdi & faciendi sua opera p̄stat. Eccƚ.xiii. Oē aīal diligit siƚ sibi.

⁌ Vƚ dic &quod; delos signi ficat hoīes hospitales: qui egenos & pauperes recipiunt & ma xīe qn̄ vidēt eos pregnates sole & luna.i.qn̄ cū ipsis christum Metamorphoseos Moralīzatæ et beatā virginē esse sciunt & qn̄ ipsos esse deuotos reeogno- scunt. Tales igit̄ ex hoc spiritualiter p̄miant̄: quia.s.in fide & gr̄a stabiles efficiunt̄: & ī dn̄o delectant̄. Iō bene dr̄ Esai&ae;.lviii Frange esurienti panē tuū & egenos vagos&que; induc in domū tuā. cū videris nudum operi eum: & carnē tuā ne despexeris. Tūc erūpet quasi mane lumē tuū.

⁌ Vel dic &quod; mr̄ ista est gr̄a vel caritas vel humilitas. Ist&ae; aūt sunt q̄dā matres q̄ de sole & luna.i.de xp̄;o & btā; virgine sūt p̄gnātes spūaliter. Quicun&que; ergo q̱̄tūcū&que; sit errans & vagabundus talē matrē.i.caritatē & humilitatē recipit statim apud eū phœbum & dianāi.xp̄m & beatā; mariā &per; deuotionē parit & in fide & in morib&us; stabilem se ipsū facit.

⁌ Vel dic &quod; qn̄ aliq̄ alta &per;sōa latonā.i.aliquā pau perem per;sonā &per;sequitur nullus est q̱ audeat ipsi fauere: sed ab oib&us; derelinquit̄.

⁌ Vel dic &quod; latona est fides vel scriptura q̱ a principio de phœbo & diana.i.de xp̄o & btā virgine p̄gnans fuit: quā cū terra firma.i.synagoga recipere noluit: terra vaga .i.gn̄tilitas primū errans ip̄am recepit. Et sic latona.i.scriptu ra & fides xp̄m & beatā virginē apud ip̄am peperit.i.apud ip- sānotitiā de eis fecit. Et sic q̄ prius crrabat facta est stabilis &

Fa.xiiii.

firma. Exo.xv. Stetit vnda fluēs.

⁌ cū latona iunonis iram fugeret: & apollinē & dianam ī manib&us; teneret accidit &quod; vltra modū sitiēs de aqua cuiusdā lac&us; bibere voluit: sed quidā rusti ci qui in littore lacus vluā & iūcos colligebāt ip̄am ne biberet īpediebāt: latona igit̄ irata rogauit iouē &quod; illi rustici nūq̱̄ a la cu recederent. Et sic factū est: q̱a iupiter rusticos mutauit in ra- nas: vt in stagno illo &per;petuo coaxarēt. Ouid. Limoso&que; no- ue saliūt ī gurgite ran&ae;. ⁌ Istud pōt dici cōtra rusticos & viles &per;sonas q̱ c&ae;teris cōsueuerūt esse īurbani & amari & īcōpatiētes q̱ etiā qn̄&que; aquā q̄ est oib&us; cōis nolūt cōcedere indigētt: quare iupiter.i.de&us; de lacu pau&per;tatis eos noluit recedere īmo ibidē ī ranas cōuertunt̄ inq̱̄tū viles & miseri sem&per; solēt esse: & inq̱̄tū cōtra alios nō cessāt coaxare: q̱a isti si haberēt ptātē essent cæ teris crudeliores. Iō p̄s īuehit cōtra tales dicēs. dedit terra eo&rum;

Fa.xv.

ranas &c.

⁌ Marsias quidā satyrus cū apolline de cantu cōten dit & se ei in cātu p̄tulit q̱ cū deo nō cederet: nec ī cātādo debi tā reuerētiā exhiberet: indignatus apollo excoriauit eū: ē pel lē ipsi abstulit: & eū sic cruentatum reliq̱t: ita &quod; dii ruricol&ae; & nymph&ae; insequebātur marsiā flētes eo &quod; cātu ei&us; eēnt carituri De sanguine aūt eius & de lachrymis ī sequētiū ort&us; est fluuius Līber.VI Fo.LII.g iiii qui ex noīe eius marsia ī phrygia noīat̄

⁌ Sic vere accidit ho die &quod; qn̄ marsias deus ruricola.i.simplex hō nō bene cātat ad voluntatē apollinis.i.nō bn̄ scit adulari diuitibus vel eo&rum; im plere volūtatē sed potius cū eis vult cōtēdere solent pl&ae;ri&que; ta les apollines.i.mali su&per;iores pellē substātiæ t&per;alis eis auferre & tam ipsis q̱̄ amicis flendi materiā dare. Fatui sūt igit̄ q̱ cum diuitibus contendunt: & qui contra eos cantando. id est alle- gādo pr&ae;ualere p̄sumunt: sicut de multis apparet q̱ cōtra p̄la- tos & principes se opponūt. Iō dr̄ Eccƚ.viii. nō litiges cū ho mine potente ne forte incidas in manus illius. Et miche&ae;.iii. Comederūt carnē ppli mei & pellē eorū desu&per; excoriauerunt & ossa eo&rum; cōfregerūt.

⁌ Tantalus cū iouis cpulis interesset &

Fa.x vii.

vellet experiri vtrū futura sciret pelopem vnū de filiis suis oc cidit & &per;tes eius coctas &per;tim in aqua &per;tim in igne in dapes mi scuit & ioui & aliis diis ad comedēdū apposuit. &pro;pter qđ ad &per; petuo fame scendū & sitiendū ī inferno tātalus cōdēnatus fuit Ceres igit̄ famelica adueniēs humerū pueri nō aduertēs come dit. Dii autem pueri miserti: mēbra eius aggregauerūt & eū re suscitarūt. Sed quia humerus deficiebat ipsi humerū eburneū fecerūt:& eū corpori eius inseruerunt. Pelops ergo extunch u merū eburneum habuit quē loco humeri deperditi deorū mise ratio ip̄i dedit.

⁌ Per deos itelligo bonos superiores. p̄s. Ego dixi dii estis &c. per tantalum sitibundum īntelligo: malos & uarios officiales. Per filium vero ītelligo simplices subditos et inferiores. Dico igitur &quod; tantalus. id est mali officiales et ministri superiorum in conuiuiis eorum carnes proprii filii:id est substātiā populi subditi per ipsos rapinis & exactionibus cocti ad comedendum offerunt inq̱̄tum per eorum mala con silia principes subdito&rum; Substātias iniuste cōedūt & inq̱̄tū of ficiales de substātiis subditorum dominis conuiuia parant: et enxenia mittunt:ita &quod; pelopem coctum: id est pelopem vel sub ditum assatum pariter deuorant et cōsumūt: ita &quod; talis malus officialis pōt dicere illud.iiii.regū.vi. Coximus filium nostrū et cōedim&us;. Sed quid debēt facere dii.i.boni superiores ? Pro certo qn̄ percipiunt eos subditos suos coxisse et taliter carnes eorum sibi dedisse debēt eos punire: et in infernum tribulatio nū mittere pelopē vero. id est populū subditū debēt resuscita re et vit&ae; restituere: et loco eius qđ de perditum est debent ebur Metamorphoseos Moralīzatæ id est emolumētū competens resercire cuius tn̄ cōtrariū faciūt superiores moderni: quia subdito&rum; oblatas carnes comedūt & iniquo&rum; dona & munera vndecun&que; venerint acceptant: & dato &quod; ipsos malos puniant & deponant: ipsis tn̄ deuoratis nihil restituunt: iō subditos sine humero derelinquūt: id est, si- ne substantia & fortitudine faciunt. Miche&ae;.vii. Princeps po- stulat & iudex in reddendo est.

⁌ Tereus rex thracum pro

Fa.xvii.

gnen filiam pandionis regis athenarum habuit vxorem: quæ habuit sororem pulcherrimā dictā philomenā. Et cū Tereus athenis veniens ipsam videret: in ipsius exarsit amorē quam sub cōsanguinitatis specie in thraciā ad vidēdū sororē ducēs ipsam oppressit. Et quia incestui repugnabat linguā ipsi præ- scidit: & in quadam sylua in domo in qua erant stabula sua eā custodiēdam inclusit: & &pro;gn&ae; regine &quod; soror sua erat mortua affirmauit. Igitur cū philomena loqui non posset: telā texuit in qua totius facti seriē imaginibus purpureis de pinxit & ad sororē per famulā seu famulū destinauit. Soror aūt visa tela & comperto negocio finxit se bacchi solennia velle celebrare: & accepta lictēia a viro suo more bacchātiū ad sacra bacchi se si mulauit ire: qu&ae; statim cucurrit sororē elinguē videre: quā ad &pro; priū palatiū secrete ducēs: ytim quēdam filiū suum & therei co xit & in vltionem sororis patri redeūt i comedendum dedit. Qui filium ytim petens: ytim huc accersite dixit: cui cū &pro;gne responderet: quē petis intus habes: statim philomena affuit: q̄ caput pueri in patris faciē &pro;iecit. Tereus igitur vidēs scelus scelere vindicatū sorores voluit occidere: sed fugientes &pro;gne in hirūdinū: philomena vero in lusciniā sunt mutat&ae;. Thereus vero in hupupā est mutatus. Pandion aūt pr&ae; filiarū dolore ē mortuus & filius eius ericteus &pro; eo rex effectus est.

⁌ Ista hn̄t historialiter allegari cōtra incestuosos q̱ sub specie cōsangui- nitatis cōsanguineis abutūt̄ q̱ iō &pro;priū filiū dn̄r comedere q̱a in carne &pro;pria delectant̄. Linguā vero dicūtur talibus abscin dere inq̱̄tum facti turpitudinē & crimē nitunt̄ celare: illud tn̄ tela reuelat: inq̱̄tum sequens imp̄gnatio crimen &pro;bat & prodit Sed in aues postea mutant̄ inq̱̄tum qn̄&que; &per; confusionē fugere noscūtur hyrūdines etiam & luscini&ae; dn̄r fieri inq̱̄tum admo- dulandū et cātandū solent tales malæ mulieres pr&ae; c&ae;teris oc- cupari. Ipsi vero mali hupup&ae; quæ scilicet in stercoribus nidi- ficāt fiūt. &pro; eo &quod; rē fœdā & ignominiosam faciūt & cōmittūt. Līber. VII. Fo.LIII. Pater vero pr&ae; dolore morit̄ inq̱̄tum amici carnales tristes &pro; talibus efficiūtur. Cōtra tales loquit̄ scriptura. Ose&ae;.iiii. dicēs. Maledictū & mēdaciū: & homicidiū: & furtū: & adulteriū inun- dauerunt: & sanguis sanguinē tetigit: vbi dr̄ sanguis sāguinē tangere qn̄ &pro;pter incestū cōsanguine&ae;. vel &pro;pinq̱ cōtingit ho micidiū &pro;uenire.

⁌ Aquilo siue boreas de thracia athenas ve-

Fa.xviiii

niēs filiam erictei orithyiā noīe summe dilexit: sed cū ip̄m nul lo modo in familiaritate recipere vellet ille viribus suis puellā rapuit: &ī thraciā secū tulit: in qua zetū & calaim genuit: quo- rū humeris al&ae; volucrū increuerūt: & cū iasone ad rapiendum vellus aureū perrexerūt.

⁌ Aquilo ventus frigidus significat dianā qui filiam erictei.i.ecclesiā vel religionē filiā xp̄i hodie violēter occupat & ipsam per diuersos partus sibi copulat qui hoīes alatos.i.&per;sonas varias volatiles & su&per;bas: solet ī ea ge nerare qui nihil aliud petunt nisi vellus aureū.i.diuitias &per; aua- ritiā cōgregare. A diabolo ē generant̄ & &pro;mouent̄: hoīes su perbi: cupidi: & auari. Ista figurant̄ in illa bestia de qua dianieƚ vii. dicit̄ &quod; alas hēbat auis quatuor.

⁌ Vel dic &quod; aq̱lo signifi- cat tribulationē q̄ hoīes altos generat: inq̱̄tū viros sctōs ala- tos & cōtēplatiuos facit quo&rum; mens ad vellus aureū.i.gƚiam &per;adisi per desideriū volat. Esai&ae;.lx. Qui sunt isti qui vt nubes volant & quasi colūb&ae; ad fenestras suas?

⁌ Explicit liber sextus metamorphoseos. Incipit septimus.

IAm&que; fretum &c. In hoc septimo libro dicit Ouidi&us; &quod; cum iason & socii eius pro acquirendo vellere au-

Fa.i.

reo in colchos insulā nauigarēt: recepti sūt in hospi tiū phinei regis c&ae;ci. Phineus ē rex ad instantiam vxoris su&ae; nouerc&ae; filios suos occiderat: qua de cā ordinatio- ne deo&rum; exc&ae;catus est: & aues rapacissim&ae; q̄ harpyi&ae; vocant̄ q̄ etiā &pro;pter rapacitatē dn̄r canes iouis: mensæ eius sunt apposi- t&ae; q̄ & mēsas eius fœdarēt & cibos raperēt & vorarēt: & de gut tis ei&us; capiebāt. Zetus igit̄ & calais filii aquilōis istas harpyias fugauerut: & miserū senē ab ipsis liberauerūt & eas vs&que; ad in sulas strophades persequētes: ibidē ne vlterius ipsas &per;seq̄rent̄ &pro;hibiti sunt: &pro;pter qđ redierūt & a &per;secutione cessauerūt.insu l&ae; igit̄ ill&ae; q̄ pri&us; plot&ae; vocabant̄: strophades.i.reuersiu&ae; dictæ sunt: eo &quod; in̄ a persecutione harpyiarū cessantes redierūt. Phi neus igit̄ ipsis colūbā pr&ae;uiā dedit q̄ iter ad colchos īsulā vbi erat vellus aureū p̄on̄dit.

⁌ Phineus q̱ a fœnerādo dictus est ī Metamorphoseos Moralīzatæ. modū auaritiæ ponit̄:cuius van&ae; diuiti&ae; multo labore acqui- sit&ae; & solerti sollicitudine veluti paterna intentiōe seruatæ sūt Hæ dū in bonos vsus a &per;te expēdunt̄ & ipso splēdore suo cla rent:& possessores claros facere nō dubitant̄. cū vero a pater na tenacitate q̱ idone&ae; dispēsationis est nouerca ad sinistram partē custodiēd&ae; magis q̱̄ expendend&ae; reponunt̄: nec ip̄&ae; q̱p pe in terris posit&ae; vel incōdit&ae; apperere vel fugere pn̄t:nec do minos suos largitatis glia splendidos reddūt. Hinc videŧ &quod; ex nouerc&ae; delatiōe & filiis mors:& patri cæcitas immissa di- cat̄. Sed vt fulgentius dicit. Phineus cec&ae;us figurat̄: q̱a omīs auarus sua nō videt:nec vnq̱̄ respicit habita: nec adhuc videt habēda iō harpyi&ae; cibos ei&us; rapiūt: q̱a tenacitas rapax de suo gustare nō &per;mittit. Qđ vero prandia ei&us; fœdāt īnuit fœnera to&rum; vitā oībus:vt &pro;bat Horati&us; sordidā. Sed eas a conspectu eius zetus & calais fugāt: q̱a gr&ae;ce zetein inquirere: calon ve- ro bonū dicim&us;. Hi volare &per;hibent̄:q̱a oīs inq̱sitio de bonis terrenis nōnūq̱̄ rebus bonis miscet̄. Ideo aquilōis filii:q̱a bo- ni inquisitio spūalis est nō carnalis. Igit̄ veniente bonitate oīs rapina fugat̄.

⁌ Iste phineus pōt significare adam qui ad instantiā eu&ae; nouerc&ae; nos oēs filios suos occidit: & morti pœ n&ae; & culp&ae; gn̄aliter subiecit: qn̄ ad instinctū vxoris peccauit: quapropter extitit excæcatus inq̱̄tum lumine gr̄æ priuatus & de lumine paradisi eiect&us;:& in mūdi caliginē relegatus: figu ratus in sedechia rege a nabuchodonosore exc&ae;cato & in babi lonē relegato:vt scribit̄.iiii.Reg.xxv. Harpyi&ae; etiā aues cru- deles & īmūd&ae;.i.d&ae;mones dati sūt ī pœnā & exercitiū q̄ cibos virtutū ab ipso ra&per;ent: & mēsa cordis ei&us; malarū cogitationū sordibus macularēt. Sed argonauta iason.i.xp̄s ad hospitiū regis cæci.s.adæ. in naui in vteri virginalis applicuit ibi&que; a phineo colūbā.i.benignā hūanitatē accepit: & sic canes istos .i.diabolos &per; filios aquilonis alatos.i.per apostolos & p̄dica- tores fugant & ad insulā inferni veniens boues ignē spirātes: id est d&ae;mones superans:& draconē vigilē.i.luciferū vincens inde vellus aureū.i.sctā&rum; aīa&rum; spoliū reportauit. Vellus.n. au reū qđ a dracone vigili custodiebat̄ significat illā aīa&rum;: sctā&rum; quantitatē q̄ in inferno a diabolo captiua tenebat̄:quā xp̄s se cū portauit & harpyias.i.d&ae;mones qui adā & genus humanū mactauerāt effugauit. De diabolo ē dictū fuit Iob.xli. Ster net sibi aurū quasi lutū.de xp̄o aūt dictū est in.p̄s. Et dabit̄ ei Līber.VII. Fo.IIII. de auro arabi&ae;.

⁌; Vec dic &quod; phineus c&ae;cus est malus sacerdos qui nautis.i.mūdi viatoribus dat colūbā.i.spiritū sanctū sa- cramenta ministrando: q̱ ipsos ad vellus aureū paradisi ducit Dato &quod; ipse sit pctōr & c&ae;cus & ignorans & obstinatus: dato &quod; cōcubina ei&us; ip̄m decipiat: & &quod; filios.i.parochianos &per; ma la documēta & exēpla mala occidat. Sacramēta ē &pro;pter ma los sacerdotes nō vitiant̄: licet &per; ip̄os mortis exēpla p̄beant̄.

⁌ Vel dic &quod; phineus c&ae;cus est pctōr obstinat&us; & c&ae;cus: ab har pyis.i.d&ae;monibus infestatus cibis virtutū priuatus & mul- tis vitiis maculatus: q̱ tn̄ ab ipsis liberatur: qn̄ a filiis aquilo- nis.i.a mūdi tribulationibus visitat̄.

⁌ Vel allega de hospita litate &quod; illi q̱ bonos in hospitio recipiūt multa bona qn̄&que; ab eis percipiunt.

⁌ Colchos est insula in mari mediterraneo vbi

Fa.ii.

antiquitus fuit rex Aetes filius solis. Iste igit̄ in quodā tēplo habebat inclusum vellus aureū: qđ inter mūdi diuitias qđ ma ximū dicebat̄ & tn̄ factū erat &per; incātationes &quod; nullus poterat illud vellus acq̱rere nisi multa &per;icula &per;trāsiret. Erant ē ibi in certo loco tauri cū pedibus &ae;reis qui ignē ore vomebāt & totū circūstantē aerē inflāmabāt & q̱cq̱d attingere poterāt cōbure bāt: quos primo oportebat &per; violentiā rapere & eos iugo sub ficere: cum eis terrā sulcare pariter & arare. Erat ibi draco vi- gilans: & igne quē emittebat: oīa circunstantia inflāmans qui arietem aurei velleris custodiebat: & iter intrantibus obstrue- bat. Istum igit̄ necesse erat occidere & dētes ei&us; accipere & eos in arato agro cum bobus flamigeris seminare. Ex quibus dē tibus seminatis milites armati debebant statim nasci: q̱ cōtra se inuicem debebant pugnare: ita &quod; mutuis c&ae;dibus perirent. Erat ergo ordinatū a rege &quod; quicū&que; pr&ae;dicta discrimina susti nere possit: arietis vellus libere deportaret. Iason igitur thessa lus vs&que; illuc pro acquirendo vellere nauigauit. Quem vt vi- dit medea filia Aet&ae; quæ erat in cunctis artibus doctissima ip sum dilexit: & facto pacto &quod; eam secum duceret: modum peri cula euadēdi ipsum edocuit: ita &quod; tam h&ae;rbis q̱ carminib&us; eū sic muniuit &quod; & boues flamigeros arare coegit: vigilem serpē tem occidit: & dentes eius seminauit: & de terra milites arma- tos nasci vidit: & eos scinuicem occidere post aspexit. Et sic vellus aureum habuit: & cum medea furtim ad propria remea- uit: sic ponit Ouidius. Et ponitur in principio histori&ae; troian&ae;

⁌ Per vellus aureum possum&us; intelligere diuitias tēporales et Metamorphoseos Moralīzatæ. maxīe diuitias eccli&ae;. Ist&ae; ē sūt vellus.i.possessio arietis qđ ordinatum est ad tunicas pauperum faciendas. Per iasonē in- telligo bonum pr&ae;latum qui id vellus vult acquirere: id est ad ecclesias pr&ae;bendas peruenire. Per boues flāmi geros intelligo crudeles tyrannos: per draconē vigilem intelligo diabolum: per regem deum patrem: & per eius filiam virginem gloriosā vel etiam sapientiam cunctis artibus eruditam. Dico igitur &quod; iason: id est quicun&que; prælatus qui vellus aureum: id est bona qu&ae; sunt in tēplo regis.i.in ecclesia debite cupit acquirere: de- bet primo cum filia ei&us;: id est beata virgine vel sapientia fami liaritatem habere & amiciciā &per; deuotionē. Prouer.vii. Dic sa- pientiæ soror mea es & prudentiā voca amicam tuam. Tan- dem ad istum pertinet &quod; boues flāmi geros.i.h&ae;reticos & tyrā nos vel subditos &pro;teruos (de quibus dicitur. Eccƚ.xx. Aper- tio oris illius inflammation est) iugo disciplinæ subiiciat: & &quod; eos per correctionem expugnet & &quod; eos recte incedere cogat & arare eos cogat per pœnitentiam terram cordis sui dicens il lud Tren̄.iii. Bonū est viro cū portauerit iugū dn̄i ab adolescē tia sua. Itē ad ip̄m &per;tinet draconē.i.diabolum superare: & dē tes eius.i.tēptatiōes & morsus p̄dicādo seminare vt sic possit subiecta patria animatos milites.i.bonos & hūiles hoīes pul- lulare: quo&rum; alter possit & sciat spūaliter cōtra alterū dimicare & vitā carnalē occidere. Mat.xiii.Exiit q̱ seminat seminare se nē suū: tūc ē miles militē īterficit qn̄ iust&us; in alio iusto quē do cuit & aliis exēplis vitā carnalē occidit: ita &quod; tūc &pro;prie quis&que; dicat illđ ad Gaƚ.ii. Viuo ego iā nō ego viuit vero in me xp̄s. Taƚ ergo iason.s.p̄latus si sic fecerit vell&us; aureū nō īmerito po terit obtinere.

⁌ Vel dic &quod; iason est xp̄s q̱ assūpta vxore me- dea.i.nostra hūanitate: boues.i.tyrānos iugo fidei subire coe git & &pro;teruos & obstinatos domuit sicut patuit in paulo: & ip- sos terrā p̄dicādo sulcare coegit: draconē diabolū su&per;auit: dē tes eius.i.pctōres in eccƚia seminatos &per; fidē milites suos fecit quo&rum; tn̄ instigante diabolo alter cōtra alterū &per; detractionem et inuidiā nūc insurgit. Mat.x. Tradet frater fratrē in mortem. Sic igit̄ vellus aureū qđ draco seruabat.i.sctō&rum; pat&rum; collegiū sustulit in patriā vn̄ venerat.i.in &per;adisum.

⁌ Erat medea filia

Fa.iii.

Aet&ae; mirabilis incātatrix sicut ponit Ouid. Ipsa lucē in tene bras subito vertebat: vētos īducebat & pluuias choruscatiōes nes: & grandines: & terr&ae; motus: & flumina retroire faciebat. Liber.VII. Fo.LV. & arbores florere: & senes ad iuuentutis gfiam reuocabat. H&ae;c etiā quēdā currū hēbat: quē duo dracones portabant: & eā ad colligēdas h&ae;rbas: & ad speculādū sydera quolibet deferebāt. Ista igit̄ amore iasōis victa: & patriā & regnū cui&us; erat h&ae;res re liq̱t &ī thessaliā cū eodē iasōe fugit: pr̄is etiā diuitias secū tulit.

⁌ Istud pōt dici contra maliciā mala&rum; mulie&rum;: q̱ arte mirabili sciūt hoīes incātare: in t̄ &quod; suis īcātationib&us; gn̄ant tenebras ignorāti&ae;: vētos su&per;bi&ae;: choruscatiōes cōcupiscenti&ae; vel cōtu meliū: in t̄ &quod; ipsos faciūt &per; curiositatē florere: & si sint senes faciūt eos ad iuuētutis lasciuiā &per;uenire. Dracones.i.d&ae;mones currū su&ae; leuis volūtatis agitāt: & &per; instabilē vagabilitatē vn- di&que; eas portāt. Ist&ae; amore fatuo&rum; iuuenū qn̄&que; pr̄em & patriā deserunt: paternis thesauris creptis h&ae;reditate & verecūdia p&us; positis cū eis vadūt. Igit̄ &pro;uidere sibi, debent taliū mulierū pa rētes ne lasciuos iuuenes cū filiabus suis admittant. Vn̄ Eccƚ. xxvi. In filia nō auertēte se firma custodiā. Bn̄ igit̄ consulitur.

Fa.iiii.

Eccƚ.xi. nō oēm hoīem inducas ī domū tuā.

⁌ Medea fugiēs cū iasone fratrē suū absirthū ducebat. sed cū Aetē patrē suū se &pro;sequētē videret: fratrē suū &per; mēbra diuisit & in via patris ve niētis &pro;iecit: q̱ cū in colligēdis mēbris filii tardaret̄: fugiendi ad nauē spaciū ipsi dedit. Et sic tardato patre cū iasone adulte ro nauagauit.

⁌ Ista pn̄t historialiter allegari cōtra īpietatē ma larū mulie&rum; q̱ &pro;pter ardorē suæ libidinis adīplēd&ae; nō exhorre rēt homicidia qn̄&que; & fratricidia &per;petrate. sicut legit̄ de vxore Childerici regis franco&rum; q̄ &pro;priū maritū fecit occidi: vt libere cū lādrico milite posset adulterati. Et de athalia legimus: &quod; li bidine dn̄andi oē sem&per; regiū interfecit: sicut ponit̄iiii.Re.ii. Vn̄ bn̄ dr̄ Eccƚ.xxv. Breuis ois malicia su&per; maliciā multeris.

⁌ Vel dic &quod; medea est aīa peccatrix q̄ cū diabolo iasone &per; vi tia fornicat̄: & iō fratrē suū xp̄m quē secū &per; gr̄am deferebat: solet peccādo destruere: & mēbra ei&us;.i.virtutes &pro;iicere. & sic s&ae; pe fit &quod; pater ei&us; deus ip̄am in manibus suis dimittit & eā nō &per; seq̱̄t̄ nec punit: sed cū diabolo derelinq̱t.p̄s. Dimisi eos secū

Fa.V.

dū desideria cordis eo&rum;.

⁌ Medeai thessaliā ducta patrē iaso- nis dictū Aesonē ātiquissimū ad ānos iuueniles reduxit. Fecit aūt ei quādā cōfectionē h&ae;rbarū mirabilē: & adiūctis carmīb&us; siƚ cōmiscuit: q̱ dum cōmisceret su&per; ignē in lebete: & vellet ten tare si esset bn̄ paratū virgā siccam apposuit: qu&ae; cōtinuo flo- ruit. Stilla etiā in terra cadēs h&ae;rbas crescere statim fecit. Anti Metamorphoseos Moralīzatæ. quus etiā aries occisus & īposit&us; statī agn&us; iuuēcul&us; exiit. Aeso nē igit̄ occidēs & veterē sanguinē extrahēs in lebete posuit: & cum art&us; ei&us; succis herba&rum; ībuti eēnt vitā recu&per;auit & iuuenis magis q̱̄ fili fact&us; fuit. Qđ vidēs bacchus rogauit eā: vt nutri ces eius scilidē & cinosurā q̱ iā erant vetulæ iuuenes faceret qđ & statī fecit.

⁌ Talis medea incātatrix videt̄ etiā p̄dicator qui incātare videt̄ audiētes inq̱̄tū ip̄os inducit ad credēdū & faciē dū cōtra &pro;positū volūtatis.p̄s. Audiet vocē incātantiū. Iste ē est q̱ h&ae;rbis & carmib&us;.i.verbis & exēplis hoīes senes iuue nes esse facit: inq̱̄tum.s.illos q̱ sunt vitiis antiquati: &per; pnīam moraliter renouat & ad virtutes reducit. Iste.n.su&per; oīa debet habere h&ae;rbas bono&rum; verbo&rum;: lebetē pnī&ae; attēdere. sanguinē veterē.i.antiqua pctā &per; cōfessionē expellere: & succo pnī&ae; & la chryma&rum; artus pietatis ībuere:& sic &pro; certo faciet ip̄m ad spūa lis iuuētutis gƚam reuenire. Sic em̄ mutantur arietes in agnos .i.pctōres in iustos: virg&ae; sicc&ae;ī florētes: antiqui ī iuuenes: ini-

Fa.vi.

q̱ in inocētes.p̄s. Renouabit̄ vt aquil&ae; iuuētus tua.

⁌ Cum pe lias patru&us; siue auūcul&us; iasōis ip̄m sūmo &pro;seq̱ret̄ odio: medea volens eū vindicare: finxit se odiū hr̄e cū iasone: & ad domū peli&ae; fugiens & iasonis ingratitudinē arguēs filiab&us; ipsi&us; peli&ae; inter cætera recitab at quō Aesonē patrē ei&us; ad iuuētutē reuoca uerat. Quo audito spes est subiecta filiab&us; peli&ae; patrē suū senē & moribundū posse iuuenē fieri tali mō. Qđ vix a medea fili&ae; īpetrāts tandē cōcessit: & de ariete iuuene facto corā eis: vt p̄- dictū est artē suā &pro;bauit. Igit̄ facto p̄cio medea ollā cū hærbis inutilibus cōposuit & filias ad occidēdū patrē & extrahēdum veterē sāguinē statī mittit. Quo facto fili&ae; iugulauerūt patrē: & vt iuuenesceret ī ollā miserunt: ip̄m reuiuiscere & iuuenescere credētes. Sed q̱a ficta maga h&ae;rbas īutiles &pro; vtilib&us; posuerat nihil valebat.

⁌ Istud allega cōtra &pro;ditores q̱ sub simulatione multa &pro;mittūt: & vt eis credat̄ odia & amicicias fingūt: & sub specie boni īiquū dāt cōsiliū. Fatuū est igit̄ talib&us; credere & ma xīe si sint īimici vel īimicis familiares. Eccƚ.xii. nō credas ini mico tuo in &ae;ternū.

⁌ Vel dic moraliter &quod; medea est diabolus q̱ sub specie boni qn̄&que; hoīem decipit & iuuētutē mo&rum; & virtu tū &pro;mittit: ip̄m&que; &per; magnas abstinētias occidi cōsulit: qui tan dē illā in olla īferni decoq̱t & &pro;missis vtilib&us; h&ae;rbis īutiles ipsi

Fa.vii.

tradit. Et iō &pro; certo talis finaliter nō resurgit.

⁌ Pelias inuidēs iasoni nepoti suo: ip̄m ad vellus aureū sub specie gr̄&ae; acq̱ren Līber.VII. Fo.LVI. dū misit:sed illud fuit ad finē &quod; ibi moreret̄. Scibat.n.&per;icula esse tāta &quod; q̱ hoc aggredi tēptaret nō rediret. Sic tn̄ factū ē &quod; ipse victor cū gƚia rediit:& sic auūculus ī quo ipsi nocere credi dit vtilis fuit. Qđ & de &per;seo misso ad gorgonem occidēdā:vt ab ea lapidificaret̄ ab īuido rege polidesto apparuit qui cōtra spem ipsius regis gorgonē occidit: & sic vn̄ mortē s&per;abat̄ ac q̱rere: gƚiam acquisiuit.

⁌ Istud pōt dici cōtra inuidos q̱ solēt mala intētione sub specie alicui&us; boni aliis &per;iculū intētare. Di- uina tn̄ mīa ad inuido&rum; maiorē cruciatū sic deceptis subuenit & cōtra spem:gƚiam:& victoriā eis cōcedit. Exēplo Ioseph q̱ venditus a fratrib&us; dixit eis illud Gen̄.I. Vos cogitastis de me malū:de&us; aūt vertit illud ī bonū. Crisosto.su&per; Mat.dicit. Quae inuidia sibi s&per; ē īimica.Nā q̱ īuidet sibi ignominiā:& illi cui in uidet gƚiam &per;at:sicut patet de pelia: q̱ nepotē occidere voluit & ip̄e occisus est &per; medeā q̄ cū aureo vellere venerat Polidest&us; etiā a capite gorgonis lapidificat&us; est: &per; qđ &per;seū lapidificādū credidit. Sic pl&ae;run&que; accidit &quod; inuidi in eo &quod; alios occidi vo lūt ipsi occidūtur.Exēplo Aman q̱ in eadē cruce quā &per;auerat mardocheo suspēsus ē. Vn̄ bn̄ dr̄ Eccƚ.xxvii. Qui facit foueā incidet ī eā:& q̱ statuit lapidē &pro;ximo offēdet in eo: & q̱ laqueū alio ponit &per;ibit in illo. Faciēti cōsilium neq̱ssimū su&per; ip̄m de-

Fa.viii.

uoluet̄ & nō agnoscet vn̄ adueniet illi.

⁌ Iason audiēs inhuma- nitatē criminis mede&ae; q̱ &pro;ditiose auūculū suū peliā occiderat dato &quod; īimic&us; esset ipsi&us; factū exhorruit:ip̄am&que; abominari ī cipiēs:aliā.s.creusā creōtis filiā su&per;duxit.medea igit̄ zelotypa & inuida vestē venenatā in pign&us; amoris creusæ dedit: quā cū induisset veneno cōbusta &per;iit.Ply. tn̄ de naturali historia mun di lib.de mirabilib&us; ignium dicit &quod; medea cū malca pelicē suc cēdit dū appropinq̱ret ad aras.Medæa igit̄ de Iasone vindica re se volēs duos filios suos q̱ pr̄i erāt fiƚes occidit:& p&us; ea a fa- cie iasonis fugit. Et sic mr̄imonii iasonis & mede&ae; qđ &per; amorē corruptū īchoatū fuerat detestabilis finis fuit.

⁌ Istud allega cōtra tales vanos amores quō mr̄imonia q̱ cōtra dei volūtatē cōtrahūt̄ finē flebilē sortiūt̄.Exinde.n.seq̱t̄ fam&ae; &per;ditio:parē tū cōturbatio:inuidi&ae; stimulatio:&per;ditiosa machinatio: homici dio&rum; &per;petratio:& finalis se&per;atio.

⁌ Vel dic allegorice &quod; iason ē de&us;: prīa vxor fuit synagoga q̱ fratrē suū absirtū.i.xp̄m occi dit:& alia crimina multa fecit:&pro;pter q̱ de&us; ipsā merito cōtēpsit & aliā.s.ecclesiā su&per;duxit.Ip̄a igit̄ su&per; induct&ae; eccli&ae; inuidens Metamorphoseos Moralīzatæ. ipsam venenosa veste diuerso&rum; erro&rum; cōtinēti&ae; nitit̄ induere & igne diuerso&rum; criminū cōcremare filios &pro;p̄os.i.iudæos di- uersis erroribus interfecit: & a viro suo deo & eius fide effugit vt de ipsa dicat̄illud Prouer.ii. Reliquit ducē pubertatis su&ae; & pacti deisui oblita est. Inclinata est ē ad mortem dom&us; eius.

⁌ Vel dr̄ &quod; prima vxor viri iusti est caro. Scđa est aīa &quod;.s.ca- ro primo format̄ anteq̱̄ aīa creet̄. Igit̄ accidit &quod; qn̄ aliquis pri m&ae; vxori su&per;inducit scđam: & &quod; relicto carnis amore diligit aīam mede&ae;.i.carnis crimina obhoriēs. caro īuidere aī&ae; videt̄ & iō vt occidere aīam valcat veste ardēti & venenosa.i.cōcupi scentia induere eā nitit̄ vt sic malis desideriis cōburat̄ & spūa- liter occidat̄.ad Gaƚ.viii. Caro cōcupiscit aduersus spiritum.

⁌Vel dicr̄ iason est deus: medea diabolus cresa hō. Igit̄ vi- dēs diabolus a deo se cōtēptū & loco ei&us; ad cœli gƚiam hoīem su&per; inductū inuidit hoī & vestē venenos ā mūdan&ae; &pro;speritatis ip̄m in pignus falsi amoris induit & frudulēter sibi applaudit & siceū diuersis vitiis & cōcupiscētiis cōburit: & &per; diuersa crīa &per;imit & occidit. Sap̄.ii. Inuidia diaboli mors intrauit in orbē

Fa.ix.

terra&rum;.

⁌ Orphe&us; cū a mulierib&us; ppƚo&rum; ciconū īterfectus eēt & caput ei&us; in flumē &pro;iectū: tādē ad ripā cū q̱dā magn&us; draco dictū caput cōedere vellet ī lapidē ē mutat&us;: vt plenius adhuc ī fra patebit.s.li.xi.

⁌ Sic vere illi dracones dn̄r bn̄ lapides fieri .i.duri crudeles & obstinati q̱ orpheū occisū.i.q̱ pauperes & de p̄ssos adhunc post afflictionē q̄rūt cōedere &per; rapinā vƚ auaitiā

Fa.x.

deuorādo.

⁌ Cherāb&us; in diluuio deucaliōis dr̄ euasisse & nym pha&rum; ope sublat&us; in aera & saluat&us; fuisse.

⁌ Sic &pro; certo hō vi- tio&rum; fluuiū seu diluuiū tūc euadit qn̄ ad nymphas.i.ad sctōs &per;

Fa.xi.

or̄onē recurrit.

⁌ Bacchus filiū quēdā hūit q̱ thioneus voca- bat̄: q̱ cū quadā die ī ida sylua iuuēcū rapuisset: & ille cui&us; erat ī seq̱ret̄: & quasi app̄hēderet misertus silii sui bacch&us; iuuencū in ceruū mutauit: & filiū suū ī venatorē. Et sic rustic&us; ceruū vidēs thioneū abire &per;misit.

⁌ Bacch&us;.i.vinū significat ebrietatē q̱ &pro; certo taurūī ceruū mutat qn̄ rusticū ebriū sic deludit: &quod; taurū vel arietē ceruū putat.

⁌ Vel dic &quod; bacch&us; & fili&us; ei&us; significāt latrones q̱ postq̱̄ fuerint aliq̱d furati solēt illud transformare ne cognoscant̄ sicut patet de scissorib&us; q̱ de tunica faciūt capā

Fa.xii.

& ecōuerso.ii.reg.xiiii. Cōmuta hī tū ne cognoscaris.

⁌ Cho- ritus q̱a s&per;nebat deos interfect&us; esto diis honore sepultur&ae; de- negato quē cū pr̄ ei&us; sepelire yellet fulminat&us; ē a ioue.

⁌ Istud Līber.VII Fo.LVII.h allega cōtra d&ae;os seculi.i.tyrānos: q̱ illos q̱ se cōtēnunt & adu latonibus & muneribus nō honorant solent inuadere: & eo&rum; parentes & amicos si eis bonū fecerint rapinis & tribulationi-

Fa.xiii.

bus fulminare.

⁌ cū hercules filios occidisset &pro; eo &quod; m&ae;ram vxorē suā &pro;stituerāt mœra de hoc dolens mutata est in canē. Qđ factū expiari nō potuit donec victis laced&ae;moniis hercu les tēplū fecit: in quo nobiliū iuuenes sacrificari statuit: ad qđ sorte ducta est helena: sed eā ne sacrificaret aquila rapuit & sic cognitū est &quod; helena veraciter filia iouis fuit.

⁌ Sic vere her- cules deus videns &quod; vxor sua.s.hūana natura per filios suos scilicet adā & &ae;uā fuerat maculata occidit eos & morti culpæ & pœnæ eos adiudicauit: ita &quod; ipsa mater eo&rum;.s.humana natu- ra mutata est in canē inq̱̄tum vilis & reproba facta est. Hercu- les igit̄ adexpiandū hmōi crimina voluit ecclesi&ae; tēplū funda re in quo sibi voluit nobiles pueros.i.xp̄m & matres per mor tē & martyriū īmolari. A quo tn̄ helena libera&rum; inq̱̄tum scilicet aliquo&rum; fragili sexui parcit̄ ne &per; martyriū īmolet̄ sicut canit̄ in hymno. Tu vincis in martyrib&us; parcis&que; cōfessorib&us;.

⁌ Vel dic &quod; helena fuit in xp̄o humana natura q̱a morte &per; aquilam eripit̄: qn̄ &per; diuinitatē suscitat̄ & ita iouis.i.deiesse filia cōpro bat̄ Mat.xxvii. Vere fili&us; dei erat iste.

⁌ Vƚ helena.i.btā virgo cui de&us; a martyrio carnis pe&per;cit ista vice: q̱a ī filii morte mar- tyriū cordistulit.

⁌ Fili&ae; &ae;oli regis seu co&ae; matres cōpatientes

Fa.xiiii.

herculi dehoc &quod; tantas &per;secutiōes fuerat passus a iunone: ma ledicebant iunoni quæ irata mutauit aliquas earum in cer- uas cornutas: & aliquas mutauit in vaccas cornua dando frō tibus earum.

⁌ Sic nr̄&ae; iuuencul&ae; domicell&ae;: iā ceruē & vaccæ. esse vident̄: inq̱̄tum cornut&ae; & elat&ae; et lasciu&ae; esse dinoscuntur

Fa.xv.

Esai&ae;.iii. Eleuat&ae; sūt fili&ae; syon.

⁌ Telechines fuerunt tres fr̄es inuidissim&ae; natur&ae;. Inuidebant ē successibus oīm &pro;ximo&rum; Vn̄ agros &pro;ximo&rum; aquis stygiis as&per;gebāt & steriles faciebāt & vt ait Ouid. Ipso mutabāt oīa visu: qđ videns iuppiter sub mersit eos in mare: ne amplius similia &pro;petrarēt.

⁌ Tales sūt apud nos hodie inuidi multi: q̱ de alio&rum; successibus cruciātur q̱a scđm Senecā. Quot sunt bona fœliciū: tot sunt inuido&rum; tormenta. Isti agros vicinorū.i.&pro;speritatē & fœlicitatē eo&rum; a quis stygiis infernalibus.i.infamia & detractionibus as&per;gūt & de ipsis oīa mala dicūt & sic fertilitatē & fœlicitatē eo&rum; aufe rūt. Tales a ioue.i.adeo merent̄ in mare p̄cipitari.i.ad mundi Metámorphoseos Moralīzatæ vel īferni amaritudinē cōdēnari de talib&us;. dicit alian&us; ī libro de cōplāctu natur&ae;. Inuidus famā alienā aut detractione lacerat aut taciturnitate furat̄. Sapiētiæ ē gƚiam degloriat liuor in-

Fa.xvi

glori&us;: h&ae;c ille. Mƚt&ae; mutatiōes ponunt̄ hic ab Ouid.

⁌ Dicit ē &quod; alchidamas & ei&us; filia colētes festa veneris: cū se fūmo a- more diligerēt orauerūt ne alter alteri su&per;uiueret. Factū ē igit̄ miseratiōe deo&rum; &quod; ī colūbas mutarent̄.

⁌ Iābe filia ophphicū

Fa.xvii.

hēret filios &quod; libidīe regnādi ī terra ipsi&us; eā occidere vellēt mu tata ē ī auem & sic miseratiōe deo&rum; & filios euasit & mortem.

⁌ Menephron fuit corrupt&us; libidīe cōcubit&us; cū mr̄ & iō phœ

Fa.xviii

b&us; eū ī focā beluā marinā mutauit.

⁌ Eumelus &ae;oli vicari&us; ha

Fa.xix.

buit filiā quā cū ipse vellet corrūpere: mercurio fauēte mutata est ī auē.

⁌ Istud applica cōtra incestuosos: maxīe cōtra eos q̱ horribili copula cū parētib&us; cōcūbūt: q̱a.s. tales ī colūbas vel canes mutant̄: q̱a more colūbarū & canū horribili luxuria co- pulant̄. Inter colūbas ē & canes nō est distinctio filio&rum; & pa rentū.

⁌ Ad illud de iābe dic &quod; si videas filios tuos vel sub- ditos ardore dn̄andi vel hn̄di qđ tuū ē machinari ī mortē tuā Vel si videat iuuēcula &quod; luxuriosus vellet eā opprimere debet statī in auē mutari hoc ē fugere insidias diaboli. Meli&us; est ē arripere fugā: occasionē vitando q̱̄ tēptationi succūbere resi stendo. Qđ etiā de opp̄ssione cuiuscū&que; dici pōt vel etiā de op pressiōe cuiuslibet tyranicæ læsiōis. Vnde ap̄.ad Ro.xii. Non vos met ipsos defendētes charissimi: sed date locum ir&ae;. Sicut eumeli filia euolādo pr̄is opp̄ssionē effugit.

⁌ Cum phyllius

Fa.xx.

multū amaret olorē filium hyries & ipsi poscēti dedisset multa aīalia domita ei&us; īprob&ae; volūtati satisfaciēs victū ab eo taurū dare ip̄i noluit: de quo puer indignatus de alta rupe se p̄cipita re voluit: sed miseratione deo&rum; in cignū mutatus est. Pro quo mater ei&us; hyrie diu lachrymādo stagnū de suo fletu fecit.

⁌ Ta les filii hodie vident̄ esse multi qui si quē habēt amicū semper volūt ab ipso aliquid īprobe exigere & q̱cquid pn̄t recipere: sed nihil volūt dare: īmo s&ae;pe accidit &quod; de illis q̱ ab aliis r̄cipi unt: nolūt eis in necessitatib&us; &pro;uidere cōtra illud. Eccƚ.iiii. nō sit porrecta ad accipiēdū man&us; tua: & ad dādū collecta Igit̄ ta lis q̱ &per;cipit amicos suos esse īgratos debet olor auis gemebū da fieri inq̱̄tū de ipso ē ingratitudine debet contristari. Mater etiā ei&us; debet su&per; hoc cōdolere q̱a quilibet pi&us; hō debet talib&us;

Fa.xxi.

cōpati & cōdolere.

⁌ Phineus & &per;iphas fuerūt duo senes athe Līber. VII Fo.LVIII.hii niēses q̱ erāt ita iusti &quod; &pro; diis ab aliis colebātur Neptis etiam polyphemōis ita erat iusta &quod; &pro; dea ab hoīb&us; colebat̄. Iupiter ergo vidēs & īuidēs istos tres ī aues mutauit & eos in vultures trasformauit.

⁌ Sic pl&ae;rū&que; cōtingit ī religione &quod; aliq̱ vident̄ iustissimi:ita &quod; ab aliis q̄si dij honorant̄. Iupiter vero.i.deus volēs tales ad hūilitatē reducere solet qn̄&que; eos vultures.i.pec catores &per;missiue facere: & carnes.i.l&ae;titias carnis &per;mittit eos cōedere: vt sic mūdi honoribus īdignos se debeāt reputare: si cut de multis patet q̱ nimis sutiustisicut hypocritæ qui a sim plicibus in ppƚo honorant̄.iō a ioue.i.a deo &per;mittunt̄ fiert fu gitiui & sic in aues dn̄r mutari. Eccƚ.vii. Noli eē iustus multū.

⁌ Vel dic &quod; illi q̱ iusti sūt ī aues mutant̄ cū &pro;pter merita ad pa

Fa.xxii.

radisū deducunt̄.

⁌ cū medea fugeret filias peli&ae; ab &ae;geo rege athena&rum; recepta est ī hospitio & lecto. Theseus aūt miles stre nuissim&us; fili&us; dicti regis ægei: dudū fuerat ad occidēda mōstra missus: tunc ad pr̄is domū applicuit: quē pr̄ &pro;pter morā t&per;is nō cognouit: hūc igit̄ timēs medea ipsa suggessit &quod; ipsū the- seū tanq̱̄ hostē & exploratorē veneno occideret. Cui pr̄ cōsen- tiēs ignoto filio potū venenatū porrexit. Quē cū theseus ac- cepisset & ignar&us; venenū bibere vellet pr̄ in capulo ensis filii signa sui gn̄is agnouit. Qui filiū suū r̄cognoscēs potū quē nō dū tetigerat de manuei&us; abstulit. Qđ vidēs medea &pro;tinus au- fugit.

⁌ Istud applica cōtra nouercas: q̱ filios viro&rum; suo&rum; qn̄ ipsos vidēt validos & prudentes solent timere & eis a patrib&us; suis mala oia &pro;creare. Cui tn̄ si bene attendāt signa gn̄is sui.i. si bene cogitēt &quod; tales sūt filii sui: vel &quod; a generositate p̄deces so&rum; suo&rum; nō degenerāt: nō debēt aliqua mala faciliter perpe- trare: q̱a &pro; certo nullus est ita dur&us; q̱n suis cōsanguineis & ma xime filiis debeat cōdolere: & cōtra nouerca&rum; insidias cogat̄ adiuuare.

⁌ cū hercules associāte theseo descendisset ad infer

Fa.xxiii

nū: vt reginā inferni &pro;serpinā raperet quā super oīa diligebat inuenit in ītroitu inferni cerberū canē ianitorē qui tria capita habebat & quolibet latrabat ita &quod; totū infernū cōcutiebat: q̱ herculi &pro; viribus resistebat & inferni ianuā obseruabat. Hunc igit̄ hercules extraxit & vinctum cathena adamātina sursum secum ad superos duxit: qui statim vt vidit lucem spumā ve- nenosam emisit quæ agros circunstantes infecit: ita &quod; ex illis spumis solū quod pri&us; crat fœcūdū vires nocēdi accepit & her bas venenosas &pro;tulit & &pro;duxit: & exide venenū elicit̄: qđ q̱a herba a dura caute nascitur:acōitū noīatur.

⁌ Dic allagorice Metamorphoseos Moralīzatæ &quod; hercules sapiēs significat dei filiū q̱ est sapientia dei patris &pro;serpina significat naturā humanā q̄ regina dr̄ inferni &pro;eo &quod; in istis inferioribus oīm mortalium est regina. Cerberus signi ficat luciferū q̱ tria capita habere dr̄ inq̱̄tū secū āgelos malos de triplici hierarchia āgelo&rum; hēt. Dic igit̄ &quod; hercules.i.dei fili&us; a principio valde dilexit Proserpinā.i.humanā naturā īferni .i. mūdi huius dn̄am & reginā quapropter &pro; ea assumenda & a cerbero lucifero suis&que; cateruis tartareis liberāda: hic ad īfernū .i.ad mūdū &per;sonaƚr descēdit: sed q̱a ianitorerat dom&us; iste cer- berus.s.lucifer qui humanā naturā in suo dn̄io detinebat: & tri plici latratu.i.tētatione triplicis concupiscenti&ae; detinebat: vo luit iste hercules xp̄s istū de mūdi ianua & iuridictione tollere et cathena adamātina.i.sn̄ia ætern&ae; dānationis lgatū ad īfē nales tenebras detinere. Verūtn̄ venenū tēptationū & errorū nō cessat &per; socios suos apostatas euomere & totū mūdū into xicare. Figura de hoc apoc.xx. Vbi iohānes vidit angelū de- scendētē de cœlo hn̄tē clauē abyssi & catenam magnā in ma- nu sua. Et app̄hendit draconē serpentē antiquū q̱ est diabo- lus & sathanas & ligauit eū.

⁌ Vel dic &quod; hercules xp̄s &pro; liberā da regina.i.aīa humana in infernū descendit vbi istā reginam .i.sctō&rum; pat&rum; animas rapuit: & secū ad paradisū duxit. Cerbe rū aūt.i.luciferū domuit & &per;strauit: q̱ tn̄ venenū tētationis nō cessat euomere & latratu capitū suo&rum;.i.h&ae;retico&rum; simplices cō turbare.

⁌ Vel dic &quod; cerberus est detractor: quia tria capita & tres latratus caninos hƀe dr̄ inq̱̄tum tria gn̄a detractionū no- scit̄ emittere ipse aūt clamoribus verbo&rum; suo&rum; solet totā ter- rā litibus & cōtētionibus cōcutere. Et q̱a in tenebris.i.ī alio&rum; aduersitatib&us;delectat̄: qn̄ lucē alien&ae; &pro;speritatis cōspicit: solet dolere: & tūc magis solito sputū venenosum malo&rum; verbo&rum; emittere: & agros fertiles.i.bonas &per;sonas aconito venenare. Tales igit̄ debet hercules.i.bonus platus cōprimere & catena disciplin&ae; ne aliis noceāt alligare. Isti.n.lucē alien&ae; &pro;s&per;itatis nō diligūt. Iob.xxiiii. Ipsi fuerūt rebelles lumini nescierunt vias ei&us;.

⁌ Vel dic &quod; cerber&us; significat mortē q̱ tria capita hēt inq̄tū pellē carnē & sāguinē deuorat. Ista.n.ianitor inferni dr̄ q̱a &per; ipsā peccator ī infernū trahit̄ & ibi detinet̄. Hercules igit̄ .i.xp̄s istū canē resurgēdo supauit. Oseæ.xiii. Ero mors tua o mors ero morsus tuus inferne.

⁌ cū minos a thracia rediret

fa.xxiiii

vidit in mari quēdā pulcherrimū taurū quē a neptuno deo ma Līber.VII Fo.LIXh iii lis petiit:& eū illi sacrificaturū &pro;misit.Quē cū hūisset & pƚcher rimū vidisset ipsum sibi retinuit:quē neptunus in furorē vertit & totius terr&ae; vastatorē fecit. Ipsum hercules cepit & alligauit quē ab īcolis solutū these&us; postea occidit:& totā terrā liberauit

⁌; Istud applica cōtra multos q̱ a neptuno deo vero petūt si- bi dari taurū.i.mūdi bōa:& hoc vt aiūt ad finē iustū vt possint deo sacrificare.s. de diuitiis elemosinas dare:ī eminētia ppƚi iuste regere:in scientia cās pauperū defendere:& liberos dei ser uitio mācipare. Videns igit̄ deus taliū sanctā intentionē qn̄&que; cōcedit eis qđ optāt:sed &pro; certo eo hīto statim suggerēte aua- ritia &pro;positū seu cōsiliū primū mutāt & illud qđ acceperāt reti- nentes in vsus &pro;prios secū seruāt. Qđ vidēs de&us; solet ab illis tollere illud & gratiā quā dederat reuocare sic&que; tales filii deo & religiōi &pro;missi tādē in s&ae;culo reseruati: qn̄&que; furibūdi:qn̄&que; ra- ptores & mali efficiūt̄. Iō&que; a theseo.i.deo &ae;ternaliter occidūt̄ ideo q̱libet debet deo &pro;missa soluere:sicut fecit āna de samue- le.i.Reg.Pri.paralip.xxix. Quæ de manu tua accepim&us; de dim&us; tibi.

⁌Procustes fuit q̱dā latro q̱ hospites recipiebat: &

Fa.xxv

postea deuorabat: quē these&us; ab eo receptus cū interfici debe-

Fa.xxvi

 ret iterfecit.

⁌ Schinon fuit q̱dā gigas ita fortis &quod; &pro; libito al- tas arbores incurrebat: & ibi ponēs laqueos:hoīes incaute ca- pita intra laqueos īmittētes: arboribus regredientibus strāgu labat:hospites suos etiā lauaturus eis pedes su&per; arbores incli natas:dato libero in aera reditu in mare arborū impetu deuol ebat.

⁌ Cacus etiā vulcani filius claua homines occidebat:

F.xxvii.

sed illos duos these&us;: hūc vt cōiter dr̄ hercules īterfecit.

⁌ Per tales tyrānos & latrones intelligo mūdū & diabolū q̱ &pro; certo vident̄ hoīes benigne recipere:& in mundi &pro;speris collocare: solent&que; ad hoīes altas arbores.i.dignitates & p̄bēdas īcurua- re:& hoīes &pro;ditiose desu&per; collocare:sed &pro; certo dū īhospitiū tur hoīes incaute dormiūt.i.dū in dignitatib&us; req̱escūt subi- to distendit̄ fortunæ tēdicula & &pro;spera mutāt̄ ī aduersa. Et sic fit &quod; aliq̱ laqueis vitio&rum; rapiūtur:aliq̱ in mare tribulationū &pro; iicunt̄:aliqui claua mortis feriūtur. Tales igit̄ hospites.i.dæ- mōes tale hospitiū.i.mūdi talis receptio & familiaritas.i.mū- di &pro;speritas:talis sedes.i.mūdi eminētia vel dignitas: sunt tā q̱̄ &per;icula timēda & tāq̱̄ fallacia declināda & a theseo.i.iusto vi ro &per; cōtēptū s&per;nēda:dū ē hō nō aduertit:de sede honoris in

F.xxviii

qua sedebat delocat̄ luc&ae;.i.deposuit potētes de sede.

⁌ Chirō Metamorphoseos Moralīzatæ seu Scirō fuit latro q̱ trāseūtes in alto sedere cogebat & dū eo&rum; lauaret pedes incautos p̄cipitabat: quē theseus receptus ab eo dū lauaret̄ occidit & ab alto p̄cipitauit. Ossa vero ei&us; nec terra nec mare recipere voluit: qu&ae; tandē in lapides & scopulos abie rūt quibus nomē scironis vs&que; hodie inhesit. Ouid. Scopulis scironis nomē inheret. Et credo &quod; ab isto noīe mos īoleuit in quibusdā galliæ partibus &quod; tales lapidei scopƚi sunt ab īcolis scirones dicti.

⁌ De ossibus dic &quod; ossa gigātis & latronis dia boli a theseo.i.xp̄o primit&us; victi sūt iud&ae;i & h&ae;retici & alii iniq̱ q̱ scilicet corpore mystico xp̄i sunt &per; modū ossiū ī malo&rum; cō gerie magis firma. Vn̄ iob.iii. dr̄ &quod; ossa bchemot velut fistula &ae;ris & cartilago illius velut lamī&ae; ferre&ae;. Isti ē sunt quos nec mare.i.militas ecclesia q̱ adhuc fluctuat: nec terra.i.eccłia triū phās q̱ in&ae;ternū stat debet recipere sed a se repellere & fugare. Apoc.xxii. Foris canes & venefici & impudici & homicid&ae; & idolis seruientes & oīs q̱ amat & facit mēdaciū. Tales igit̄ infi deles q̱ diaboli sunt ossa ī lapides &per; obstinationē sunt cōuersi et in scopulos.i.in diuersas sectas & cōuenticula sunt cōgesti. Nume.xxi. Scopuli torrētiū inclinati sūt: vt requiescerent in arnon & recūberēt in finibus moabitarū. Tales q̱a ab ecclesia repudiant̄ ī finib&us; moabitarū.i.īsectis infideliū q̱etant̄.

⁌ Mi

Fa.xxix

nos rex cretēsis filiū hūit ādrogeū quē magistris atheniēsib&us; erudiēdū tradidit: sed in breui tēpore nō solū discipulos sed ēt mgr̄os ī sciētia supauit: q̱ īuidētes cōtra eū cōspirauerūt: vt eū de turris altitudīe p̄cipitarēt: sicut & fecerūt. Qđ audiēs pater athenas obsedit captā&que; ciuitatē tali grauissima pœna multa- uit. Cōdēnauit em̄ populū &quod; sibi in cretā oī anno. vii. ciues &pro; tributo mitterēt: quos minotaur&us; q̱ erat crudelissimū aīal deuo raret.

⁌ Dic historialiter cōtra īuidos q̱ nō pn̄t meliores & sa- gaciores se sustinere īmo sæpe ī eo&rum; mortem machinā.

⁌ Vel dic allegorice &quod; minos est de&us; pr̄ q̱ filiū suū misit ī mūdū: sed q̱a virtutib&us; & sapiētia superauit pharis&ae;os & doctores ei inui debāt & mortis supplicio tradiderūt. Quapropter eo&rum; ciuita- tē &per; titū & vespasianū destruxit: & vt a minotauro.i.diabolo &per; petuo deuorarent̄ ip̄os cōdēnauit. Esai&ae;.lxiii. Ipsi ad iracūdiā &pro;uocauerūt & afflixerūt sp̄ scti ei&us;. Et cōuersus ē eis in īnimi

Fa.xxx.

cū & ip̄e debellauit eos.

⁌ Sithonis īpia mulier ciuitatē suā.f. arnē necnō & patriā suā &pro;didit & vēdidit: & &pro;in̄ aurū nō modi cū reportauit. Propter qđ ip̄a ī monedulā ē mutata q̄.s. adhuc Līber.VII Fo.LX.h iiii aurū diligit & abscōdit. Ouid. Mutata ē ī auē q̄ nūc quo&que; dili- git aurū.Nigra pedes nigris velata monedula pēnis.

⁌ Alle- ga cōtra auaros q̱.s.patriā &per;adisi & aīam &pro; auro dāt:&pro;pter qđ in monedulas q̄ aurū diligut mutari dn̄r inq̱̄tū monedulis se cōformāt.

⁌ Aeacus fili&us; iouis ciuitatē &ae;ginā hūit cui iuno ira-

Fa.xxxxi.

ta pestilētiā īmisit & quasi totū ppƚm ei&us; cōsumpsit. Qđ vidēs &ae;ac&us; dolore motus iouē rogauit &quod; tantā sibi daret copiā ciuiū q̱tā in quercu &pro;pinqua vidit multitudinē formica&rum;. Ille igitur formic&ae; ī hoīes mutat&ae; sūt: q̱ mirmidones a sua origine dicti sūt q̱.s.more formica&rum; facti sūt hoīes parci victus & laboris patietes. Oēs&que; venerūt ad palatiū regis suū dn̄m salutantes: cū mane surgeret q̱ de tā nobili ciuiū multitudine mirat&us; ioui gr̄as dignas egit. De his dicit Oui. Parcū gen&us; ē:patiens&que; la- bo&rum;. Qu&ae;siti&que; tenax & qđ q̱sita reseruet.

⁌ Aeac&us; fili&us; iouis est fili&us; dei pr̄is. Ciuitas aut significat ecclesiā militantē q̄ a prī cipio fuit pctī pestilētia orbata:ita &quod; militib&us;.i.bonis &per;sonis totaliter vacuata. Verūtn̄ formic&ae;.i.pctōres in quercu.i.in fide crucis manētes ī hoīes.i.in &per;sonas iustas & rōnales sūt mutati & &per; costātiā & doctrinā eccƚiæ milites sūt effecti sicut de se sui- &que; similibus dicebat apƚs.ii.co&rum;.x. nō scđm carnē militamus Nā arma militi&ae; nr̄&ae; nō sūt carnalia sed potētia deo.

⁌ Cepha

F.xxxii.

lus &ae;olides vxorē hūit &pro;crin noīe filiā erictei regis athenarū q̱ fuit pulcherrima & a cephalo t̄ dilecta &quod; dea aurora ab ipso fuit cōtēpta q̱ tn̄ ipū rapuerat & diliger̄ &pro;posuerat. Sed &pro;crin quā de nouo duxeuerat pl&us; amauit. Et p̄ amore fact&us; zelotypus tēptare voluit si esset pudica. Fauēte igit̄ aurora quā contempse- rat: ip̄e faciē & formā mutauit & se alienū simulās domū &pro;priā ītroiuit qui cū &pro;crin arctissime sollicitasset & illa diuitissime et fortissime denegasset tandē tanta cœpit &pro;mittere &quod; eam dubi tare coegit. Quod videns cephalus fictam figurā deposuit: & se maritū ostendit. Pro quo &pro;cris occult&ae; fugiens:omne gen&us; hoīum horrere cœpit & per mōtes diu vagata et dian&ae;in venā do associata: tādē a cephalo excusāte dolēte & veniā dep̄cāte recuperata ē. Et canē & telū q̄ sibi diana dederat ī pign&us; amo- ris &per;petui ip̄i dedit.

⁌ Istđ applica cōtra suspiciosos maritos q̱ sunt zelotypi & incipiūt de vxore q̄rere:& sic qn̄&que; mƚta īue niūt q̄ nō sūt vtilia scire. Iō dr̄ Eccli.iii. nō ē tibi necessariū ea q̄ abscōdita sūt videt̄ ocƚis tuis & ī su&per; uacuis reb&us; noli scrutari

Metamorphoseos Moralīzatæ

⁌ Vel dic &quod; nō est aliqua mulier ita casta q̱n p̄cibus & muneri

Fabula xxxiii.

bus vacillare cogat̄.

⁌ cū &pro;cris fugitiua fuisset & cū diana ste tisset in siluis & tandē ad cephalū cōiugē redisset marito suo de dit quoddā telū qđ illi diana dederat cui&us; mirabilis erat virtus Ad qđcū&que; ē aīal emittebat̄ ineuitabiliter euolabat ipsum&que; sine defectu occidebat:& tandē ad manum mittentis redibat. Ipsa tamen &pro;prio telo fuit occisa. Accidit ē &quod; cū cephalus oī die ad syluas &pro; venatione iret:& calefact&us; &pro; refrigerio aurā vocaret. Aura veni dicēs:nostro&que; medere labori:& hoc mul to tiens replicaret:audiuit q̱dā rusticus hoc:& credēs &quod; aliquā vocaret iuuenculā illud vxori &pro;cri detulit:quæ facta zelotypa illud &pro;bare voluit:& ita mane virū ad venationē sequēs:sub foliis se abscondit. Vir igitur de venatione veniēs calefactus aurā &pro; refrigerio vocās procrim inter ramos & folia susurrā- tē audiuit:q̱ eā ferā esse credēs telū emisit:& sic dn̄am &pro;ppriā in terfecit:& ad manū cephali reuolauit. Ipsa igit̄ moriēs maritū suū excusatū hūit:& ipse tristabilē casū videns telū sem&per; secū portabat:&quotiēs casū meminerat ip̄e flebat.

⁌ Potes istud applicare cōtra mulieres suspiciosas q̄ nitūtur suos explorare maritos:qđ cū faciūt īeuitabili telo.i.īenarrabili ʒelo l&ae;dūtur.

⁌ Vel dic cōtra relatores verbo&rum; q̱ odia & suspitiones suscitāt & tandē &per;icula & mortē parāt vel pariūt.

⁌ Vel dic &quod; tale telū est amor q̱ a diana.i.luna q̱ soli sæpissime cōiūgit̄:dicitur dari &pro; eo &quod; ex cōiūctione & frequētia nimia solet amor in hoībus gn̄ari. Igit̄ amor est telū ineuitabile:q̱a &pro; certo nullus est qui posset euitare q̱n ab aliquo diligatur. Amor in morē istius teli reciproc&ae; est naturæ:quia postq̱̄ ad aliquem vulnerandū & di- ligēdū emissus fuerit ad illū q̱ eum emisit statim redit. Naturale ē est &quod; si aliquis aliquē dilexerit ipse illū diligat a quodiligit̄ Iō dicit Sene. Docebo te inquit breueamatoū sine carmine Ama si vis amari.

⁌ Vel dic &quod; tale telū est bonus obediens q̱ infallibiliter vadit ad exequēdū opus iniunctū a superiore: & statim redit ad manū mittētis:vt iterū exhibeat se &per;atū:vt de bonis mittētib&us; & obedientibus dicat̄ illud iob. xxxviii. Nū- q̱d mittes fulgura & ibūt & reuertētia dicēt tibi assumus.

⁌ Vel dic &quod; tale telū est verbū detractoriū. Istud ē irreuocabiliter interficit inq̱̄tū fama quam aufert vix aut nunq̱̄ poterit resti- tui vel reuocari..

⁌ Finit̄ liber septimus. Incipit octauus. Līber.VIII Fo.LXI.

IAm nitidū retegēte diē noctis&que; fugante Tēpora lu cifero cadit eur&us; /& hūida surgunt Nubila.

⁌ In hoc

Fa.i.

libro octauo dicit ouidi&us; &quod; mīos fili&us; iouis & europ&ae; rex cretēsis in vīdictā filii athenis interfecti obsedit alchato ē ciuitat&que; atheniēsib&us; cōfœderatā: vbi.s.Nis&us; rex dn̄a- bat̄: habebat autē ipse nisus in capite quēdā crinē purpureū si- bi& regno fatalē. Fatatū ē erat &quod; q̱̄diu ille crinis ipsi&us; capiti ī h&ae;reret/ip̄e rex viueret/& regnū tutū ab hoste maneret. Dēpto autem crine/ necesse erat regē mori & possibile faciliter regnū capi. Et cū idē rex nisus haberet filiā scillā noīe & illa de quadā alta turri mino ē extra pugnātē cōtra patrē& patriā sæpe vide ret:exarsit in amorē ei&us;& vt sibi facili&us; cōplaceret: crinē purpu- reū de capite pr̄is dormiētis abscidit:& sic interfecit patrē pa- triā&que; &pro;didit & regnū & crinē ad minoē portauit & in ei&us; mani- bus crinē dedit eū&que; vt se in vxorē duceret implorauit. Minos vero cū esset iust&us; t̄ facin&us; obhorruit crine tn̄ sumpto: Regnū & ciuitat&que; accepit: legibus&que; ppƚo impositis ad patriam &pro;priā .s. cretā nauigauit. cū quo cū scilla vellet recedere: ipsam abo- minās minos dixit dii te sub moueāt: o nr̄i īfamia sæcli. Orbe suo tellus&que; tibi pōtus&que; neget̄:ipsa igit̄ cū ad patriā quā &pro;dide rat redire nō auderet & minos ipsā & facin&us; exhorrēs & eam re- linquēs nauigaret:illa violentā (vt dicit Ouidi&us;) trāsit in irā:& in mare se &pro;iecit. Ouidi&us;. Cōsequit̄&que; rates faciēte cupidine vi- res/& carin&ae; nauis ihesit. Pater aūt ei&us; nisus in alictū iā erat mu tatus q̱ ipsā sic h&ae;rentē laniare tēptauit. Ipsa vero in cyrī siue alauda mutata est q̱ vs&que; hodie ab alieto īpugnatur.

⁌; Dic &quod; nisus iste signat ītellectū siue rationē q̱ in ciuitate aī&ae; noscitur ī&per;are. Capilli illi&us; sūt virtutes:sed potissime crinis fatalis aure&us; vƚ purpure&us; est charitas/q̱ est virt&us; aurea q̱ &pro; certo fatalis est/qr q̱̄diu in capite nr̄&ae; intētiōis fuerit/ nec pr̄ ei&us; .s.rō &per; pct̄ morit̄ nec regnū aī&ae; expugnat̄. Filia ista est cōcupīa vel volūtas. Mi nos vero est diabol&us; siue mūd&us;. Qn̄ igit̄ accidit &quod; minos rex certēsis.i.diabol&us;rex inferni/&per; tēptationes obsidet aī&ae; ciuitatē pl&ae;riū&que; cōtingit &quod; volūtas siue cōcupiscētia voluntarie ma- chinat̄ &per; pct̄ patriā & pr̄em.i.rationē & aīam ipsi tradere/& in suū cōcubitū &per; viciorū cōplacētiā cōsentire. Ista igit̄ est qu&ae; fatalē crinē.i.charitatē radit & sic rex.i.rō morit̄ & minos.i.dia bol&us; regnū aī&ae; &per; vicia capit. prim&ae; co&rum;.xiii. Si charitatē nō ha buero nihil sū. Ideo taƚ mala filia figurata est ī dalida q̱ caput Metamorphoseos Moralīzatæ, sansonis totondit:& statī spūs dei ab eo recessit/ & fortitudinē amisit & a philisteis capt&us;fuit. Iudicū.xvi. Quia procul dubio mala vxor ƚ falsa.i.mala volūtas vell&us; caritatis & virtutū eradi cat.& sic fortitudo mētis &per;dit̄/& spūs sctūs euaporat & ī nobis philistinorū.i.dæmonū & vitiorū ppƚs dn̄at̄.Iudicū.xvi.Phi listini.su&per; te sansō.

⁌ Vƚ dic cōtra mƚtos q̱ horrēda crimīa nō verēt̄ cōmiter̄ ad finē &quod; possint magnatib&us; cōplacere q̱ q̱dē magnates licet vtilitatē quā inde cōseq̱ pn̄t libēter recipiāt ni- hilomin&us; tn̄ crimē abominant̄ & factores crimīs vilipēdūt. Et sic fit &quod; tales pessimi vn̄ p̄miū s&per;auerāt/ vituperiū pl&us; īcurrūt Vn̄ &ae;sop&us;. Displicet īprudēs vn̄ placere putat. Exēplū habe- m&us; de illo q̱ fecit bouē &ae;reū apđ orosiū/ & prim&us; ī eo cōbust&us; ē Itē de illis q̱ occiderūt dariū/īvita alexādri/de illis q̱ occider̄ Isboseth dormitētem.ii.Reg.iiii.p̄a.s.phalaris tyrann&us; artificē bouis &ae;rei primū ī eo cōbussit Alexāder īterfectores darii su&per; sepulchrū ei&us; suspēdit. Dauid etiā illos q̱ Isboseth ī fauorē ei&us; necauerāt īterfecit. Eccƚ.vii.Ne īpie agas multum/& noli esse stult&us;ne moriaris in t&per;e nō tuo. Pr&ae;clusa igit̄ sibi vtra&que; via ta- les &pro;ditores in alaudā mutant̄ inq̱̄tū fugere cōpellūt̄. Pr̄ vero occisus.i.ille quē offender̄t eis alietū mutat̄ iquātū odiū &per;pe- tuū ab eo cōtra tales cōcipit̄ & habet̄.

⁌ Vel dic cōtra malā mu lierē/&quod; nō verecūdat̄ horribilia q̄libet cōmitter̄ & cōtra patriā & parētes machinari/vt possit suū ī&pro;bū desideriū īplere & suis

Fa.ii.

c orruptorib&us; cōplacere.

⁌ Ciuitas alchatoe habebat turri su&per; quā Apollo &per; aera volēs cytharā suā posuerat sonus&que; cythar&ae; turri īheserat ita &quod; turris mirabiƚr resonabat/& mediāte ictu la pidū/mirabilē sonū dabat. Scilla igit̄ filia nisi regis de qua di- ctū est/cū in illā turrisono delcāta s&ae;pe ascēderet/vidit minoēregē armatū q̱ ciuitatē totis virib&us; obsidebat.cui&us; amore succē sa/pr̄em &pro;didit & ciuitatē.

⁌ Dic &quod; t̄ris signifi.scƚ;i altas digni tates in q̱b&us; s&per; resonat lyra apollinis.i.sonit&us; adulatorū. Qui cū&que; igit̄ illuc ascēderet vt tali sono delectet̄ & variis laudibus cōmēdet̄:necsse ē vt a minoe.i.diabolo &per; vitia corrūpat̄:& &quod; ciuitatē aī&ae; ipsi tradat/& a tēptatiōib&us; su&per;et̄.

Vel dic cōtra iuuē cƚas q̱ ī melodiis delectāt̄ & dū ad loca vbi sūt melodi&ae; vadūt apollinis cytharam.id est histrionū cātus & solatia attendūt sæpe fit &quod; minoē.i.aliquē iuuenē tēptantē vident/ quē ī node rate diligūt. Ita &quod; ciuitatē mentis/& castrū cor&per;i ipsi tradūt: & iō fatuū ē delectari ī talib&us;. Sed q̱libet bōa &per;sona debet dicet̄ Līber. VIII Fo.LXII. illud Amos quīto Aufer a me tumultū carminū tuo&rum; & cātica

Fa. iii.

lyr&ae; tu&ae; nō exaudiā.

⁌ Dū minos rex cretēsis ī obsidōe athena rū vacaret/pasiphae vxor ei&us; filia soƚ tau&rum; pulcherrimū īsano amore dilexit eius&que; copulā cōcupiuit q̱ &pro;pter vaccā ligneā per d&ae;dalū lignariū artifice fieri fecit quā pelle vacc&ae; recēter occis&ae; induēs & se ītra lignum applicās/tau&rum; ad copulā īuitauit & sic mīotau&rum; in ea genuit/q̱.s. semiuir & semibos nascēs mirabile mōstrū fuit. Minos igit̄ rediēs/nouitate mōstri attonitus &pro; ce lāda verecūdia sua/fecit fieri arte d&ae;dali labyrinthū domū.s. diuersis ābagib&us; flexuosā in quā q̱libet ītrare poterat: sed āpli&us; regredi nesciebat. Ouid. Vix&que; ipse reuerti Ad limen potuit/ tāta est fallacia tccti. Ibi igit̄ miotaurū īclusit & eū corporib&us; atheniensiū quos bellow vicerat & ceperat enutriuit. Quos q̱dē sorte ductos ī labyrithū mittebat & eos mīotaur&us; &pro;tin&us; deuo- rabat

⁌ Nota horrēdā ī pudicitiā mulieris q̱ detestabili agitata libidine/bruti copulā potuit appetere &pro;pter qđ merito dicitur Eccƚ.xvii. Quid nequius q̱ qđ excogitauit caro & sanguis ? q̱si diceret nihil.

⁌ Dic moraliter &quod; talis regina est aīa q̱ viro fuo xp̄o.ab ea &quod; pct̄ elongato no cessat cū tauro.i.diabolo fornicari: & ab eo mōstruosis partub&us;.i.affectiōib&us; īpregnari.

⁌ Vel dic &quod; qn̄ minos.i.p̄lat&us; ab vxore.i.ab ecclesia sibi com missa diuti&us; elōgat̄ solet talis vxor.i.talis eccƚ.tauro.i.diabolo &per; pctā & errores se supponere & mīotauros.i.malos subditos ī se cōcipere q̱ carnes hūanas.i.substātias alio&rum; solēt deuora- re. Absētia ē p̄lati mƚto&rum; ē cā malo&rum;

⁌ cū nobiles atheniē

Fa.iiii.

ses forte ducti darēt̄ deuorādi per mīotaurū a minoe victore/ euenit forte &quod; theseus &ae;gei fili&us; regis athena&rum; duci debebat ad labyrīthū vt ab illo semiboue deuoraret̄.iste igit̄ cū eēt pulch̄. & fortis dilectus ē ab ariadne filia mīois: & pacto sibi cōiugio docuit eū cōsilio d&ae;dali &quod; globū fili & picē secū portaret: & &quod; cū ītraret/ābages labyrīti filū explicaret: picē vero ī os mōstri &pro;iiceret: quā cū masticaret pix ei&us; dētib&us; īhereret q̱ oīa these&us; fe cit & caput mīotauri āputauit & mediāte filo rediit. qui mare a scēdēs ariadnem secum duxit sed eā dormientē in chio. insula di misit & phedrā sororē ei&us; su&per;duxit. cū autē ariadne euigila- sset/& de theseo cōquereret̄ bacch&us; de india victor rediēs ipsi cō patiēs ipsam invxorem accepit: & tandem in cœlo deificauit.

⁌ Dic &quod; iste mīotaur&us; pōt signare diabolū vƚ īfernū vƚ mortē q̱ a prīcipio &per;seuerat hoīes deuorare īfern&us;: & diabol&us; aīas mā- Metamorphoseos Moralīzatæ. ducabāt & mors corpora. Sors ē hūanō cōditiōis taƚ erat &quod; successiue ad istos mīotauros atheniēses a mīoe victi.i.a lucife- ro in adā mittebant̄ & ab ipsis quo ad corp&us; & aīam deuorabā- tur. Eccƚia.xxi. Dentes leōis dētes ei&us;/& iterficiētes aīas hoīm Igit̄ talia aīalia in labyrītho diuersarū ābagū/& ī &pro;fūdo diuer- sarū difficultatū a principio cōstituta erant/quia.s.postq̱̄ illuc aliq̱s īgrediebat̄ nequaq̱̄ vt cōiter reuertebat̄. Sa.ii.Nō est qui agnit&us; sit reuersus ab īferis. Sed theseus fili&us; regis.i.xp̄s/sorte mortalitatis quā acce&per;at/necesse habuit ad istos mīotauros de scēdere/sed ibinō potuit remanere quia mediāte filo diuītatis & pic&ae; hūanitatis ista mōstra.i.mortē diabolū & īfernū su&per;auit & inde&que; resurrectionē liber exiit & victor remeauit. Ariadnē aūt filiā minois.i.hūanā naturā filiā ad&ae; q̱ iacebat in lībo secū duxit & ad patriā resūpta naue cor&per;is remeauit. Vnde canit̄ in hymno. Victor redit de baratro tyrānū tru.vinc.

⁌ Vel dic de īgratis &quod; ista filia mīois theseū modū occidēdi minotaurū & euadēdi īteritū docuerat/ & ip̄e acci&per;e eā in vxorē &pro;miserat/& tn̄ cū alia nauigauit. Vn̄ sene. bene dicit. Mēoria bn̄ficiorū labilis: īiuria&rum; tenax. Sed tales pi&ae; &per;son&ae; a deo remūerant̄. Nā freq̱nt̄ accidit vt qđ ab īgratis hoīb&us; detinet̄ a liberalib&us; cōpē- sat̄:ideo dicit sene. ab altero expecta alteri qđ feceris.

⁌ Cum

Fa.v.

these&us; sorte mitteret̄ ad cōfligēdū cū mīotauro ab athenis ī cre tā ī naui sua ex mādato &ae;gei pr̄is suiregis athenien̄. posuit vela nigra p̄cepit&que; ip̄i & sociis ei&us; ægeus &quod; in reditu si fili&us; victoriā habuisset ī malo nauis vela alba ponerēt vt a lōge sciret̄ athe- nis victoria cū redirēt. Igit̄ these&us; occiso mīotauro cū victor re diret/sociiei&us; obliti sunt nigra vela mutare. Aegeus igit̄ q̱ de &pro;mōtorio maris ipsorū speculabat̄ aduētū/cū vidisset vela ni- gra filiū mortuū credidit & iō se statī in mare p̄cipitās de noīe suo &ae;quori nomē dedititat̄ ex tūc ab &ae;geo rege ibiđ sub̄rso mare &ae;geū dictū fuit.

⁌ Duo vela nauis sūt du&ae; affectiōes aī&ae; vƚ sunt du&ae; cōuersatōes.s.vna alba& alia nigra: vna bona alia mala: vna spūalis alia corporalis. Igit̄ qn̄ hō portat vela ni- gra.i.malā affectionē & cōuersationē īhonestā: signū &pro;cul du- bio est &quod; minortaurus.i.caro vel diabolus p̄ualuit cōtra eū: & &quod; talis est mortu&us; &per; pct̄. Ecōuerso vero: qn̄ alba vela.i.mū- dā cōuersationē & affectionē hēt signū est &quod; hanc bestiā su&per;a uit: &quod; de carne vel diabolo triūphauit q̱a illi &quod; cōtra istos pr&ae; ualēt nigra vela in alba.i.malā affectionē in bonā mutare de Līber. VIII Fo. LXIII. bent. Eze.xxvii. Bissus varia de &ae;gypto texta est tibi in velū: vt poneret̄ ī malo. Sed multi sūt q̱ dato &quod; sint victores & bo ni: ipsi tn̄ obliuiscunt̄ mutare vela q̱a dato &quod; scđm rei verita- tē cōtra diabolū p̄ualeāt & boni sint intentione vel corde: ipsi tn̄ vela nigra mal&ae; & insolētis cōuersationis nec dimittūt: nec mutant: īmo pctōres & mortui esse videntur: &pro; eo &quod; vela su&ae; exterioris cōuersatiōis alicui&us; leuitatis nigredine polluōt. Ba ruch.vi. Nigr&ae; sūt facies eo&rum; a fumo q̄ ī domo fit Aegeus igit̄ pr̄ taliū.i.bon&us; p̄lat&us; ī mari amaritudinis submergit̄ &per; cōpas sionem qn̄ videt vela nigra.i.malā cōuersationē & hoc q̱a cre dit tales filios esse mortuos &per; culpā & malā intentionē. Igitur cū vita est cōuersatio mutāda. Bn̄ ergo docet salomon dicens Eccƚ.ix. Omni tempore sint vestimenta tua candida.

⁌ Cum

Fa.vi.

d&ae;dalus fabric&ae; artis super omēs industrius labyrithum fecis set &pro; includendo minotauro & diuersas vias sibi inuicē occur- rentes nunc ad dexteram nunc ad sinistram declinantes ibidē ordinasset: ita &quod; vix ad ostium redire sciret tandē factum est &quod; idem dædalus ibidē est inclusus: & a rege minoe ibi &per;petuo cōdēnat&us;. Cuius rō fuit: q̱a pasiphaē vxorē regis docuerat cū tauro cōcūbere & &quod; per eius cōsiliū filia ei&us; docuerat theseum de labyrintho exire. ipse tandē dædalus cū Icaro filio suo īclu sus mirā euadendi industriā cogitauit. Vn̄ Ouid. Terras licet inq̱̄t & vndas Obstant: at cœlū certe patet: & licet armis oīa possideat nō possidet aera minos. Ita&que; alas & pēnas assūpsit filo c&ae;ra&que; cōtextas & ipsas sibi in pedibus & manibus alliga- uit & sic vltra mare volauit & de t̄ra recedēs labyrīthū dimisit & si ceuasit minois tyrānidē & in patriā remeauit.

⁌ Dic &quod; d&ae; dalus est pctōr quē minos idē diabolus in labyrintho viciorū et bono&rum; huius mūdi inclusit: & ip̄m tot criminibus circū uol luit: &quod; viā in terrā exeūdi nō inuenit: īmo sæpe fit &quod; vbi exire de labyrintho mūdi vel pōti crediderit ibidē fortius se īmittit p̄s. Viā ciuitatis habitaculi nō inuenerūt. Quare quicū&que; in la byrinthū mūdi vƚ pcti se īmiscuerit vel īplicauerit &per; malas cō suetudines exinde amplius vix exibit.Mat.v. Amen dico ti- bi non exibis inde. Quid igitur faciet talis? Si vult exire ne- cesse est &quod; alas contemplationis accipiat & &quod; sursum ad cœ- lestia regna per contemplationē auolet et ascendat: & per con temptum mare fluctuosi sæculi transeat & transcēdat. Sic. n. poterit quis a labyrintho s&ae;culi vel peccati exire: & a dn̄io Metamorphoseos Moralīzatæ, diaboli trāsilire:vt dicat cū p̄s. Si sumpsero pēnas meas &c.

⁌ Vel dic exēplari cōtra illos qui excogitāt labyrinthū.i.cau telas & inuolutiōes:cōtra alios: q̄re sæpe fit diuino iudicio &quod; ipsi in idē &per;iculū incidūt:& vbi alios iuoluere &per;auerāt ipsi ca- dūt. Eccƚs.x. & Eccƚi.xxvii. Qui fodit foueā incidet in eā. Si cut ad lr̄am de multis officialibus regū videm&us;. De quodam ē audiui &quod; vnū patibulū sūptuosū & curiosū fieri fecerat & &per; inde regi cui seruiebat placuisse se credebat. Sic tn̄ dei iudicio factū est &quod; ibi prim&us; ip̄e suspēsus fuit. & sicipse de se ipso ē xe-

Fa.vii.

nia prima dedit. Eccƚi.iii. Qui amat &per;iculū in illo &per;ibit.

⁌ cū d&ae;dalus & Icarus fili&us; eius in labyrintho cretēsi inclusi essent & vt euadere possent:volare disponerēt:& cū c&ae;ra alas sibi q̱̄- plurimas coaptarēt:pater d&ae;dalus Icarū filiū suū edocebat:& volādi certas regulas ipsi dabat. Pr&ae;cipiebat ē ille ne nimis cito volaret ne forte fatigaret̄:ne nimis alte ne c&ae;ra calore soƚ liquesceret vel al&ae; ardore solis vrerētur:ne nimis basse ne alæ humectat&ae; maris humoribus graues efficerent̄. Voluit igitur vt mediū iter teneret & patris vestigia sequeret̄: & &quod; nec huc nec illuc ad stellas respiceret:sed recte:mature:medie:cōtinue: P&us; seiret. Vn̄ Ouid. Instruit & natū medio&que; vt limite curras Icare ait moneo ne si đmissior ibis Vnda grauet pennas:si cel sior ignis adurat. Inter vtrum&que; vola. Item Meduce carpe viam. Icarus igit̄ expositus aeri & nouitate volandi illectus patris pr&ae;cepta cōtēpsit:& fortitudine & agilitate fr&ae;t&us; & fisus pr̄em p̄cedere voluit & plus debito accelerare ita alte volauit &quod; cæra ipsius & pēnis dissolutis in mare cecidit & submersus pelago nomē dedit:ita &quod; extūc mare Icareū dictū fuit. Vnde Ouid. alibi Icarus Icareas noīe fecit aquas.

⁌ Dic exēplarit̄ cōtra filios īobedientes & p̄sumptuosos q̱ patrē suū vel p̄la- tū vel sapiētes viros sequi nolūt vel eo&rum; madatis obedire:im mo se ipsos fatue pr&ae;ponunt & ardua opera vltra vires facere vel attemptare p̄sumūt q̱ ad finē deducere nō pn̄t. Quibus di ci pōt. Exo.xviii. Stulto labore cōsumeris:& vltra vires tuas est negociū. Tales in suo alto volatu.s.in su&ae; virtutis conatu vel in tali incepto statu:nō diu solent p̄seuerare sed potius ca- dere:& de assupta gƚia pr&ae;cipitē casum dare. Exēplo Roboā quæ patri sapienti salomoni se pr&ae;ferens dicebat.iii.reg.xii. Minimus digitus me&us; grossior est dorso patris mei. Isti tamē male successit quia ppƚm diuisit & regnum amisit. Qui igitur Līber.VIII Fo.LXIII. vult volare vel spūaliter &per; opera virtuosa: vel tp̄aliter &per; potē tiā s&ae;cularē mediū tenere debet nec a mediocritate tēperāti&ae; de niare patrē.i.maiores se&que; nec ab eo&rum; exēplis & regulis decli- nare: q̱a si nimis basse descēdat &per; nimiā stat&us; dep̄ssionē vel &per; terreno&rum; affectionem pēn&ae; ei&us; potēti&ae; & nobilitatis tp̄alis ag grauabūtur & cōterētur: pēn&ae; ei&us; spūales.i.virtutes & affectio nes fluuiis & vndis maris.i.deliciis scƚi depriment. Si etiā pl&us; iusto &per; p̄sūptionē vel su&per;biā se erigat & meliorē aliis se eē cre- dat vel vltra sufficientiā &per;son&ae; altiorē statū q̱rat pēn&ae; interio res: virtutes solent cōburi: & pēn&ae; exteriores.i.nobilitas & po tētia mūdialis paulati disolui & destrui. In morib&us; ēt p̄sūptuo si solent &per; pct̄ cadere & in mari delicia&rum; finaliter mergi. In tēporalibus ēt fastigiosi &per; infortunia deprimi & in mari tribu lationū & amaritudinū suffocari: iō ī &per;sona ī cari talibus dicit̄. Icare nate bibis Nā tu sine patre peribis. Qui dixit tibi bis me dio tutissim&us; ibis. Icarei fati merores estote parati: Iussa pater na pati: mediū tenuere beati. Et breuiter istud verū est &quod; in oī bus plus valet mediū q̱̄ extremū. Vn̄ boeti&us; in lib. de duabus, naturis in xp̄o. Omīs (inquit) virtus in medio rerum decore locata cōsistit. Si q̱d.n.vl vltra: vel citra qđ oportuerit sistere fiat a virtute dissentit. Medietatem igit̄ virtus tenet: hæc ille.

⁌ Perdix fuit q̱dā iuuenis filius sororis d&ae;dali q̱ dat&us; dædalo

Fa.viii

ad erudiendū ip̄m au&um